III AUa 505/25

Sygn. akt III AUa 505/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 października 2025 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Wiater po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2025 r. w L. sprawy G. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L. o wysokość emerytury na skutek apelacji G. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 29 maja 2025 r.    sygn. akt VIII U 1697/24 oddala apelację. Iwona Jawor-Piszcz Sygn. akt III AUa 505/25 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 29 maja 2025 r., po rozpoznaniu odwołania G. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z 27 sierpnia 2024 r., znak: (...) , o wysokość emerytury oddalił odwołanie. Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych. G. K. urodziła się (...) W dniu 26 lipca 2005 r. zwróciła się do organu rentowego o przyznanie jej wcześniejszej emerytury (nauczycielskiej). Decyzją z dnia 2 listopada 2005 r. Zakład przyznał jej wnioskowane świadczenie od 16 września 2005 r., tj. od daty określonej w przepisach. Wysokość przyznanego świadczenia została ustalona z uwzględnieniem wskaźnika podstawy wymiaru składek z 10 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu ubezpieczenia od 1989 r. do 1998 r., który wyniósł 121,20 % oraz podstawy wymiaru wynoszącej 2306,47 zł (obliczonej przez pomnożenie wskaźnika przez kwotę bazową 1903 zł). Wysokość emerytury wyniosła wówczas 1324,09 zł (po zwiększeniu o 22,50 zł z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników). Powszechny wiek emerytalny wnioskodawczyni osiągnęła w dniu (...) (okoliczność bezsporna). W dniu 20 lutego 2014 r. złożyła wniosek o emeryturę z wieku powszechnego. Organ rentowy rozpoznał go wydając decyzję w dniu 10 marca 2014 r., którą to przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie od dnia 1 lutego 2014 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Wysokość przyznanego świadczenia została ustalona na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem kwoty składek zewidencjonowanych na koncie z i waloryzacji wynoszącej 72 538,32 zł, kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego wynoszącego 504 585,68 zł, sumy kwot pobranych emerytur wynoszącej 162 005,28 zł oraz średniego dalszego trwania życia w wymiarze 217,80 miesięcy, według wzoru: 72 538,32 zł + 504 585,68 zł – 162 005,28 zł 217,80 i wynosiła 1939,21 zł (po zwiększeniu o 33,25 zł z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników). Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2024, poz. 1631, tekst jednolity ze zm. dalej zwaną ustawa emerytalną) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Wyrok ten nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw (OTK 2024, z. A, poz. 67). Z uwagi na powyższy wyrok skarżąca w dniu 19 sierpnia 2024 r. złożyła wniosek o przeliczenie jej emerytury w trybie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wniosek został rozpatrzony zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 27 sierpnia 2024 r. Ustaleń faktycznych w sprawie Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dowodów z powołanych dokumentów, które uznał za wiarygodne co do formy i treści, a okoliczności nimi stwierdzone za niesporne pomiędzy stronami. Dokonując oceny prawnej Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem art. 185. Sąd wskazał, że od 1 stycznia 2013 r. do art. 25 ustawy emerytalnej wprowadzony został ust. 1b stanowiący, iż jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 , ustaloną zgodnie z ust. 1 , pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ustawa zmieniająca ustawę o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzająca powyższy przepis została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 6 czerwca 2012 r. (Dz.U. 2012, poz. 637) , zaś przepis wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że spór w sprawie dotyczył przeliczenia wysokości emerytury powszechnej z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20 (OTK 2024, z. A, poz. 67), zgodnie z którym art. 25 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że powyższe orzeczenie nie znajdzie zastosowania w przypadku wnioskodawczyni, ponieważ nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, a nadto wyrok nie dotyczy sytuacji, w jakiej znalazła się ubezpieczona, której emerytura nie podlegała pomniejszeniu na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Zdaniem Sądu Okręgowego sam fakt nieopublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przeszkody dla orzeczenia w przedmiocie istoty sprawy. Wniosek z 19 sierpnia 2024 r. złożony przez ubezpieczoną jest wprost wnioskiem o przeliczenie świadczenia emerytalnego w myśl obowiązujących przepisów materialnoprawnych, zaś przepisy prawne przewidują mechanizm wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego w postaci art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Przepis ten ma na celu eliminację z obrotu wadliwych decyzji, które w wyniku błędnej wykładni przepisów lub błędnego zastosowania przepisów (ze strony organu) do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, doprowadziły do pozbawienia ubezpieczonego przysługujących mu świadczeń lub zaniżenia ich wysokości. Z ust. 1 pkt 6 powołanego przepisu wynika bowiem, że w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. Według art. 114 ust. 1e pkt 3 ustawy emerytalnej w takim wypadku uchylenie lub zmiana decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej wydania upłynął okres 3 lat. Przy czym według ust. 1f przepisu ust. 1e nie stosuje się, jeżeli w wyniku uchylenia lub zmiany decyzji z przyczyn określonych w ust. 1 osoba zainteresowana nabędzie prawo do świadczenia lub świadczenie w wyższej wysokości. Sąd podnosił że utrwalone jest przy tym stanowisko judykatury dotyczące tzw. obiektywnej błędności decyzji i przyjmowania, że określenie „błąd organu rentowego” obejmuje sytuacje, w których organ miał podstawy do przyznania świadczenia lub ustalenia go w określonej wysokości, lecz z przyczyn leżących po jego stronie tego nie uczynił. Za takie przyczyny uznaje się nie tylko zaniedbania organu, ale również każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego, czy jest to skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania organu czy też wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności obowiązujących przepisów. Co istotne również kontekst art. 114 ustawy emerytalnej, ze względu na swoją funkcję, jaką jest zmiana treści decyzji organu rentowego sprzecznej z ukształtowanymi z mocy prawa uprawnieniami osób ubezpieczonych, nie pozwala na zawężenie jego stosowania wyłącznie do okoliczności faktycznych (wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2018 r., III UK 153/17, LEX nr 2563524). Istnieją zatem rozwiązania prawne, które pozwalają sądowi powszechnemu na zbadanie poprawności decyzji pod kątem przepisów materialnych, niezależnie od formalnych mankamentów w postaci opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czy nawet w drodze samodzielnego dokonania tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu bez uprzedniego orzeczenia Trybunału. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie taka potrzeba jednak nie zachodzi. Abstrahując bowiem od szerszych rozważań, czy fakt nieopublikowania wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw ma znaczenie prawne, jak również czy wskazany wyrok może być w ogóle traktowany jako wiążące orzeczenie oraz jaką zastosować podstawę prawną do wznowienia postępowania i przeliczenia emerytury wnioskodawczyni, należy zwrócić uwagę, że nawet przy korzystnej dla ubezpieczonej odpowiedzi na powyższe pytania i tak niemożliwe byłoby uwzględnienie jej odwołania. Bezspornym jest, że wnioskodawczyni urodziła się w (...) r., pobierała emeryturę wcześniejszą od września 2005 r., natomiast powszechny wiek emerytalny osiągnęła już w (...) i zrealizowała prawo do przejścia na emeryturę z art. 24 ustawy emerytalnej dopiero w 2014 r. Prawo ubezpieczeń społecznych charakteryzuje się ogólną regułą, zgodnie z którą kształtowanie sfery prawnej ubezpieczonych i instytucji ubezpieczeniowej następuje z mocy samego prawa co oznacza, że jeżeli wszystkie przesłanki nabycia prawa do emerytury lub renty zostały spełnione, to prawo do świadczenia powstaje, nawet gdy nie został złożony wniosek o jego przyznanie. Wniosek sam w sobie nie jest elementem warunkujących nabycie uprawnień, a przepis art. 116 w zw. z art. 129 ustawy emerytalnej należy odczytywać jedynie jako wykluczenie możliwości wstecznego wypłacenia świadczenia, tj. za okres po nabyciu prawa in abstracto, a przed złożeniem wniosku ( wyroki Sądu Apelacyjnego w Białymstoku: z 2 lipca 2019 r., III AUa 204/19, LEX nr 2781375; z 20 lutego 2020 r., III AUa 1018/19, LEX nr 2979119). Instytucja zrealizowania (wypłaty) świadczenia jest więc niezależna od nabycia uprawnienia, co pozwala na zachowanie przez ubezpieczonego nabytych uprawnień w razie niekorzystnej zmiany stanu prawnego. Sąd przytoczył argumentację Sądu Najwyższego z wyrok z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II UK 55/17 (LEX nr 2490635), gdzie Sąd ten posłużył się pojęciem „ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych”, rozumianych jako wypełnienie wszystkich przesłanek ustawowych nabycia prawa pod rządami danej ustawy, bez względu na stosunek do nich ustawy późniejszej i bez względu na datę złożenia wniosku emerytalnego. Sąd Najwyższy zaznaczył, że usprawiedliwione oczekiwania realizacji praw nabytych powstają w przypadkach spełnienia wszystkich warunków nabycia tego prawa przed datą wprowadzenia nowości legislacyjnych. To oznacza, że osoby, które przed wejściem w życie nowych przepisów spełniły warunki nabycia prawa do świadczeń emerytalnych mogą zasadnie układać swoje plany życiowe w zaufaniu do obowiązującego prawa, zakładając, że będą mogły skorzystać z przysługujących im uprawnień nabytych. Natomiast ustawodawca może ingerować w oczekiwania, które nie mają charakteru uprawnień maksymalnie ukształtowanych pod warunkiem, że nie naruszy to istoty prawa do zabezpieczenia społecznego, które jest zagwarantowanie konstytucyjnie. Innymi słowy Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że ochrona praw nabytych ma miejsce w sytuacji, gdy zainteresowany spełnił warunki do emerytury według konkretnych przepisów, natomiast w wyniku późniejszych ich zmian istota prawa do tego świadczenia została naruszona. W kontrze do takiego stanu rzeczy pozostaje sytuacja odwołującej się w niniejszej sprawie, bowiem nabyła ona wszelkie uprawnienia emerytalne przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a brak realizacji tych uprawnień, a więc maksymalnego ukształtowania jej ekspektatywy co do zabezpieczenia, wynikał wyłącznie z jej woli. Ustawodawca nie pozbawił jej takiej możliwości, przez co istota prawa do zabezpieczenia społecznego nie została naruszona. Wnioskodawczyni korzystając z przejścia na emeryturę w obniżonym wieku nie miała w momencie podejmowania decyzji – na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego – świadomości co do skutków prawnych, jakie może to wywoływać w sferze jej przyszłych uprawnień emerytalnych, jak również nie mogła spodziewać się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Taki stan rzeczy trwał jednak tylko do momentu opublikowania ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012, poz. 637), wprowadzającej art. 25 ust. 1b do ustawy emerytalnej, a więc do dnia 6 czerwca 2012 r. Ubezpieczeni, którzy osiągnęli wiek emerytalny najwcześniej w 2013 r., osiągnęli go w nowej rzeczywistości prawnej, podczas gdy wnioskodawczyni osiągnęła go wcześniej, tj. przed zmianą stanu prawnego. Trybunał stwierdził, że wobec grupy ubezpieczonych osiągających powszechny wiek emerytalny najwcześniej w 2013 r. ustawodawca zmienił „reguły gry” w trakcie realizacji uprawnień w taki sposób, że uprzednio podjęte decyzje okazały się mieć niekorzystny wpływ na ukształtowanie kolejnych uprawnień, a ubezpieczeni nie mogli przewidzieć takiej zmiany w momencie podejmowania decyzji. Ustawodawca wprowadzając nowe, mniej korzystne zasady po rozpoczęciu realizacji uprawnień w zakresie wcześniejszej emerytury, naraził ubezpieczonych na nieprzewidziane skutki, które w istocie stanowiły dla nich pułapkę. W ocenie Sądu Okręgowego sytuacja prawna wnioskodawczyni była jednak zgoła odmienna. Miała ona bowiem możliwość reakcji, ponieważ wiek emerytalny osiągnęła w (...) . Mogła skorzystać z przejścia na emeryturę w związku z osiągnięciem wieku powszechnego jeszcze na długo przed wejściem w życie przedmiotowej regulacji. Miała możliwość podjęcia decyzji przed zmianą „reguł gry” i doprowadzenia do sytuacji, w której reguły te w ogóle nie miałyby wobec niej zastosowania (aż do końca 2012 r.). Sąd podkreślił, że dogłębnej i szerokiej analizy zaakcentowanych wyżej poglądów dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 listopada 2019 r., wydanej w sprawie III UZP 5/19 (OSNP 2020, nr 6, poz. 57). Co prawda, orzeczenie to odnosi się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 20/16, jednak jego rozważania dotyczą wprost zagadnień kluczowych dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy zauważył bowiem, że w przypadku kobiet sprzed rocznika 1953 przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie obowiązywał, a zatem nie wywoływał jeszcze skutku prawnego. Jak podkreślił, kobiety urodzone w 1952 r., choćby przyszły na świat nawet 31 grudnia 1952 r., przy sześciomiesięcznej vacatio legis, miały możliwość zrealizowania prawa na starych zasadach, tj. bez potrąceń. Fundamentalna różnica pomiędzy nimi, a osobami urodzonymi w 1953 r. polega na tym, że miały możliwość zmiany konsekwencji podjętych decyzji i nie znalazły się w „pułapce”. Takie rozumienie przepisów potwierdza wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt III AUa 75/20 (LEX nr 3102313). Sąd pierwszej instancji podzielił zapatrywania prawne zawarte w przytoczonych orzeczeniach. Rozpoznając sytuację prawną, w jakiej znalazła się G. K. , Sąd doszedł do przekonania, że nie było podstaw do ustalenia wysokości jej emerytury bez potrąceń przewidzianych w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W tej sytuacji zaskarżona decyzja okazała się ostatecznie prawidłowa, a odwołanie od niej podlegało oddaleniu. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 477 14 § 1 k.p.c. , oddalił odwołanie. Z wyrokiem nie zgodziła się wnioskodawczyni. Skarżąc wyrok w całości domagała się: 1. 
        ponownego przeliczenia emerytury z uwzględnieniem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. bez odliczania kwot pobranych emerytur (162 005,28 zł); 2. 
        zwrotu niedopłaconych kwot emerytur przez 10 lat plus waloryzacja (2648,65 zł – 1905,96 zł = 742,69 zł miesięcznie). W uzasadnieniu apelantka podnosiła, że zaufała pracownikom ZUS i została oszukana. Gdy osiągnęła wiek emerytalny nie musiała składać wniosku o emeryturę powszechną, ponieważ automatycznie na niej się znalazła. Przysyłano jej pisma zawierające informację, ile hipotetycznie będzie wynosiła emerytura po przekroczeniu wieku emerytalnego (ostatnio ze stanem na dzień 31 grudnia 2012 r.). Gdy składała wniosek o emeryturę w 2014 r. liczyła, że będą potrącane sumy kwot pobranych emerytur przed osiągnięciem wieku emerytalnego, a potrącono prawie 5 lat dłużej. Pozwany na rozprawie apelacyjnej wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja jest niezasadna. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ponowna analiza materiału dowodowego, a także analiza zastosowanych w sprawie przepisów prawa i ich subsumcja, doprowadziła do wniosku, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy, choć przedstawiona analiza prawna w uzasadnieniu zaskarżonego wyrok wymaga korekty. W samodzielnie sporządzonej apelacji skarżąca nie skonkretyzowała zarzutów wobec zaskarżonego orzeczenia, a podnoszone przez apelującą okoliczności wynikają z ogólnego kwestionowania wyroku Sądu pierwszej instancji jako niesprawiedliwego i krzywdzącego dla ubezpieczonej oraz powoływania się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., jako mające zastosowanie w stosunku do wnioskodawczyni. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji nie można dopatrzeć się nieprawidłowości, podnoszonych przez apelantkę. Na wstępie oceny zasadności apelacji należy przypomnieć, iż ustawodawca w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej ustanowił podstawę prawną dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lutego 2008 r., I UK 249/07, OSNP 2009, nr 11-12, poz. 152; z 22 lutego 2010 r., I UK 247/09, LEX nr 585725;z 9 grudnia 2015 r., I UK 533/14, LEX nr 1958500) . Instytucja wznowienia postepowania emerytalno – rentowego z art. 114 ust. 1 ustawy jest szczególną instytucją w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, która umożliwia ponowne rozpatrzenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokości, mimo istnienia w obrocie prawnym prawomocnej decyzji organu rentowego (wyroki Sądu Najwyższego: z 16 września 2009 r., I UK 121/09, LEX nr 537030; z 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00, OSNAPiUS 2002, Nr 17, poz. 419 i z 30 listopada 2000 r., II UKN 79/00, OSNAPiUS 2002, Nr 13, poz. 317 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 24 marca 2003 r., II UK 393/02, OSNPUSiSP 2004, Nr 9, poz. 163). Konieczne jest dla jej zastosowania zidentyfikowanie podstawy dokonania tej nadzwyczajnej weryfikacji. I tak w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawodawca ustanowił przesłankę przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia nowych okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, zaś w pkt 6 - przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości na skutek błędu organu rentowego. Podnieść należy, iż wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, brak jest podstaw by w niniejszym przypadku można było rozważać kwestię błędu organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust.1 pkt 6 ustawy emerytalnej. Przepis art.25 ust. 1 b ustawy emerytalnej w dacie wydania decyzji ustalającej emeryturę powszechną wnioskodawczyni był normą bezwzględnie obowiązującą i brak było podstaw do zakwestionowania jego konstytucyjności wobec strony. Błąd organu rentowego nie obejmuje sytuacji, w której organ ten (w chwili wydania decyzji) działa na podstawie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które bez wątpienia korzystają z domniemania konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2014 r., III UZP 3/13 - LEX nr 1455747; wyrok Sąd Apelacyjnego w Lublinie z 29 kwietnia 2020 r. III AUa 911/19 LEX nr 308022). Natomiast nową okolicznością w świetle art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej stanowi derogowanie normy prawnej mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 10 czerwca 2020 r. III AUa 137/20 LEX 3042957). Niezależnie od możliwości oceny prawnych skutków niepublikowanego orzeczenia z 4 czerwca 2024 r., jako stanowiącego ewentualną podstawę wznowienia postępowania, podkreślić należy, iż istnienie takiej okoliczności nie zostało wykazane przez odwołującą. Nową okolicznością mogłoby być uznanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w indywidualnej sprawie za normę niekonstytucyjną, niespełniającą standardów wynikających z art. 2 i art. 67 § 1 Konstytucji RP , jednakże nie dotyczy to sytuacji faktycznej i prawnej G. K. . Przypomnieć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny po raz pierwszy analizował problematykę art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej w wyroku z 6 marca 2019 r., P 20/16 (Dz.U. 2019, poz. 539). Na kanwie argumentacji Trybunału Konstytucyjnego Judykatura wypracowała jednolite stanowisko, jakie przyjęte zostało także w powołanym w apelacji orzeczeniu z 4 czerwca 2024 r. SK 140/20. I tak, orzecznictwo sądów powszechnych jak i Sądu Najwyższego wielokrotnie wypowiadało się w zakresie granic, w jakich może nastąpić obniżenie podstawy obliczenia emerytury w systemie składki zdefiniowanej, wobec ubezpieczonych, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę na długo przed wejściem w życie omawianego przepisu i nie mogli przewidzieć przyszłych konsekwencji wypłaty na ich rzecz świadczeń emerytalnych (wyroki Sądu Najwyższego: 18 stycznia 2022 r. III USKP 98/21 LEX nr 3352121; z 6 maja 2021 r. III USKP 52/21 OSNP 2022/2/19; z 8 stycznia 2025 r. III USKP 121/23 OSNP 2025/7/75). Oceniając zgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z 6 marca 2019 r. wskazał, że wprowadzenie do ustawy emerytalnej mechanizmu potrącania kwot pobranych świadczeń z tytułu wcześniejszej emerytury przy obliczaniu podstawy emerytury powszechnej dla kobiet urodzonych w 1953 r. nastąpiło z naruszeniem wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczone, które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Dodatkowo zaznaczył, że kobiety te przez cztery lata mogły realizować swoje uprawnienia w oparciu o obowiązujący przed 2013 r. stan prawny. Natomiast zasady ustalania wysokości świadczeń emerytalnych, wypłacanych kobietom urodzonym w latach 1949-1952, które przeszły na tych samych warunkach na emeryturę wcześniejszą, pozostały niezmienione. Trybunał Konstytucyjny w powołanym orzeczeniu, z uwagi na zakres zadanego mu pytania, ograniczył swe rozstrzygnięcie do kobiet urodzonych w 1953 r. Jednakże argumentacja jaka legła u podstaw stwierdzonej niekonstytucyjności poddanego analizie przepisu nie jest ograniczona jedynie do kobiet rocznika 1953. Prima facie widoczne jest, iż ubezpieczeni korzystający z tzw. emerytury wcześniejszej, w określonej konfiguracji czasowej znaleźli się w tej samej sytuacji prawnej pułapki jaką stworzył ustawodawca wprowadzając od 1 stycznia 2013 r. do obowiązującego porządku prawnego dany przepis (art. 25 ust. 1b). W momencie podejmowania decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę określona grupa ubezpieczonych, na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego, nie mogła mieć świadomości co do skutków prawnych, jakie wywoła pobieranie tego świadczenia na wysokość emerytury powszechnej. W żadnym razie nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia, a tym samym obniżeniem podstawy obliczenia emerytury i w konsekwencji wysokości samego świadczenia. To właśnie ta argumentacja Trybunału Konstytucyjnego wytyczyła podwaliny pod orzeczenie, na które powołuje się we własnej sprawie apelantka (tz. z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20). Wnioskodawczyni nie spełnia kryteriów o jakich mowa w powołanym orzeczeniu. Rozpoczęcie realizacji prawa do wcześniejszej emerytury, która bezpośrednio wpływa na wysokość emerytury powszechnej, w przypadku ubezpieczonej nastąpiło od 16 września 2005 r., w oparciu o wniosek ubezpieczonej z 26 lipca 2005 r. (decyzja k. 58 akt ZUS, wniosek k. 1-3 akt ZUS.). Jednocześnie przed uchwaleniem i wejściem życie ustawy nowelizującej z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i innych ustaw opublikowanej w Dzienniku Ustaw (Dz.U. 2012 poz. 637) wnioskodawczyni osiągnęła powszechny wiek emerytalny, co nastąpiło (...) , zaś wiosek o emeryturę powszechną złożyła 20 lutego 2014 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego w tej sytuacji nie można przyjąć, iż ustawodawca dopuścił się wobec ubezpieczonej naruszenia zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Nie zmienił bowiem w sposób niekorzystny "reguł gry" w momencie, kiedy wnioskodawczyni nie miała już możliwości podjęcia świadomej decyzji o przejściu na emeryturę w związku z osiągnięciem wieku powszechnego, lecz znacznie później. Inaczej rzecz ujmując apelantka nie znalazła się tym samym w pułapce, o jakiej wywodzi Trybunał, wskazując określoną grupę ubezpieczonych, którzy w konkretnej konfiguracji faktycznej i prawnej, działając w zaufaniu do obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa opiera się na pewności prawa, a więc takim zespole cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne; umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Bezpieczeństwo prawne jednostki związane z pewnością prawa umożliwia więc przewidywalność działań organów państwa, a także prognozowanie działań własnych (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 6 marca 2019 r. P 20/16 op.cit); z 14 czerwca 2000 r. P 3/00, OTK 2000/5/138; wyroki Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23, LEX nr 3814736; z 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23 LEX nr 374652; z 18 stycznia 2022 r. III USKP 98/21 , LEZ nr 3352121, wyroki Sądu Apelacyjnego w Szczecinie: z 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX nr 34999904; z 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633). Rzecz jednak w tym, iż przytoczone wyżej motywy uznania niekonstytucyjności normy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej mają jedynie zakresowy charakter i swym działaniem nie obejmują wnioskodawczyni, która zrealizowała swe prawo do emerytury wcześniejszej, mając możliwość prawną podjęcia decyzji przed znowelizowaniem analizowanej normy prawnej. Właśnie w tym celu ustawodawca wprowadził okres sześciu miesięcy vacatio legis, by nie zaskoczyć ubezpieczonych, by mogli rozważyć swoją sytuację przez pryzmat zmienianego stanu prawnego, wchodzącego w życie w dacie oznaczonej na 1 stycznia 2013 r. Wnioskodawczyni, przy sześciomiesięcznym vacatio legis miała możliwość i czas na podjęcie decyzji zapobiegającej niekorzystnym skutkom nowelizacji w jej indywidualnej sytuacji. Z tego powodu nie można twierdzić, że wycofanie się państwa z dotychczasowych uregulowań wobec apelantki miało nagły charakter i zaskoczyło ubezpieczoną w trakcie realizacji prawa do emerytury w obniżonym wieku. Orzecznictwo, które w pełni akceptuje Sad Apelacyjny, stoi na jednoznacznym stanowisku, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ma zastosowanie do ubezpieczonych urodzonych w latach 1949-1952, którzy pobierali wcześniejszą emeryturę, warunki uprawniające do przyznania emerytury z powszechnego wieku emerytalnego spełnili przed wprowadzeniem powołanego przepisu, a jedynie wniosek o przyznanie prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego złożyli po wejściu w życie art. 25 ust. 1 b (postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 lipca 2023 r., III USK 427/22, LEX nr 3583244, z 28 czerwca 2023 r., I USK 159/22, LEX nr 3575111). Suma summarum w stosunku do ubezpieczonej - przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie miał retroaktywnego działania w jej sytuacji prawnej i faktycznej. Brak było zatem podstaw do ponownego ustalenia wysokości emerytury wnioskodawczyni, a tym samym- zwrotu kwot „niedopłaconych” emerytur. Zaznaczyć należy, że od nabytego in abstracto prawa do emerytury odróżnić należy zasady obliczania jej wysokości, które są ściśle powiązane z zasadami ustalanymi na datę "przejścia na emeryturę", a nie na datę nabycia prawa do świadczenia. Prawo do emerytury ustala się na dzień spełnienia warunków powstania prawa do tego świadczenia, bez względu na dzień złożenia wniosku. Ustawa emerytalna w art. 100 ust. 1 i art. 129 ust. 1 wyraźnie rozróżnia moment powstania prawa do emerytury i moment wypłaty świadczenia. Przewidziany w art. 116 ust. 1 ustawy emerytalnej wniosek oświadczenie nie jest elementem prawa do emerytury (renty) z tytułu niezdolności do pracy, gdyż przesłanki tego prawa określa ustawa, lecz stanowi jedynie żądanie realizacji świadczenia nabytego z mocy prawa (uchwała Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2000 r., III ZP 29/00, OSNAPiUS 2001 Nr 12, poz. 418 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 4 listopada 2014 r., I UK 100/14, LEX nr 1567460; z 17 sierpnia 2016 r., I UK 333/15, LEX nr 2120891; z 19 maja 2016 r., LEX nr 2082142). Powyższa zasada umożliwia zachowanie przez ubezpieczonych nabytych z mocy ustawy uprawnień w razie niekorzystnej zmiany stanu prawnego – zmiany przesłanek prawa do danego świadczenia (np. wiek, staż ubezpieczeniowy). W odniesieniu natomiast do zagadnienia ustalania wysokości świadczenia decyduje stan prawny obowiązujący w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. W treści nabytego in abstracto prawa (podlegającego ochronie konstytucyjnej) nie mieszczą się bowiem zasady obliczania jego wysokości. Czym innym jest bowiem prawo do emerytury nabyte na mocy art. 100 ustawy emerytalnej, czym innym zaś prawo do określonej wysokości świadczenia, o którym może być dopiero mowa wówczas, gdy wysokość ta zostanie ustalona decyzją organu rentowego. Ochronie konstytucyjnej podlega nabyte, niezrealizowane prawo do emerytury od momentu jego nabycia z mocy prawa, natomiast prawo do emerytury w określonej wysokości powstaje dopiero w momencie ustalenia tej wysokości w związku ze złożeniem przez osobę uprawnioną stosownego wniosku. Do urzeczywistnienia i konkretyzacji prawa i wysokości emerytury wymagany jest wniosek ubezpieczonego, o którym mowa w art. 116 ust. 1 ustawy emerytalnej. Świadczenia emerytalne wypłaca się bowiem, poczynając od dnia powstania prawa do wnioskowanego świadczenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu (art. 129 ust. 1 ww. ustawy). Taki stan normatywny oznacza, że wprawdzie prawo do emerytury powstaje z mocy prawa z dniem spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do jego nabycia, ale niezbędne jest także potwierdzenie tego prawa w celu uruchomienia wypłaty ustalonego świadczenia w określonej wysokości, które wymaga złożenia stosownego wniosku i jego rozpoznania w stanie prawnym adekwatnym dla jego oceny. Dopiero rozpoczęcie wypłaty świadczeń wywołuje problem konieczności ochrony ich ekonomicznej wartości. Innymi słowy, bez złożenia wymaganego wniosku o ustalenie, to jest potwierdzenie przesłanek nabycia prawa do emerytury, nie zostanie ono urzeczywistnione jako świadczenie przysługujące w określonej wysokości od konkretnie oznaczonego miesiąca. W konsekwencji, wniosek o świadczenie rozpatrywany jest na podstawie obowiązujących w chwili jego złożenia przepisów dotyczących sposobu wyliczenia emerytury (uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2017 r., III UZP 6/17 OSNP 2018 Nr 3, poz. 34;wyroki Sądu Najwyższego: z 6 kwietnia 2016 r., II UK 78/15, OSNP 2017 Nr 11, poz. 151; z 12 września 2017 r., II UK 381/16, LEX Nr 2376896; z dnia 7 marca 2018 r., I UK 572/16, LEX Nr 2486885 i z 13 czerwca 2018 r., III UK 90/17, LEX Nr 2511944). Zatem znowelizowany przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ma zastosowanie do wnioskodawczyni, która pobierała wcześniejszą emeryturę przed dniem 6 czerwca 2012 r. (data publikacji w Dzienniku Ustaw nowelizacji art. 25 ust. 1), a warunki uprawniające do przyznania emerytury z powszechnego wieku emerytalnego spełniła przed dniem nowelizacji art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej, a wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego złożyła po 1 stycznia 2013 r. tj. w nowym stanie prawnym (uchwała Sądu Najwyższego z 28 listopada 2019 r., III UZP 5/19 OSNP 2020 Nr 6, poz. 57) . W niniejszej sprawie nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, iż odwołująca wystąpiła z wnioskiem o emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku po dodaniu omówionego powyżej przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a tym samym przy ustalaniu wysokości tego świadczenia należało zastosować określoną wyraźnie w tym przepisie zasadę usprawiedliwionego pomniejszenia podstawy wymiaru ustalanej emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Argumentacja zawarta w apelacji jako niezasadna nie może zatem skutkować zmianą zaskarżonego wyroku. Przysyłanie ubezpieczonej przez organ rentowy pism z hipotetycznym wyliczeniem emerytury po przekroczeniu wieku emerytalnego czy przekonanie wnioskodawczyni o wysokości ewentualnych potrąceń lub ich braku nie dowodzi nieprawidłowości zaskarżonego wyroku i istnienia podstaw do przeliczenia należnego jej świadczenia emerytalnego. Z tych względów i na mocy art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Iwona Jawor-Piszcz MK-K