III AUa 471/12

Sygn. akt III AUa 471/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Katarzyna Wołoszczak Sędziowie: SSA Iwona Niewiadowska-Patzer del. SSO Wiesława Stachowiak (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Agnieszka Perkowicz po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2013 r. w Poznaniu sprawy z wniosku Z. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. o emeryturę na skutek apelacji wnioskodawcy Z. K. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt VIII U 3916/11 zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdza brak podstaw do wstrzymania emerytury od dnia 1 października 2011 r. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Odział w P. decyzją z 5 października 2011 roku, znak (...) , na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę emerytury Z. K. z uwagi na kontynuowanie przez ubezpieczonego zatrudnienia. W odwołaniu od decyzji Z. K. podniósł, iż zmiana przepisów, na podstawie których ZUS wydał decyzję, jest niezgodna z zasadą demokratycznego państwa prawa oraz podważa zaufanie do struktur państwa. Odwołujący wniósł o cofnięcie decyzji o wstrzymaniu jego emerytury. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z 22 lutego 2012 roku, w sprawie VIII U. 3916/11 oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Z. K. (lat 67), od 1 października 1990 roku jest zatrudniony w Państwowej Inspekcji Pracy, Okręgowym Inspektoracie Pracy w P. na stanowisku nadinspektora pracy. Decyzją z 20 kwietnia 2009 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał Z. K. prawo do emerytury od 1 kwietnia 2009 roku. Decyzją z 5 października 2011 roku organ rentowy z urzędu wstrzymał odwołującemu wypłatę emerytury od 1 października 2011 roku, z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, iż zgodnie z art. 103a ustawy emerytalnej prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Powyższe uregulowanie zostało wprowadzone ustawą z 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw . Zgodnie z art. 28 tej ustawy do emerytur przyznanych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 6 (tj. ustawy o emeryturach i rentach z FUS), oraz ustawy, o której mowa w art. 18 (tj. ustawy o emeryturach pomostowych ), w brzmieniu nadanym zmieniającą ustawą, poczynając od 1 listopada 2011 roku. Sąd Okręgowy cytując stanowisko MPiPS w sprawie zmian w systemie emerytalnym (pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 30 marca 2011 roku), uznał że adresatom nowych norm pozostawiono odpowiedni okres na dostosowanie się do nowej sytuacji prawnej . Powyższe uregulowanie zostało wprowadzone ustawą z 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw . Zgodnie z art. 28 tej ustawy do emerytur przyznanych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 6 (tj. ustawy o emeryturach i rentach z FUS), oraz ustawy, o której mowa w art. 18 (tj. ustawy o emeryturach pomostowych ), w brzmieniu nadanym zmieniającą ustawą, poczynając od 1 listopada 2011 roku. Sąd Okręgowy cytując stanowisko (...) w sprawie zmian w systemie emerytalnym (pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 30 marca 2011 roku), uznał że adresatom nowych norm pozostawiono odpowiedni okres na dostosowanie się do nowej sytuacji prawnej . Odnosząc się do zarzutów odwołującego dotyczących naruszenia Konstytucji poprzez wprowadzenie kwestionowanego uregulowania do systemu prawnego, Sąd Okręgowy wskazał, iż przedmiotowa regulacja obowiązywała już, choć zawarta była w inaczej oznaczonej jednostce redakcyjnej. Na jej tle powstało orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego, które Sąd I instancji w obszernych fragmentach przytoczył, konkludując, iż ustawodawca prowadząc określoną politykę społeczną wprowadził do porządku prawnego przepis art. 103 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ograniczył w ten sposób przywilej umożliwiający pobieranie świadczenia emerytalnego bez przerwania zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy. Odwołującemu nie zostało odebrane prawo do emerytury, a jedynie korzystanie z tego uprawienia uzależniono od spełnienia określonych warunków. Apelację od wyroku wniósł Z. K. , podnosząc zarzut wydania orzeczenia z naruszeniem art. 2 Konstytucji , a tym samym z naruszeniem zasady demokratycznego państwa prawa, zasadą niedziałania prawa wstecz, zasadą ochrony praw nabytych oraz zasadą zaufania obywateli do państwa. Odwołujący wniósł o uchylenie wyroku oddalającego odwołanie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja Z. K. okazała się uzasadniona. Rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego straciły znaczenie wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 roku, w sprawie K 2/12. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Grupy Senatorów RP dotyczący uzyskania prawa do emerytury bez rozwiązania stosunku prac i orzekł, że: art. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 roku , w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku, bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji . Normę zakwestionowaną we wniosku Trybunał Konstytucyjny zrekonstruował w oparciu o art. 6 ustawy z 16 grudnia 2010 roku, na mocy którego ustawodawca dodał do ustawy o emeryturach i rentach z FUS art. 103a, zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, oraz o art. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 roku. Na jego podstawie nowy art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS znalazł zastosowanie do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, poczynając od 1 października 2011 roku. Podstawowy problem w rozpatrywanej przez Trybunał sprawie dotyczył oceny tego, czy ustawodawca, rozciągając obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą - jako warunek realizacji prawa do emerytury - na osoby, które skutecznie nabyły i zrealizowały to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku, nie naruszył zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. W tym okresie bowiem treścią ryzyka emerytalnego było wyłącznie osiągnięcie wieku emerytalnego (i stażu ubezpieczeniowego), co znaczy, że realizacja świadczenia następowała niezależnie od dalszego zatrudnienia. Zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, związana jest z bezpieczeństwem prawnym jednostki. Przejawia się w takim stanowieniu i stosowaniu prawa przez państwo, by nie stawało się ono pułapką dla obywatela i by mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki, których nie był w stanie przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, że jego działania będą także później uznawane przez porządek prawny. Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 roku spowodowało, że osoby, które skutecznie nabyły i zrealizowały prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku zostały objęte nową, mniej korzystną dla nich treścią ryzyka emerytalnego. Aby emeryturę nadal pobierać po 1 października 2011 roku, musiały one rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą. W przeciwnym razie ich świadczenie emerytalne ulegało zawieszeniu. Oceniając sytuację tych osób z punktu widzenia zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, należy dojść do wniosku, że gdyby w momencie przechodzenia na emeryturę osoby te wiedziały, że będą musiały przerwać zatrudnienie, żeby uzyskać świadczenie emerytalne, to ich decyzja być może byłaby inna, tzn. nie składałyby wniosku o ustalenie prawa do emerytury i kontynuowały zatrudnienie. Korzystniejsze byłoby bowiem dla nich osiąganie wysokiego dochodu ze stosunku pracy niż dużo mniejszej emerytury. Co więcej - późniejsze złożenie wniosku oznaczałoby wyższe świadczenie emerytalne. Treść ryzyka emerytalnego, w określeniu której ustawodawca ma swobodę, nie powinna być zmieniana w stosunku do osób, które już nabyły i zrealizowały prawo do emerytury. Powyżej przedstawiona argumentacja stanowi przytoczenie ustnego uzasadnienia wyroku, którego motywy zawarto w komunikacie prasowym sporządzonym po rozprawie, dostępnym na oficjalnej witrynie internetowej Trybunału Konstytucyjnego; pisemne uzasadnienie wyroku nie zostało jeszcze sporządzone. Wyrok Trybunału jest ostateczny a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stosownie do art. 79 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Ogłoszenie nastąpiło 22 listopada 2012 roku (Dz. U. 2012 poz.1285). Z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw utracił moc art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 roku w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku. Natomiast art. 103a powołanej ustawy pozostaje nadal w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie jego wejścia w życie i później, tj. od 1 stycznia 2011 roku. Odwołujący nabył prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję podejmując wypłatę zawieszonej emerytury na rzecz Z. K. począwszy od 1 października 2011 roku. del.SSO Wiesława Stachowiak SSA Katarzyna Wołoszczak SSA Iwona Niewiadowska-Patzer