III AUa 552/24

Sygn. akt III AUa 552/24 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 1 sierpnia 2023r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. przyznał L. Z. emeryturę od 31 lipca 2023r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Do obliczenia emerytury przyjęto:  kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynoszącą 111.117,35 zł,  kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego wynoszącą 385.422,72 zł,  średnie dalsze trwanie życia w wymiarze 254,30 miesięcy,  wyliczona emerytura wyniosła 1.954,92 zł (2.116.29 zł wraz z okresową emeryturą kapitałową). Kolejną decyzją z z tej samej daty nr (...) organ rentowy ustalił L. Z. okresową emeryturę kapitałową, poczynając od 31 lipca 2023r., tj. od dnia nabycia prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie obliczono dzieląc kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie według stanu na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano świadczenie, z uwzględnieniem waloryzacji wynoszącą 41.035,92 zł przez średnie dalsze trwanie życia wynoszące 254,3 miesiąca, co dało okresową emeryturę kapitałową w kwocie 161,37 zł miesięcznie. W pisemnym odwołaniu z dnia 10 października 2023r. od decyzji nr (...) ubezpieczona zarzuciła, że przysługująca jej emerytura nie została obliczona w sposób prawidłowy, domagając się ponownego obliczenia okresów składkowych, zwłaszcza z okresu wykonywania przez nią pracy w Anglii. Z kolei w odwołaniu złożonym w dniu 23 października 2023r. do protokołu w organie rentowym ubezpieczona podniosła, iż ZUS nadal w sprawie emerytury posługuje się swoimi naliczeniami składkowymi, rentowymi i dlatego emerytura nie została prawidłowo policzona. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania od decyzji nr (...) , powołując się na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu owej decyzji. Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 28 lutego 2024r. - wskazując, iż przedmiot sprawy stanowi wysokość emerytury - oddalił odwołanie od decyzji nr (...) . Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, iż L. Z. urodziła się (...) W dniu 7 lipca 2023r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury, w wyniku rozpoznania którego organ rentowy decyzją z 1 sierpnia 2023r. nr (...) przyznał jej prawo do emerytury poczynając od (...) tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Ustalając wysokość świadczenia organ rentowy zsumował kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego wynoszącą 385.422,72 zł i kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji w kwocie 111.713,35 zł, a następnie uzyskaną sumę podzielił przez średnie dalsze trwanie życia wynoszące 254,3 miesiąca, co dało emeryturę w kwocie 1.954,92 zł miesięcznie. Dodatkowo drugą decyzją z 1 sierpnia 2023r. nr (...) organ rentowy przyznał odwołującej okresową emeryturę kapitałową, poczynając od 31 lipca 2023r., tj. od dnia nabycia prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustalając wysokość tego świadczenia organ rentowy podzielił kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie według stanu na 30 czerwca 2023r. z uwzględnieniem waloryzacji wynoszącą 41.035,92 zł przez średnie dalsze trwanie życia wynoszące 254,3 miesiąca, co dało okresową emeryturę kapitałową w kwocie 161,37 zł miesięcznie. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd I instancji uznał, iż odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie, w pierwszej kolejności wskazując, że w niniejszej sprawie nie ma żadnych wątpliwości co do tego, od której decyzji organu rentowego z 1 sierpnia 2023r. odwołuje się L. Z. . Wprawdzie tego dnia organ rentowy wydał dwie decyzje, jednak oznaczył je innymi symbolami, tj. decyzję dotyczącą emerytury powszechnej numerem (...) , natomiast emeryturę dotyczącą okresowej emerytury kapitałowej numerem (...) . Co istotne, w odwołaniu ubezpieczona nie tylko podała numer decyzji dotyczącej emerytury kapitałowej, ale w części wstępnej pisma wprost wskazała, że odwołuje się właśnie od decyzji o ustaleniu okresowej emerytury kapitałowej. Powyższa okoliczność, w ocenie Sądu Okręgowego, ma bardzo istotne znacznie, ponieważ w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot sporu, a co za tym idzie przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie, wyznaczany jest niejako w dwojaki sposób. Po pierwsze wyznacza go treść decyzji organu rentowego, od której wniesiono odwołanie, a po drugie treść odwołania uprawnionej osoby, tj. zakres w jakim żąda ona zmiany zaskarżonej decyzji (orzeczenia). Powyższy pogląd jest powszechnie akceptowany w doktrynie oraz orzecznictwie i wielokrotnie był wyrażany tak przez Sąd Najwyższy, jak i sądy powszechne. Przykładowo w wyroku z 1 września 2010r. (III UK 15/10, LEX nr 667499) Sąd Najwyższy wprost wskazał, że zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji. Podobnie Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 25 lutego 2014r. (III AUa 821/13, LEX nr 1438090) wskazał, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakres i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza przedmiot decyzji organu rentowego i żądanie zgłoszone w odwołaniu wniesionym do sądu. Analogiczne stanowisko odnaleźć można również w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 1 października 2014r. (III AUa 369/13, LEX nr 1378596), w którym wskazano, że przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji ZUS ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Przed sądem wnioskodawca może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji. Zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji ( art. 477 14 § 2 i art. 477 14a k.p.c. ) w granicach jej treści i przedmiotu. Jednocześnie co oczywiste, w przypadku gdy zarzuty podniesione w odwołaniu wykraczają poza zakres zaskarżonej decyzji, są one faktycznie pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie ma potrzeby dokonywania szczegółowej oceny ich zasadności. Sąd I instancji ponownie podkreślając, iż nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że przedmiotem niniejszej sprawy jest prawidłowość decyzji ustalającej ubezpieczonej okresową emeryturę kapitałową, a tym samym wyłącznie w tym zakresie mogło być prowadzone postępowanie w sprawie, wskazał, iż zgodnie z art. 40a ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2023r., poz. 1230), w ramach konta ubezpieczonego Zakład prowadzi subkonto, na którym ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych składek, o których mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. b i pkt 2 , wraz z wyegzekwowanymi od tych składek odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, o których mowa w art. 23 ust. 2 , oraz kwotę środków odpowiadających wartości umorzonych przez otwarty fundusz emerytalny jednostek rozrachunkowych po poinformowaniu przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, o którym mowa w art. 55 ust. 1 pkt 1 , w związku z ukończeniem przez ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , zwane dalej ”subkontem”. Sąd przypomniał również, że w myśl art. 5 ustawy z 21 listopada 2008r. o emeryturach kapitałowych (tekst jednolity Dz. U. z 2018r., poz. 926), emerytury kapitałowe przysługują osobom mającym ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej samej ustawy, ze środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , zwanym dalej ”subkontem”, przysługuje okresowa emerytura kapitałowa. Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje członkowi otwartego funduszu emerytalnego do ukończenia 65. roku życia ( ust. 2 ). Okresowa emerytura kapitałowa jest finansowana z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( ust. 3 ). Sąd I instancji zwrócił nadto uwagę, iż w myśl art. 24 ustawy o emeryturach kapitałowych , wysokość okresowej emerytury kapitałowej stanowi iloraz kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie ustalonych na dzień, o którym mowa w art. 8 pkt 2 , i średniego dalszego trwania życia, o którym mowa w art. 26 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Zdaniem Sądu, z zestawienia powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że na wysokość emerytury kapitałowej faktycznie mają wpływ jedynie dwa czynniki. Po pierwsze wartość składek zewidencjonowanych na subkoncie danego ubezpieczonego, a po drugie średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach, przez którą to wartość dzielone są składki gromadzone na subkoncie i sukcesywnie waloryzowane. Tym samym na wysokość tego świadczenia żadnego wpływu nie ma ilość okresów składkowych, jaką legitymuje się ubezpieczona, w tym również, czy były one przebyte w Polsce, czy za granicą. Tego rodzaju kwestie miałyby wpływ tylko na wysokość emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (poprzez wpływ na wartość kapitału początkowego), jednak ta została ustalona inną decyzją organu rentowego, której niniejsza sprawa nie dotyczy. Jednocześnie Sąd Okręgowy zauważył, że L. Z. zarówno w odwołaniu, jak i w żadnym z późniejszych pism procesowych nie wniosła jakichkolwiek zarzutów co do prawidłowości wyliczenia przez organ rentowy wartości składek zewidencjonowanych na jej subkoncie, przyjętego średniego dalszego trwania życia oraz matematycznych wyliczeń wysokości przysługującej jej emerytury kapitałowej, zaś kontrola tych kwestii przeprowadzona przez Sąd z urzędu, nie wykazała żadnych nieprawidłowości. Uznając w konsekwencji zaskarżoną za prawidłową, Sąd I instancji na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. oraz przepisów powołanych w treści niniejszego uzasadnienia, oddalił odwołanie jako bezzasadne. Apelację od powyższego orzeczenia wywiodła ubezpieczona. Nie formułując zarzutów, skarżąca wniosła o policzenie całej emerytury, podnosząc,iż jest osobą chorą, leczy się psychiatrycznie i chociaż faktycznie w pierwszym piśmie zwróciła się o policzenie emerytury kapitałowej, to jednak w protokołach i po spotkaniach z dyrekcją ZUS wyraźnie wskazała, że chodzi jej o policzenie całej emerytury - polskiej i angielskiej. Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonej, zmierzająca do wzruszenia zaskarżonego wyroku, zasłużyła na uwzględnienie. Podzielając bowiem trafne uwagi Sądu I instancji odnośnie zakresu postępowania wywołanego odwołaniem od decyzji organu rentowego, Sąd Apelacyjny stoi jednak na stanowisku, iż Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty niniejszego sporu, odnoszącej się do wysokości emerytury przyznanej L. Z. decyzją z dnia 1 sierpnia 2023r. Przyjęcie przez Sąd Okręgowy, iż przedmiot rozpatrywanej sprawy stanowi wyłącznie wysokość ustalonej skarżącej emerytury kapitałowej, pomija wszak, iż poza sporządzonym przez nią osobiście odwołaniem, w którym istotnie wskazała, iż dotyczy decyzji o ustaleniu emerytury kapitałowej, datowanym na 10 października 2023r., w aktach sprawy znajduje się również pochodzący z daty 23 października 2023r. sporządzony w organie rentowym przez referenta E. S. protokół w sprawie odwołania - uzupełnienie odwołania z dnia 10 października 2023r. (k. 5 a.s.), z którego treści jednoznacznie wynika, że ubezpieczona zarzuciła także, iż ”ZUS nadal w sprawie emerytury posługuje się swoimi naliczeniami składkowymi, rentowymi i dlatego emerytura nie została prawidłowo policzona”. Uznając tymczasem, iż odwołanie dotyczy jedynie decyzji o ustaleniu okresowej emerytury kapitałowej, Sąd I instancji nie dokonał jakiejkolwiek oceny prawidłowości wysokości emerytury przyznanej ubezpieczonej poczynając od 31 lipca 2023r., co czyni koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, wobec czego Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 4 k.p.c. orzekł jak w sentencji. /-/ SSA Antonina Grymel