III AUA 527/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Szczecinie rozpoznał sprawę dotyczącą wysokości policyjnej emerytury i renty inwalidzkiej U. W., której świadczenia zostały obniżone decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA. Podstawą obniżenia była informacja IPN, że U. W. w okresie od 01.04.1989 r. do 31.07.1990 r. pełniła służbę na rzecz państwa totalitarnego, co skutkowało zastosowaniem przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, obniżających świadczenia o 10% za każdy rok takiej służby. Ubezpieczona odwołała się od decyzji, argumentując, że jej praca polegała wyłącznie na łączeniu rozmów telefonicznych i nie miała charakteru służby na rzecz państwa totalitarnego, a przepisy te naruszają Konstytucję RP. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wlkp. uwzględnił odwołania, zmieniając zaskarżone decyzje i przywracając poprzednią wysokość świadczeń. Sąd Okręgowy uznał, że nie wystarczy samo pełnienie służby w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy, lecz służba ta musi mieć cechy „służby na rzecz totalitarnego państwa”, a praca U. W. miała charakter pomocniczy i techniczny. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając odwołania. Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że wykładnia językowa art. 13b ust. 1 ustawy jest jasna i jednoznaczna – każda służba pełniona w wymienionych jednostkach w określonym okresie jest uznawana za służbę na rzecz państwa totalitarnego, bez potrzeby indywidualnej oceny czynów funkcjonariusza. Sąd Apelacyjny odwołał się do celu ustawy nowelizującej, jakim było zniesienie przywilejów emerytalnych osób, które pełniły służbę w aparacie bezpieczeństwa PRL, uznając, że takie świadczenia zostały nabyte niegodziwie. Sąd Apelacyjny podkreślił, że obniżenie świadczeń nie jest karą, lecz wynika z zasad sprawiedliwości społecznej i proporcjonalności, a także z faktu, że przywileje te były nieuzasadnione w porównaniu do świadczeń z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Sąd Apelacyjny zasądził od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obniżania świadczeń emerytalnych i rentowych byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL, w szczególności w kontekście definicji "służby na rzecz państwa totalitarnego" oraz zgodności tych przepisów z Konstytucją RP.
Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i specyficznego okresu służby. Interpretacja Sądu Apelacyjnego jest odmienna od wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego i Sądu Okręgowego, co może prowadzić do dalszych sporów interpretacyjnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy służba pełniona w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., bez względu na charakter wykonywanych czynności, stanowi "służbę na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu tej ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba pełniona w wymienionych w art. 13b ust. 1 ustawy jednostkach w określonym okresie jest uznawana za służbę na rzecz państwa totalitarnego, niezależnie od indywidualnych czynów funkcjonariusza.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny oparł się na wykładni językowej przepisów, uznając, że definicja legalna zawarta w art. 13b ust. 1 ustawy jest jasna i enumeratywnie wymienia jednostki, w których służba jest traktowana jako służba na rzecz państwa totalitarnego. Sąd odrzucił argumentację Sądu Okręgowego o konieczności indywidualnej oceny charakteru służby i skupił się na celu ustawy nowelizującej, jakim było zniesienie przywilejów emerytalnych osób służących w aparacie bezpieczeństwa PRL.
Czy przepisy obniżające świadczenia emerytalne i rentowe byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL, którzy pełnili służbę na rzecz państwa totalitarnego, są zgodne z Konstytucją RP i zasadą ochrony praw nabytych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te są zgodne z Konstytucją RP, w tym z zasadą sprawiedliwości społecznej i nie naruszają istoty prawa do zabezpieczenia społecznego, a prawa nabyte w sposób niegodziwy nie podlegają ochronie.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, które potwierdzają konstytucyjność przepisów obniżających świadczenia byłym funkcjonariuszom aparatu bezpieczeństwa PRL. Podkreślono, że celem ustawy jest zniesienie przywilejów nabytych niegodziwie, a obniżenie świadczeń do poziomu średniej krajowej nie stanowi nieproporcjonalnej ingerencji w prawo do zabezpieczenia społecznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| U. W. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (4)
Główne
u.z.e.f.p. art. 13b § ust. 1 pkt 5 ppkt d
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, ich rodzin i emerytów policyjnych
Za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w wymienionych w ustawie cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach, w tym służby i jednostki organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, i ich poprzedniczki, oraz ich odpowiedniki terenowe: wykonujące czynności operacyjno-techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa tj. Zarząd Łączności, od dnia 1 stycznia 1984 r.
u.z.e.f.p. art. 15c § ust. 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, ich rodzin i emerytów policyjnych
W przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, emerytura wynosi 0% podstawy wymiaru za każdy rok takiej służby. Wysokość emerytury nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez ZUS.
u.z.e.f.p. art. 22a § ust. 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, ich rodzin i emerytów policyjnych
W przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, renta inwalidzka zmniejsza się o 10% wymiaru za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa. Wysokość renty nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacanej przez ZUS.
Pomocnicze
ustawa lustracyjna
Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
Preambuła ustawy zawiera definicję służby na rzecz komunistycznego ustroju totalitarnego, która była podstawą interpretacji Sądu Okręgowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., stanowi "służbę na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu tej ustawy, niezależnie od indywidualnych czynów funkcjonariusza. • Przepisy obniżające świadczenia emerytalne i rentowe byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL są zgodne z Konstytucją RP i zasadą sprawiedliwości społecznej. • Prawa nabyte z tytułu służby na rzecz państwa totalitarnego nie podlegają ochronie prawnej, gdyż zostały nabyte niegodziwie. • Obniżenie świadczeń do poziomu średniej krajowej nie stanowi nieproporcjonalnej ingerencji w prawo do zabezpieczenia społecznego.
Odrzucone argumenty
Służba pełniona przez U. W. jako telefonistkę w Milicji Obywatelskiej nie miała charakteru służby na rzecz państwa totalitarnego. • Przepisy obniżające świadczenia naruszają Konstytucję RP i zasadę ochrony praw nabytych. • Sąd nie jest związany informacją IPN co do kwalifikacji prawnej służby. • Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że praca U. W. miała charakter pomocniczy i techniczny, a nie polityczny.
Godne uwagi sformułowania
kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa" określone w art. 13b ust. 1 powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka. • nie można generalizować i przyjmować, że każdy funkcjonariusz działał na rzecz państwa totalitarnego, gdyż kłóci się to z ideą sprawowania sądowego wymiaru sprawiedliwości, opierającą się na indywidualnej winie i pozostającą w opozycji wobec odpowiedzialności zbiorowej. • nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. • treść wskazanych wyżej przepisów art. 15c i 22a w zw. z art. 13b ustawy jest jasna, zaś ich wykładnia leksykalna wskazuje wprost, że służbą na rzecz totalitarnego państwa była, zgodnie z definicją legalną sformułowaną w art. 13b ust. 1, każda służba pełniona w okresie od 22 lipca 1944 roku do 31 lipca 1990 roku w jednej z wymienionych w tym przepisie instytucji i formacji. • Zastosowana przez Sąd Najwyższego wykładnia przybrała bowiem charakter prawotwórczy. • cel ustawy nowelizującej było zniesienie tego przywileju i przyjęcie za okresy służby na rzecz totalitarnego państwa 0 % podstawy wymiaru. […]
Skład orzekający
Barbara Białecka
przewodniczący-sprawozdawca
Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk
sędzia
Urszula Iwanowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obniżania świadczeń emerytalnych i rentowych byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL, w szczególności w kontekście definicji \"służby na rzecz państwa totalitarnego\" oraz zgodności tych przepisów z Konstytucją RP."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i specyficznego okresu służby. Interpretacja Sądu Apelacyjnego jest odmienna od wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego i Sądu Okręgowego, co może prowadzić do dalszych sporów interpretacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy tzw. "dezubekizacji" i budzi silne emocje społeczne oraz prawne, poruszając kwestie sprawiedliwości społecznej, praw nabytych i odpowiedzialności za służbę w PRL.
“Czy praca telefonistki w PRL mogła być "służbą na rzecz państwa totalitarnego"? Sąd Apelacyjny rozstrzyga.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.