III AUa 448/15

Sygn. akt III AUa 448/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 stycznia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Polak Sędziowie: SSA Zofia Rybicka - Szkibiel (spr.) SSA Barbara Białecka Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. w Szczecinie sprawy P. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o przyznanie renty socjalnej i o przyznanie renty od października 2003 roku na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt VI U 1280/13 oddala apelację. SSA Barbara Białecka SSA Anna Polak SSA Zofia Rybicka - Szkibiel Sygn. akt III AUa 448/15 UZASADNIENIE Decyzjami z dnia 12 sierpnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonemu P. J. prawa do renty socjalnej i prawa do wypłaty renty socjalnej od października 2003 r. Decyzją z dnia 14 października 2013 r. ponownie odmówił ubezpieczonemu prawa do renty socjalnej od października 2003 r., argumentując, że ubezpieczony odbywa karę pozbawienia wolności i nie jest właścicielem lokalu mieszkalnego, co wyłącza możliwość ustalenia prawa do renty socjalnej. W odwołaniu od powyższych decyzji ubezpieczony wniósł o ich zmianę i przyznanie mu prawa do renty socjalnej w wymiarze 50 %. Podał, iż jest osobą samotnie gospodarującą i nieposiadającą przychodu. Odnośnie roszczenia o rentę socjalną od października 2003 r. wskazał, iż Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przyznał mu prawo do renty socjalnej na stałe i nikt nie miał prawa mu tego świadczenia odebrać, tym bardziej, że orzeczeniem z dnia 16 kwietnia 2003 r. (...) do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności w S. uznał umiarkowany stopień niepełnosprawnością na stałe. Według wnioskodawcy o prawie do renty socjalnej przesądzają: umiarkowany stopień niepełnosprawności, posiadanie mieszkania i jego oświadczenie, iż jest osobą samotną i będzie dokonywał opłat za mieszkanie. W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, podnosząc, iż ubezpieczony nie jest właścicielem, ani najemcą lokalu położonego w K. przy ul (...) . Wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołania ubezpieczonego. Sąd I instancji ustalił, że P. J. , urodzony (...) , dnia 8 lipca 2013 r. po raz kolejny wystąpił o przyznanie renty socjalnej. Ubezpieczony był całkowicie niezdolny do pracy po 1 lipca 2013 r. Przebywa w Areszcie Śledczym gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Dalej Sąd I instancji ustalił, że właścicielem lokalu położonego w K. przy ul. (...) jest B. J. , która w nim zamieszkuje i opłaca koszty. Wskazując na treść art. 4 i art. 8 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U nr 135 poz. 1268 ze zm.) Sąd Okręgowy uznał odwołania ubezpieczonego za nieuzasadnione. Sąd I instancji stwierdził, że ubezpieczony P. J. jest całkowicie trwale niezdolny do pracy od dnia 1 lipca 2013 r. W kwestii zaś dalszych przesłanek koniecznych do wypłaty 50% renty socjalnej, Sąd Okręgowy wskazał, że osobie pozbawionej wolności prawo do renty co do zasady nie przysługuje. Wyjątek przewiduje art. 8 ustawy o rencie socjalnej , w sytuacji gdy osoba pozbawiona wolności, jest właścicielem lokalu mieszkalnego i zobowiąże się pokrywać opłaty za lokal z renty socjalnej, a w lokalu tym nie przebywają inne osoby. Sąd rozważył jednak, że ubezpieczony nie jest właścicielem lokalu, ani nie jest on niezamieszkany. Właścicielem jest bowiem matka ubezpieczonego B. J. , która w lokalu zamieszkuje i opłaca za nie koszty. W dalszej kolejności Sąd I instancji, odnosząc się do żądania ustalenia prawa do renty socjalnej od października 2003 r., uznał je za bezzasadne. Sąd ten zaznaczył, że uznanie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe w 2003 r. nie przesądzało, iż stan zdrowia wnioskodawcy nie ulegnie poprawie, a przede wszystkim nie oznaczało stanu całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Dodatkowo Sąd Okręgowy podkreślił, że ubezpieczony o rentę socjalną wystąpił w 2003 r. i prawomocnym wyrokiem w sprawie VI U 1815/03 Sąd tego świadczenia mu nie przyznał. Tym samym jego wniosek o rentę socjalną z 2003 r. został rozpoznany i uzyskanie prawa do tego świadczenia wymagało złożenia kolejnego wniosku. Takowy skarżący złożył w 2012 r. i ponownie prawomocnym wyrokiem w sprawie VI U 949/12 Sąd jego roszczenie oddalił. Kolejny wniosek został złożony w lipcu 2013 r. i stanowił przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie. Z powyższym wyrokiem nie zgodził się ubezpieczony. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił: -obrazę przepisów postępowania, polegającą na niepoczynieniu ustaleń stanowiących podstawę do wydania orzeczenia w oparciu dowolną o swobodną ocenę przedstawionej dokumentacji i dowodów; -naruszenie zasady bezpośredniości przez dosłowne i mechaniczne wykorzystanie przepisów, które nie miały w niniejszej sprawie zastosowania, co poskutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę wydania orzeczenia. W uzasadnieniu ubezpieczony między innymi wskazał, że w spadku otrzymał 1/3 domu, a więc lokal, który zobowiązany jest opłacać wbrew ustaleniom Sądu I instancji jest jego własnością. Ponadto skarżący wskazał, że jest obecnie osobą całkowicie niezdolną do pracy, co potwierdził biegły sądowy. Mając na uwadze powyższą argumentację, apelujący wniósł o zmianę wyroku przyznanie mu renty socjalnej w wymiarze 50%, na podstawie art. 8 pkt 3 ustawy o rencie socjalnej . Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja ubezpieczonego nie zasługiwała na uwzględnienia. Sąd Apelacyjny uznał, że ustalenia faktyczne poczynione w tej sprawie przez Sąd Okręgowy są prawidłowe. Sąd pierwszej instancji ustalając stan faktyczny oparł się na całokształcie zebranego materiału dowodowego, należycie go rozważył i wskazał jakim środkom dowodowym dał wiarę, przedstawiając prawidłową ich ocenę, którą właściwie uargumentował. Całość podjętych ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na pełną akceptację. Ustalenia faktyczne sądu orzekającego są prawidłowe i znajdują oparcie w materiale dowodowym. Sąd Apelacyjny ustalenia te przyjmuje za własne. Nie ma więc konieczności ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2001 r., V CKN 348/00, LEX 52761, z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX 585720, z dnia 24 września 2009 r., II PK 58/09, LEX 558303). Przedmiotem sporu w niniejszym postępowaniu było ustalenie, czy P. J. spełnia przesłanki do nabycia prawa do renty socjalnej. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej (t.jedn. Dz. U. z 2013 r., poz 982), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: 1) przed ukończeniem 18. roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia; 3) w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Stosownie do treści art. 5 i art. 15 powyższej ustawy – w sprawie stosuje się art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 748), który stanowi, że niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu ( ust. 1 ). Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy ( ust. 2 ). Niewątpliwie ubezpieczony spełnia powyższe przesłanki, gdyż zgodnie z opinią biegłego sądowego lekarza psychiatry z dnia 16 października 2014 r., był on całkowicie niezdolny do pracy od 1 lipca 2013 r. z powodu naruszenia sprawności organizmu, które nastąpiło przed ukończeniem 18 roku życia na stałe, przy czym niezdolność ma charakter trwały. Zaakcentowania wymaga, że ubezpieczony od około 20 lat i nadal odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym, co powoduje konieczność zastosowania w sprawie art. 8 ustawy o rencie socjalnej . Zgodnie z jego treścią renta socjalna nie przysługuje za okres odbywania kary pozbawienia wolności. W ust. 3 tegoż artykułu wskazano zaś, że osoba odbywająca karę pozbawienia wolności może otrzymywać 50% kwoty renty socjalnej jeżeli jest osobą samotnie gospodarującą, nie posiadającą innego przychodu i nie mającą prawa do renty rodzinnej, a nadto posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego oraz zobowiąże się pisemnie, że z tej kwoty będzie dokonywała opłat za lokal, a w lokalu nie przebywają inne osoby. W niniejszej sprawie, jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy, wnioskodawca spełnił tylko jeden warunek – zobowiązał się do uiszczania opłat, jednak nie jest właścicielem lokalu, ani też nie jest to lokal niezamieszkany. Właścicielem lokalu jest jego matka B. J. , która w nim zamieszkuje i ponosi koszty. Należy mieć na uwadze, że renta socjalna ma charakter szczególny, ponieważ stanowi formę realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego osób, które – z powodu całkowitej niezdolności do pracy związanej z powstaniem naruszenia sprawności organizmu w okresie poprzedzającym podjęcie działalności zarobkowej – nie nabędą uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej , która w części dotyczącej renty socjalnej zastąpiła ustawę z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U z 1998 r. nr 65 poz. 414 ze zm.) zmieniła charakter tego świadczenia ze świadczenia z pomocy społecznej na finansowane z budżetu państwa świadczenie rentowe dla osób niepełnosprawnych od dzieciństwa. W doktrynie przyjmuje się, że jest to świadczenie wsparcia socjalnego inne niż pomoc społeczna. Szczególny charakter renty socjalnej uzasadnia ścisłą interpretację przesłanek nabycia i utraty prawa do tego świadczenia oraz warunków jego wypłaty. Odmowa prawa do tego świadczenia z tej przyczyny, że wobec ubezpieczonego zastosowano karę pozbawienia wolności, znajduje uzasadnienie nie tylko w dosłownej treści art. 8 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej , ale także w ratio legis całej ustawy. (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 21 listopada 2007 r. I BU 8/07, OSNP 2009/1-2/20). W świetle powyższego Sąd Apelacyjny zauważa, że okoliczność, iż ubezpieczony będzie zamieszkiwał po opuszczeniu zakładu karnego w wydzielonej części domu przy ulicy (...) w żaden sposób nie uzasadnia twierdzeń skarżącego jakoby przysługiwało mu prawo do tegoż lokalu. Całkowicie nieuprawnionym byłoby stosowanie wykładni rozszerzającej przez Sąd i uznanie, że argument wyremontowania części domu oraz planowane zamieszkanie w powyższym lokalu po zwolnieniu z zakładu karnego, jest tytułem prawnym do niego. Wyłącznym właścicielem mieszkania jest B. J. . Postanowieniem bowiem Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 lipca 2013 r. (I 1Ns 506/13) wszystkie składniki spadku po zmarłym ojcu ubezpieczonego przyznano na wyłączną własność B. J. , bez obowiązku spłat na rzecz P. J. i jego brata. Nadto zamieszkuje ona powyższy lokal, co również uniemożliwia zastosowanie art. 8, bowiem w ust. 3 wyraźnie ustawodawca wskazał, że w lokalu (domu jednorodzinnym) nie mogą przebywać inne osoby. W kwestii zaś żądania ubezpieczonego przyznania prawa do renty socjalnej od października 2003 r. Sad Apelacyjny podzielił ocenę Sądu meriti, iż okazało się bezzasadne. Powoływanie się na orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 16 kwietnia 2003 r. (...) do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności w S. nie przesądzało, że P. J. już od daty wydania tego orzeczenia był całkowicie, trwale niezdolny do pracy. Należy bowiem podkreślić, za Sądem Okręgowym, że ubezpieczony o rentę socjalną wystąpił w 2003 r. i prawomocnym wyrokiem w sprawie VI U 1815/03 Sąd oddalił jego odwołanie od odmownej decyzji organu rentowego. Sąd Apelacyjny zauważa, iż niepełnosprawność jest pojęciem szerszym niż niezdolność do pracy, a zatem nie każda osoba niepełnosprawna jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ubezpieczonego już w 2003 r. nie może stanowić argumentu za uznaniem niezdolności do pracy w tej dacie w rozumieniu art. 12 cytowanej ustawy emerytalno-rentowej. Pojęcie niepełnosprawności nie jest tożsame z niezdolnością do pracy. Wydane zostało dla innych celów i nie stwierdza ono niezdolności do pracy (por. wyrok SA w Poznaniu z dnia 21 maja 2015, III AUa 14/34/14, LEX nr 1781948, wyroki SN z: dnia 24 lutego 2015 r. II UK 105/14, dnia 11 marca 2008 r. I UK 286/07, dnia 4 marca 2008 r. II UK 130/07). Nadto z treści art. 11 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej wynika, że postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się na podstawie wniosku osoby starającej się o rentę socjalną. Oznacza to, że świadczenie może być przyznane najwcześniej od daty złożenia wniosku. Jak ustalono w sprawie, takowy wniosek ubezpieczony złożył w 2012 r. i ponownie prawomocnym wyrokiem w sprawie VI U 949/12 Sąd oddalił jego roszczenie. W związku z tym, mając na uwadze przebieg niniejszego postępowania, przyznanie prawa do renty socjalnej mogło by nastąpić najwcześniej od lipca 2013 r. Jednakże w wobec faktu przebywania nadal w zakładzie karnym nie można ustalić ubezpieczonemu prawa do renty socjalnej ( art. 8 ustawy o rencie socjalnej ). Mając na względzie przedstawioną argumentację, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację ubezpieczonego. SSA Barbara Białecka SSA Anna Polak SSA Zofia Rybicka - Szkibiel