III AUa 540/24

Sygn. akt III AUa 540/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: Sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Urszula Goluch-Nikanowicz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. w Lublinie sprawy A. K. oraz T. P. (1) , K. P. prowadzących Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowego (...) Spółkę cywilną K. P. , T. P. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu na skutek apelacji wnioskodawczyni A. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 29 sierpnia 2024 r. sygn. akt VI U 824/21 uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie sądowe od dnia 13 sierpnia 2024 roku i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postepowania. Iwona Jawor-Piszcz Sygn. akt III AUa 540/24 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Radomiu, wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2024 roku, po rozpoznaniu w odwołań A. K. i Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego (...) Spółki Cywilnej K. P. i T. P. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z dnia 30 lipca 2021 roku Nr (...) w pkt I oddalił odwołania, w pkt II zasądził od A. K. i Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego (...) Spółki Cywilnej K. P. i T. P. (1) kwoty po 180 złotych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. tytułem zwrotu kosztów procesu. Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej. Na dzień 1 lutego 2021 roku A. K. posiadała wykształcenie średnie – ukończone LO w N. nad P. . Była studentką 6 roku Wydziału Lekarskiego (...) . W terminie od 1 do 21 lutego 2021 roku odbywała się zimowa sesja egzaminacyjna. W dniu 10 lutego 2021 roku A. K. zdawała egzamin z chirurgii. Zajęcia w semestrze letnim przebiegały od 22 lutego 2021 roku do 2 kwietnia 2021 roku, od 12 kwietnia 2021 roku do 30 kwietnia 2021 roku i od 10 maja 2021 roku do 18 czerwca 2021 roku. W terminie od 22 do 26 lutego 2021 roku grupa do której była przypisana wnioskodawczyni miała zajęcia z przedmiotu okulistyka w godzinach 8.00-11.30. Wnioskodawczyni nie posiadała żadnego doświadczenia zawodowego. Studia ukończyła 15 lipca 2021 roku. Od dnia 1 lutego 2021 roku A. K. była zatrudniona w PPHU (...) s.c. K. P. , T. P. (1) w N. nad P. na podstawie pisemnej umowy o pracę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem 5300 zł brutto na stanowisku opiekuna klienta. Na tę okoliczność została skierowana do lekarza uprawnionego do badań profilaktycznych i w dniu 31 stycznia 2021 roku otrzymała od lekarza D. D. zaświadczenie o zdolności do pracy na stanowisko account menager z terminem badań kontrolnych na dzień 31 stycznia 2025 roku. Zgodnie z umową miejscem wykonywania pracy miała być siedziba firmy przy pl. (...) w N. nad P. , faktycznie miała pracować przy ul. (...) . W dniu 16 lutego 2021 roku A. K. została zgłoszona przez pracodawcę do ubezpieczenia społecznego. Wnioskodawczyni jest córką właścicieli Spółki. Miała pracować po 8 godzin dziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 9.00 do 17.00, sporadycznie w sobotę. Do zakresu obowiązków A. K. zgodnie z pisemnym zakresem głównych obowiązków należało: kompleksowa obsługa partnerów handlowych, najemców oraz klientów strategicznych, proponowanie aktualnej oferty firmy, ustalanie zasad i warunków współpracy, rozwiązywanie zaistniałych problemów, budowanie pozytywnego wizerunku firmy, poszukiwanie nowych najemców na powierzchnie posiadanych lokali, otwartość i dyspozycyjność na dodatkowe obowiązki. Głównym zajęciem wnioskodawczyni miała być opieka nad klientami, którzy posiadali ze Spółką umowy najmu na określone powierzchnie oraz pozyskiwanie nowych klientów na wolne powierzchnie, dbanie o dobry wizerunek i komunikację przestrzeni publicznej. Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe (...) Spółka cywilna – K. P. , T. P. (1) rozpoczęło wykonywanie działalności gospodarczej w dniu 27 grudnia 2016 roku. Właścicielami Spółki są K. P. i T. P. (1) . Spółka prowadzi przeważającą działalność gospodarczą w zakresie pozostałego transportu lądowego pasażerskiego, gdzie indziej niesklasyfikowanego. Zajmuje się także kupnem i sprzedażą nieruchomości na własny rachunek, wynajmem i zarządzaniem nieruchomościami, działalnością pocztową i kurierską, pozostałymi ubezpieczeniami osobowymi i majątkowymi, usługami, finansami oraz innymi. Miejscem wykonywania działalności jest N. nad P. , pl. (...) oraz ul. (...) . Pod pierwszym adresem znajduje się księgowość i pion motoryzacyjny zajmujący się transportem, pośrednictwem, handlem towarów i pojazdów mechanicznych. W drugim budynku znajdują się pomieszczenia administracyjne, w których pracują osoby zajmujące się zarządzaniem posiadanymi nieruchomościami. Na terenie N. nad P. Spółka posiada trzy duże obiekty handlowo-usługowe o pow. od 2000 do 6000 metrów. W budynku o pow. 6000 m jest bank, restauracja, Biedronka, gabinety okulistyczne. W jednym z budynków jest (...) Centrum Medyczne. Spółka w styczniu 2021zatrudniała 3 osoby: R. O. na stanowisku mechanika za wynagrodzeniem 2800 zł plus premia, H. O. na stanowisku sprzątaczki za wynagrodzeniem 2800 zł i I. W. na stanowisku pracownika biurowego za wynagrodzeniem 2800 zł. W lutym i marcu 2021 roku wynagrodzenie R. O. i I. W. nie uległo zmianie, natomiast H. O. została zatrudniona na podstawie umowy zlecenia za wynagrodzeniem 500 zł. W kwietniu dodatkowo zatrudniono B. O. jako kierowcę za wynagrodzeniem 2800 zł, nie zatrudniano H. O. . W lutym 2021 roku przy pl. (...) pracowali właściciele Spółki oraz R. O. , I. W. i H. O. . Pod drugim adresem miała pracować wyłącznie A. K. . Na koniec 2020 roku Spółka uzyskała dochód w wysokości 92756,23 zł, w styczniu 2021 roku – 1465,21 zł, zaś w lutym 2021 roku – 9713,60 zł. A. K. od dnia 1 marca 2021 roku przebywała na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą. O ciąży dowiedziała się 5, 6 lub 7 lutego 2021 roku na podstawie wykonanego testu ciążowego. Na wizycie w dniu 26 lutego 2021 roku lek. A. S. ustaliła, że wnioskodawczyni jest w drugim miesiącu ciąży, ciąża jest zagrożona. W dniu (...) roku wnioskodawczyni urodziła syna. Po przejściu A. K. na zwolnienie lekarskie Spółka nie zatrudniła innego pracownika. Obowiązki ubezpieczonej przejęli wspólnicy Spółki i pracownik biurowy I. W. , wykonujący je również przed jej zatrudnieniem. Wnioskodawczyni nie powróciła do pracy, umowa została z nią rozwiązana z dniem 10 października 2022 roku za porozumieniem stron. Z dniem 11 października 2022 roku została wyrejestrowana z ubezpieczenia przez PPHU (...) . W okresie od 1 października 2022 roku do 18 grudnia 2024 roku odbywała staż medyczny w (...) Sp. z o.o. W związku z wpływem w dniu 15 kwietnia 2021 roku wniosku o wypłatę zasiłku chorobowego dla A. K. od 6 kwietnia 2021 roku z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek PPHU (...) Spółka cywilna , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. w dniu 5 maja 2021 roku wszczął postępowanie wyjaśniające na okoliczność potwierdzenia faktu zatrudnienia w/w ubezpieczonej od 1 lutego 2021 roku. Decyzją z dnia 30 lipca 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. stwierdził, że A. K. jako pracownik u płatnika składek PPHU (...) Spółka cywilna nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu w okresie od 1 lutego 2021 roku. Organ rentowy wskazał, że okoliczności wykazane w sprawie świadczą o braku realnej potrzeby zatrudnienia pracownika. Za powyższym przemawiał: krótki okres zatrudnienia, po którym ubezpieczona przechodzi na zwolnienie lekarskie. Po przejściu na zwolnienie lekarskie płatnik składek nie zatrudnia innej osoby i sam przejmuje obowiązki ubezpieczonej. Także przed zatrudnieniem ubezpieczonej nikt inny nie był zatrudniony na stanowisku opiekun klienta; brak kwalifikacji i doświadczenia zawodowego do pracy na stanowisku opiekun klienta; niewiarygodność zeznań ubezpieczonej odnośnie poszukiwania pracy, odpowiedzi na ofertę pracy, jak również znajomość z widzenia właściciela Spółki, gdyż ubezpieczona jest córką właścicieli Spółki; brak materialnych dowodów na wykonywanie pracy przez ubezpieczoną; niewiarygodne zeznania pracowników Spółki, którzy potwierdzali że widywali ubezpieczoną w Spółce, co nie potwierdza wykonywania przez nią pracy, ponieważ jako córka właścicieli mogła pojawiać się w Spółce w celach prywatnych. W ocenie organu rentowego opisane wyżej okoliczności można uznać za naruszenie zasad współżycia społecznego polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników systemu na podstawie art. 58 k.c. w zw. z art. 300 k.p. , a zatrudnienie A. K. było fikcyjne i ukierunkowane na nabycie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy ocenę stanu faktycznego rozpoczął od przytoczenia regulacji prawnej z art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1, art.12 ust. 1, art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2024 poz. 497 tekst jednolity ze zm. zwanej dalej ustawa systemową) oraz art. 22 § 1 k.p. Sąd pierwszej instancji uznał za nie budzący wątpliwości, iż nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Jednakże samo jednak zawarcie umowy o pracę nie jest wystarczające, a jedynie rzeczywiste pozostawanie w stosunku pracy, daje podstawę do podlegania ubezpieczeniom. Zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego z tytułu zawarcia umowy o pracę bez nawiązania stosunku pracy wiążącego się z wykonywaniem obowiązków pracowniczych nie ma podstawy faktycznej (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2013 roku, I UK 472/12, LEX nr 1356412 ). Przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składki przez podmiot, który nie świadczy pracy, nie stanowi przesłanki objęcia ubezpieczeniem społecznym i stania się jego podmiotem. Skutku takiego nie wywołuje zawarcie umowy o pracę, której strony stwarzają pozór realizacji przez ubezpieczonego czynności odpowiadających treści art. 22 k.p. , czyli wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, za wynagrodzeniem, odpowiadającym ilości i jakości świadczonej pracy ( art. 78 k.p. ). Tym samym bycie podmiotem ubezpieczenia związane jest wyłącznie z realizacją podstawowego dla stosunków tego ubezpieczenia warunku wykonywania pracy w ramach stosunku pracy. W świetle tego istotne jest, czy pracownik zawierający umowę o pracę w rzeczywistości pracę taką wykonywał (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2011 roku, II UK 69/11, LEX nr 1108830; wyrok sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 roku, II UK 32/96, OSNAPiUS 1997, nr 15, po. 275; wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 1998 roku, II UKm 2/98, OSNAPiUS 1999, nr 7, poz. 251; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1998 roku, II UKN 568/97, OSNAPiUS 1999, nr 5, poz. 187; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1998 roku, II UKN 199/98, OSNAPiUS 1999, nr 18, poz. 591; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 1999 roku, I PKN 541/98, OSNP 2000/5/180, M. Prawn. 2000/4/254, LEX nr 39125). Gdy umowa jest przez strony wykonywana, nie może być mowy o pozorności, co jednak nie wyklucza możliwości badania, czy zawarcie umowy nie zmierzało do obejścia prawa (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2010 roku, I UK 261/09; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 roku, II UKN 258/00, OSNP 2002/21/527). Podleganie ubezpieczeniom społecznym wiąże się z przynależnością do określonej w art. 6 ustawy systemowej grupy osób. Zatem nie podlega tym ubezpieczeniom ten, kto został do nich zgłoszony jako osoba do danej grupy należąca, w sytuacji gdy w rzeczywistości nie ma ona cech pozwalających ją do niej zaliczyć. Innymi słowy nie podlega ubezpieczeniom ten, kto został zgłoszony jako pracownik, lecz pracownikiem w rozumieniu kodeksu pracy nie jest, choćby de facto wykonywał jakąś pracę, lecz w ramach innego stosunku. Kwestią sporną jak ocenił Sąd Okręgowy było ustalenie czy w okresie od dnia 1 lutego 2021 roku A. K. była pracownikiem w rozumieniu art. 22 k.p. Wnioskodawczyni jak i wnioskodawca T. P. (1) w toku całego postępowania przekonywali, że A. K. rzeczywiście świadczyła pracę. W ocenie Sądu Okręgowego zeznania te są niewiarygodne w zakresie, w jakim zmierzają do wykazania, iż do momentu powstania niezdolności do pracy skarżąca świadczyła pracę w pełnym wymiarze czasu pracy wykonując powierzone jej obowiązki pracownicze. Na okoliczność świadczenia pracy pisemne zeznania złożyli również M. K. (lekarz prowadzący (...) Centrum Medyczne w N. na P. ) i M. N. (zainteresowany wynajmem placu pod budowę pawilonu przy ul. (...) w N. nad (...) ). M. K. zeznał, że T. P. (2) przedstawił mu swoją córkę jako reprezentującą go i odpowiadającą za funkcjonowanie budynku. Świadek podał, że oprowadził ją po swoim Centrum i proponował w przyszłości współpracę jako lekarzowi. Podał, że wnioskodawczyni kontaktowała się z nim telefonicznie, interesowała charakterem jego działalności. Nie potrafił jednak wskazać ilości spotkań, ani kontaktów telefonicznych. Jednocześnie podał, że osobiście w Centrum przebywał średnio dwa razy w tygodniu, nie mógł zatem obserwować czy wnioskodawczyni faktycznie codziennie świadczyła pracę. Co więcej na wiarygodność zeznań świadka rzutuje fakt, iż jak wskazał obecnie kontaktuje się z wnioskodawczynią, ale jako lekarze. Świadek M. N. zeznał, że kontaktował się wielokrotnie z wnioskodawczynią i spotykał w N. nad P. , nie potrafił jednak wskazać szczegółów rozmów, dat. Podał, że rozmowy najczęściej dotyczyły szczegółów związanych z jego pawilonem np. korzystanie z parkingu, śmieci, łazienki. Zeznania te nie potwierdzają zatem, że wnioskodawczyni codziennie świadczyła pracę, w pełnym wymiarze godzin, bowiem świadek nie codziennie przebywał na ul. (...) . Nie podał częstotliwości i czasookresu rozmów.Na potwierdzenie wykonywania przez wnioskodawczynię pracy pracodawca przedłożył umowę najmu zawartą pomiędzy W. O. oraz PPHU (...) s.c. a (...) Sp. z o.o. z dnia 25 marca 2021 roku. Zarówno A. K. , jak i T. P. (1) twierdzili, że umowa ta była efektem czynności podejmowanych przez wnioskodawczynię, wysłania formularza, rozmów telefonicznych. Wnioskodawczyni zeznała, że znajdowała nowych najemców na wolne lokale, w internecie wyszukiwała firmy, z internetu brała gotowe formularze, które wypełniała i wysyłała do firm z informacją o możliwości najmu. Na potwierdzenie powyższego nie przedstawiono jednak takowych formularzy, czy e-maili wysłanych do firm. Co więcej w toku postępowania przed organem emerytalnym zwrócono się do (...) Sp. z o.o. celem ustosunkowania się do kontaktów jakie ubezpieczona miała z nimi nawiązywać. Mimo odebrania korespondencji i rozmowy telefonicznej z pracownikiem Oddziału ZUS, Spółka nie udzieliła odpowiedzi na pytania dotyczące współpracy z A. K. . Brak jest zatem namacalnych dowodów, że wnioskodawczyni faktycznie uczestniczyła w jakikolwiek sposób w zawarciu w/w umowy. Podkreślił, że żaden z pracowników zatrudnionych w spornym okresie w PPHU (...) , a przesłuchanych w toku postępowania ZUS nie był w stanie przedstawić okresu, ani szczegółów zatrudnienia wnioskodawczyni. Szczególnie dziwi, że okoliczności takich nie znała I. W. , która była w Spółce pracownikiem biurowym, pracowała przy dokumentach księgowych, wreszcie miała wykonywać czynności należące do zakresu obowiązków wnioskodawczyni zarówno przed jej zatrudnieniem, jak i po przejściu na zwolnienie lekarskie. Istotne jest również to, że przy ul. (...) miała pracować wyłącznie wnioskodawczyni, kiedy zarówno przed jej zatrudnieniem, jak i później, wszyscy pozostali pracownicy pracowali wyłącznie przy pl. (...) . Co więcej istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że na dzień 1 lutego 2021 roku A. K. była studentką 6 roku Wydziału Lekarskiego (...) . W terminie od 1 do 21 lutego 2021 roku odbywała się zimowa sesja egzaminacyjna. W dniu 10 lutego 2021 roku A. K. zdawała egzamin z chirurgii. Jak sama zeznała do egzaminu przygotowywała się kilka tygodni z uwagi na bardzo dużo materiału i ciężki egzamin. Trudno zatem dać wiarę, iż w okresie od 1 do 9 lutego, tj. bezpośrednio przed egzaminem po osiem godzin spędzała w pracy, a nie przygotowywała się do egzaminu. Zauważyć również należy, że w dacie samego egzaminu 10 lutego 2021 roku na liście obecności w pracy znajduje się podpis wnioskodawczyni, co rzutuje na wiarygodność danych znajdujących się na tej liście. Co więcej jak wynika z kserokopii zaświadczenia (...) i pisma (...) , zajęcia w semestrze letnim przebiegały od 22 lutego 2021 roku do 2 kwietnia 2021 roku, od 12 kwietnia 2021 roku do 30 kwietnia 2021 roku i od 10 maja 2021 roku do 18 czerwca 2021 roku. W terminie od 22 do 26 lutego 2021 roku grupa do której była przypisana wnioskodawczyni miała zajęcia z przedmiotu okulistyka w godzinach 8.00-11.30. Sama wnioskodawczyni przyznała, że w tym czasie miała zajęcia, próbowała natomiast usprawiedliwiać się, że były to zajęcia zdalne, albo pobierała tylko materiały i filmiki. Jednocześnie przyznała, że uczestniczyła w tych spotkaniach, a pracodawca wyrażał na to zgodę, było to w godzinach pracy. Powyższe oznacza, że nie mogła wykonywać w tym czasie pracy, a na pewno nie wykonywała jej w pełnym wymiarze czasu pracy. Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, że wnioskodawczyni jest córką właścicieli PPHU (...) , o ciąży zarówno ona jak i rodzice dowiedzieli się w dniach 5-7 lutego 2021 roku, zaś zgłoszenie jej do ubezpieczenia społecznego nastąpiło dopiero w dniu 16 lutego 2021 roku. Na brak realnej potrzeby zatrudnienia wnioskodawczyni wskazuje również okoliczność, zdaniem Sądu Okręgowego, że zarówno przed jej zatrudnieniem, jak i po przejściu na zwolnienie lekarskie na zatrudniano pracownika na stanowisku opiekun klienta, a czynności rzekomo wykonywane przez wnioskodawczynię mieli świadczyć właściciele i I. W. . Zatrudnienia za wynagrodzeniem 5 300 zł nie uzasadniała także sytuacja finansowa firmy, której dochód w styczniu 2021 roku wyniósł 1 465,21 zł, zaś w lutym 2021 roku – 9713,60 zł, a także wynagrodzenia pozostałych pracowników – 2800 zł brutto miesięcznie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika natomiast, że strony istotnie nawiązały umowę o pracę. Nie można, jednak w ocenie Sądu pierwszej instancji, stwierdzić czy czynności pracownicze były faktycznie wykonywane przez A. K. , codziennie w pełnym wymiarze czasu w granicach powierzonych obowiązków i stanowiska. Do ustalenia, iż doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy nie jest wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, takich jak zawarcie umowy o pracę, czy uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy na stanowisku account menager, jak to miało miejsce w sprawie niniejszej. Koniecznym było ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły. Nie może być bowiem tolerowana sytuacja, w której osoba zainteresowana w uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, do których nie ma tytułu, z pomocą płatnika składek wytwarza dokumenty służące wyłącznie do tego celu. Strony nie przedstawiły żadnych dowodów potwierdzających codzienny kontakt między nimi i kontrolowania przez właścicieli Spółki pracy wykonywanej przez wnioskodawczynię. Mając na uwadze powyższe okoliczności zdaniem Sądu Okręgowego, zawarcie umowy o pracę podyktowane było chęcią uzyskania przez A. K. świadczeń związanych z macierzyństwem. Niewątpliwie żaden przepis ustawy nie zabrania zatrudniania kobiet w zaawansowanej nawet ciąży. Wręcz przeciwnie, przepisy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w wielu przypadkach szczególnie chronią interesy pracownic będących w ciąży. Co więcej zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa przyjmowanie z góry założenia, że umowa zawarta z kobietą w ciąży jest pozorna nosi znamiona dyskryminacji. Jednak te ogólne dyrektywy nie mogą służyć wyłudzaniu środków z ubezpieczenia społecznego. W szczególności nawiązanie stosunku pracy nie może nastąpić dla pozoru. W ocenie Sądu Okręgowego jedynym celem zawarcia umowy o pracę było uzyskanie przez A. K. świadczeń z tytułu macierzyństwa z ZUS. Z tych względów zasadnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. stwierdził, że nie istnieją podstawy do objęcia wnioskodawczyni obowiązkowo ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym od dnia 1 lutego 2021 roku. Dlatego też Sąd Okręgowy z mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołania skarżących, uznając zaskarżoną decyzję za zasadną, o czym orzekł w punkcie I. sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach procesu Sąd pierwszej instancji uzasadnił art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 tekst jednolity ze zm.) Sąd zasądził od A. K. i PPHU (...) s.c. K. P. , T. P. (1) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. kwoty po 180 zł, tytułem zwrotu kosztów procesu, o czym orzekł w punkcie II. sentencji orzeczenia. Z wyrokiem nie zgodziła się wnioskodawczyni A. K. . Zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając: I. obrazę prawa materialnego: 1. art. 22 § 1 k.p. przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwie zastosowanie tego przepisu, polegające na uznaniu, że w sprawie nie doszło do faktycznego zawarcia umowy o pracę, a A. K. nie była w okresie od dnia 1 lutego 2021 r. pracownikiem w rozumieniu w/w przepisu, podczas gdy stosunek pracy A. K. ze spółką PPHU (...) Spółka Cywilna wypełniał wszystkie przesłanki wynikające z Kodeksu pracy , był przez pracownika rzeczywiście realizowany pod kontrolą pracodawcy i w miejscu przez niego wskazanym, 1. art. 58 §1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. , przez dokonanie oceny umowy o pracę ubezpieczonej ze spółką jako nieważnej, bowiem mającej na celu uzyskanie przez nią świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych, podczas gdy nie można przyjąć, że jeżeli stronom umowy o pracę przyświeca taki właśnie cel, to czynność prawna jest nieważna z mocy art. 58 §1 k.c. , albowiem sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako motywacja do podjęcia zatrudnienia, nie świadczy o zamiarze obejścia prawa; II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na: a. bezzasadnym wywodzeniu z faktu, że ubezpieczona jest córką właścicieli spółki, fikcyjności okoliczności związanych z zawarciem i wykonywaniem stosunku pracy, podczas, gdy brak jest prawnych regulacji nakazujących bardziej rygorystyczne weryfikowanie tego typu umów w odniesieniu do osób spokrewnionych, b. wybiórcze uznanie, że sytuacja finansowa firmy nie pozwalała na zatrudnienie wnioskodawczyni na ustalonych warunkach finansowych, czego uzasadnieniem miały być dochody firmy ze stycznia i lutego 2021 r., podczas gdy na koniec 2020 r. spółka uzyskała dochód w kwocie 92 756,23 zł, pozwalający na wypłatę umówionego wynagrodzenia, jednak tą okoliczność Sąd pominął, c. wywiedzenie niekorzystnych dla wnioskodawczyni skutków prawnych z faktu prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej w dwóch lokalizacjach, wyodrębnionych organizacyjnie, co skutkuje brakiem potrzeby przebywania wnioskodawczyni przy pl. (...) w N. nad P. i kontaktów z zatrudnionymi tam pracownikami, co czyni ich wyjaśnienia odnośnie braku wiedzy o zatrudnieniu wnioskodawczyni nieistotnymi dla sprawy, d. uznanie, że celem oraz zamiarem stron zawartej umowy o pracę było nawiązanie stosunku pracy wyłącznie w celu objęcia powódki obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznym; w związku z ciążą, przy jednoczesnym braku rzeczywistej realizacji obowiązków pracowniczych w reżimie prawa pracy, podczas gdy faktycznym zamiarem stron było z jednej strony, wykonywanie pracy przez powódkę, a z drugiej strony, korzystanie z tej pracy przez pracodawcę; e. bezzasadnym i nie mającym logicznego uzasadnienia ustaleniom, że zatrudnianie A. K. było zbędne w okolicznościach sprawy, przy braku zatrudnienia osoby na jej miejsce, podczas gdy kwestie te i ocena potrzeb firmy należą "łącznie do pracodawcy, który dodatkowo wyjaśnił, że wobec zawarcia umów najmu na wszystkie lokale w obiektach obsługiwanych przez A. K. nie było potrzeby kolejnego zatrudnienia, f. nie wskazaniu na czym miały polegać materialne dowody na wykonywanie pracy przez ubezpieczoną w zakresie zawarcia umowy z (...) sp. z o.o. oraz nie wskazanie dlaczego dowody w postaci umów przedstawionych przez wspólników są niewystarczające; g. uznanie za niewiarygodne zeznań złożonych przez M. K. , z powodu utrzymywania przez niego kontaktów z A. K. na stopie lekarskiej, podczas gdy jednoznacznie potwierdził on, że A. K. kontaktowała się z nim w ramach powierzonych jej obowiązków pracowniczych. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez stwierdzenie, że A. K. jako pracownik u płatnika składek PPHU (...) Spółka cywilna podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 1 lutego 2021 r.; 2. obciążenie pozwanego kosztami postępowania w tym kosztami zastępstwa procesowego. Pozwany nie złożył odpowiedzi na apelację. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sąd drugiej instancji bowiem dostrzega w toku postępowania pierwszoinstancyjnego uchybienia przepisom prawa procesowego mają tak doniosłe znaczenie dla zagwarantowania prawa strony do obrony swych praw przed Sądem, iż skutkują nieważnością postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. i koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania ( art. 386 § 2 k.p.c. ). Do Sądu Okręgowego w Radomiu wpłynęły dwa odwołania wniesione przez: A. K. ubezpieczoną oraz dwóch wspólników spółki cywilnej K. P. , T. P. (1) . Obaj wspólnicy złożyli także kolejne pismo procesowe, zgłaszając wnioski dowodowe. Sąd pierwszej instancji procedując sprawę uznał, iż stroną odwołującą się prócz ubezpieczonej jest podmiot – spółka cywilna. Natomiast od dnia 25 września 2003 roku spółka cywilna ( art. 860-875 k.c. ) jako jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa nie przyznała zdolności prawnej ( art. 33 ( 1) § 1 k.c. ) nie może być podmiotem praw i obowiązków. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego przedsiębiorcą, który ma obowiązek działać pod firmą, ujawnianą we właściwym rejestrze jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 33 ( 1) k.c. Zatem na gruncie prawa prywatnego nie spółka cywilna, lecz wspólnicy takiej spółki (osoby fizyczne) mogą uzyskać status przedsiębiorców. Przedmiotowa kwestia przedstawia się analogicznie na gruncie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2024 poz. 236 tekst jednolity ze zm.). Brak podmiotowości prawnej spółki cywilnej, oznacza również brak jej zdolności sądowej i procesowej, dlatego Sąd Okręgowy nie mógł oznaczyć spółki cywilnej jako strony postępowania, tak jak uczynił to w komparycji zaskarżonego wyroku, zamiast wskazać stricte wspólników wyżej wymienionej spółki cywilnej jaki przyjął to w toku prowadzonego procesu. W tym miejscu dostrzec też należy, iż przedmiotem sprawy jest zagadnienie podlegania nie tyle „ubezpieczeniu społecznemu”, co „ubezpieczeniom społecznym”– wszystkim enumeratywnie ujętym w art. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2024 poz. 497 tekst jednolity ze zm., dalej zwana ustawą systemową). Natomiast wracając do istoty problemu, w ujęciu prawa ubezpieczeń społecznych to wspólnik spółki cywilnej, a nie spółka, traktowany jest jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a zatem osoba fizyczna, mająca zdolność sadową i procesową. Nie zmienia stanu rzeczy pewnego rodzaju niekonsekwencja ustawodawcy. Przepisy prawa podatkowego przyznają spółkom cywilnym podmiotowość podatkową w zakresie podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, natomiast regulacje dotyczące identyfikacji podatników i płatników pozwalają na "nadanie spółce cywilnej" numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Podobnie wygląda kwestia w zakresie wpisu spółek cywilnych do rejestru REGON. Na podobnej zasadzie spółki cywilne, zatrudniające pracowników, są przyjmowane do ewidencji ZUS. W sytuacji, gdy przy prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej zatrudnieni są pracownicy lub inne osoby pozostające w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tych osób ubezpieczeniami (np. pracownik, osoba współpracująca, zleceniobiorca), możliwe jest przyjęcie takiego sposobu rozliczania składek, w którym płatnikiem składek na ubezpieczenia wspólników są sami wspólnicy, a płatnikiem składek na ubezpieczenia pracowników lub innych osób objętych ubezpieczeniami jest spółka cywilna. Należy wskazać, że organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję wskazując jako jej adresata spółkę cywilną Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowego (...) Spółki Cywilnej K. P. i T. P. (1) , ale co ważne decyzję doręczył także wspólnikom oddzielnie, podobnie jak i poprzedzające tę decyzję pisma przedstawiające przebieg postępowania administracyjnego, zakreślające terminy do zajęcia stanowisk w sprawie. Wspólnicy brali udział w postępowaniu administracyjnym. Natomiast Sąd pierwszej instancji stracił z pola widzenia prawny charakter spółki cywilnej. Na terminie rozprawy dnia 23 czerwca 2022 roku, na który K. P. została wezwana jak wynika z dowodu doręczenia k. 63 zapadło postanowienie o dopuszczeniu dowodu z zeznań świadków, który został przeprowadzony na piśmie. Jednakże o możliwości zadania pytań na piśmie świadkom strona procesu - K. P. (odwołująca się) nie została zawiadomiona. Brak też jest w aktach sprawy dowodu doręczenia wspólnikom spółki odpisu postanowienia o przeprowadzanie dowodu z zeznań świadków na piśmie. Sąd zaniechał zawiadomienia odwołującej się K. P. o terminie rozpraw: dnia 7 września 2023 roku, dnia 13 sierpnia 2024 roku uniemożliwiając udział w procesie, w tym na ostatnim terminie rozprawy z dnia 13 sierpnia 2024 roku, poprzedzający bezpośrednio wydanie wyroku (na terminach w dniach: 12 stycznia 2023 roku, 7 grudnia 2023 roku nie zostały dokonane czynności procesowe, na terminie dnia 7 września 2023 roku odebrane zostały wyjaśnienia tylko w trybie informacyjnym od wspólnika). Odwołująca się K. P. nie stawiała się na terminy rozprawy dnia 27 lutego 2024 roku i nie mogła być zawiadamiana o kolejnym terminie rozprawy z dnia 13 sierpnia 2024 roku. Sąd Okręgowy, z naruszeniem prawa strony do Sądu, rozstrzygnął sprawę bez jej udziału. W realiach niniejszej sprawy obowiązkiem Sądu było podjęcie czynności celem umożliwienia wszystkim odwołującym się, w tym także wspólnikowi spółki cywilnej K. P. udziału w rozprawie, wypowiedzenia się co do wyników postępowania dowodowego, zgłoszenia ewentualnie własnych dowodów. T. P. (1) na rozprawie dnia 27 lutego 202 roku został zawiadomiony o terminie rozprawy z dnia 13 sierpnia 2024 roku, ale to zawiadomienie nie może być uznane za skuteczne co do drugiego wspólnika spółki cywilnej, który w procesie wyraził wolą samodzielnego udziału podpisując obok drugiego wspólnika odwołanie oraz pismo procesowe16 grudnia 2021 roku, zawierające wnioski dowodowe. Nie można zatem uznać, iż T. P. (1) był umocowany w zakresie pełnomocnictwa procesowego na mocy aneksu do umowy spółki. Umocowanie to, w ramach umowy spółki cywilnej ma wyraźnie materialno prawny, a nie procesowe charakter, o czym także świadczą samodzielnie, oddzielnie podejmowane czynności procesowych przez obu wspólników na pierwszym etapie procesu. W judykaturze Sądu Najwyższego jest utrwalone stanowisko, że nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona procesu, wbrew swej woli, zostaje faktycznie pozbawiona możności działania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1999 r. II CKN 318/98 ). W niniejszej sprawie należało przyjąć, że takiej ochrony własnych praw przed Sądem Okręgowym został pozbawiony wspólnik spółki cywilnej K. P. , co skutkowało nieważnością postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy powinien przeprowadzić postępowanie sądowe z udziałem wszystkich stron procesu, zawiadomić o terminie rozprawy oddzielnie wspólników spółki cywilnej, w tym K. P. , umożliwiając jej obronę swych praw przed Sądem, a w przypadku przeprowadzania czynności procesowych poza rozprawą zawiadomić o ich przebiegu wszystkie strony procesu, w tym oddzielnie wspólników spółki cywilnej dołączając do akt sprawy stosowane dowody doręczeń w sposób umożliwiający identyfikacje przedmiotu doręczenia, dbając także o należyte sporządzenie protokołu rozprawy, komparycji orzeczeń ze wskazaniem dwóch odwołań stanowiących przedmiot rozpoznania, wskazaniem wszystkich odwołujących się oraz prawidłowo oznaczając przedmiot procesu. W toku ponownie przeprowadzanych czynności Sąd pierwszej instancji powinien odebrać stanowisko procesowe od K. P. w zakresie konieczności ponownego przeprowadzenia, uzupełnienia dowodu z zeznań świadków przesłuchanych na piśmie zgodnie z postanowieniem z dnia 29 marca 2023 roku. Kolejno Sąd Okręgowy ustalając w oparciu o całokształt materiału dowodowego stan faktyczny podda go wnikliwej analizie prawnej mając na uwadze także argumentację apelującego zaprezentowaną na etapie postępowania drugoinstancyjnego. Sąd Okręgowy wyda stosowne rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie, w razie potrzeby uzasadni je zgodnie z wymogami art. 327 1 k.p.c. , pamiętając, iż wyjaśnienia strony złożone w trybie informacyjnym nie zastępują dowodu z przesłuchania strony zgodnie z wymogami art. 299 k.p.c. i art. 304 k.p.c. , jak nieprawidłowo Sąd przyjął w uzasadnieniu swojego wyroku w zakresie wyjaśnień T. P. (1) (wymieniony nie został przesłuchany w charakterze strony). Mając na uwadze podniesione okoliczności sprawy nie ulega wątpliwości, że wskutek wadliwego postępowania Sądu pierwszej instancji K. P. nie miała możliwości uczestniczenia w procesie jako jego pełnoprawny uczestnik - strona postępowania, a co za tym idzie, pozbawiona została przysługujących jej uprawnień, nie miała możliwości podjęcia właściwej obrony swych praw zależnych od rozstrzygnięcia w sprawie. Z tego powodu Sąd Apelacyjny stwierdzając, że postępowanie Sądu pierwszej instancji dotknięte jest nieważnością postępowania opisaną w art. 379 pkt 5 k.p.c. , działając w oparciu o art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Radomiu i pozostawiając temu Sądowi, zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego. Iwona Jawor-Piszcz