III AUA 347/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Szczecinie rozpoznał apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. od wyroku Sądu Okręgowego, który nakazał ZUS ponowne obliczenie emerytury T.B. bez zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Przepis ten, wprowadzony w 2012 roku, pomniejszał podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur w wieku obniżonym. T.B. urodził się w roku (...), pracował w szczególnych warunkach i uzyskał prawo do emerytury w obniżonym wieku. Następnie, po osiągnięciu wieku powszechnego, ZUS przy obliczaniu emerytury powszechnej zastosował art. 25 ust. 1b, co skutkowało pomniejszeniem świadczenia. T.B. wniósł odwołanie, powołując się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 2019 r. (P 20/16) i 2024 r. (SK 140/20), które uznały ten przepis za niezgodny z Konstytucją w określonych sytuacjach, naruszający zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Sąd Okręgowy przychylił się do stanowiska T.B., mimo że wyrok TK z 2024 r. nie został jeszcze opublikowany. ZUS w apelacji zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, kwestionując możliwość zastosowania nieopublikowanego wyroku TK oraz błędne ustalenie stanu faktycznego. Sąd Apelacyjny, choć skorygował datę wniosku o emeryturę powszechną, podzielił stanowisko Sądu Okręgowego. Podkreślił, że wyroki TK, nawet nieopublikowane, mogą być podstawą wykładni prawa, a zasada zaufania do państwa i ochrony praw nabytych przemawia za niestosowaniem przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny. Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, które również interpretowało art. 25 ust. 1b w sposób korzystny dla ubezpieczonych, którzy złożyli wnioski przed wejściem w życie przepisów lub nie mogli przewidzieć negatywnych konsekwencji. W konsekwencji, apelacja ZUS została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaStosowanie wykładni Trybunału Konstytucyjnego w sprawach emerytalnych, nawet przed publikacją wyroku TK, w kontekście ochrony praw nabytych i zasady zaufania do państwa.
Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji osób, które pobierały emeryturę w wieku obniżonym i następnie uzyskały prawo do emerytury powszechnej, a przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej został zastosowany do ich świadczenia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur w wieku obniżonym, może być stosowany do osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed wejściem w życie tego przepisu lub przed datą wskazaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, mimo braku publikacji tego wyroku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie może być stosowany w sytuacji ubezpieczonego, który złożył wniosek o emeryturę w wieku obniżonym przed datą wskazaną w wyroku TK, a wyrok TK, nawet nieopublikowany, może być podstawą wykładni prawa i ochrony praw nabytych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na wykładni przepisów dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny (wyroki P 20/16 i SK 140/20) oraz Sądu Najwyższego. Podkreślono, że zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także ochrona praw nabytych, przemawiają za niestosowaniem przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny, nawet jeśli wyrok TK nie został jeszcze opublikowany. Brak publikacji wyroku nie może pozbawiać ubezpieczonego ochrony prawnej, zwłaszcza gdy organ rentowy stosuje przepis, który został zakwestionowany przez TK.
Czy sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w szczególności datę złożenia wniosku o emeryturę powszechną?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji błędnie ustalił datę wniosku o emeryturę powszechną, wskazując 27 września 2010 r. zamiast 28 września 2020 r. Jednakże, mimo tej korekty, rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji jest prawidłowe.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, analizując zarzut apelacji dotyczący naruszenia art. 233 k.p.c., skorygował datę wniosku o emeryturę powszechną na podstawie dokumentów z akt ZUS. Mimo tej korekty, sąd odwoławczy uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i nie uchybił przepisom prawa procesowego, a ustalone okoliczności, wynikające z dokumentów, nie były sporne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. B. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (9)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten, w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Nie może być stosowany do osób, które nie mogły przewidzieć jego konsekwencji przy składaniu wniosku o emeryturę w wieku obniżonym.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 184
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa przyznania emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany zaskarżonej decyzji przez sąd pierwszej instancji.
k.p.c. art. 387 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do przyjęcia ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia apelacji przez sąd drugiej instancji.
Konstytucja RP art. 190 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
u.o.a.n. art. 9 § 1
Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych
Ogłaszanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją RP w zakresie ochrony praw nabytych i zasady zaufania do państwa. • Możliwość stosowania wykładni Trybunału Konstytucyjnego nawet przed publikacją jego wyroku. • Analogia sytuacji ubezpieczonego do sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r. objętych ochroną wyroku TK.
Odrzucone argumenty
Brak możliwości zastosowania wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024 r. z uwagi na jego nieopublikowanie w Dzienniku Ustaw. • Błędne ustalenie stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji (data wniosku o emeryturę).
Godne uwagi sformułowania
brak jest w jego przypadku podstaw do obliczenia emerytury w wieku powszechnym bez zastosowania przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej • orzeczenie na które powołuje się ubezpieczony dotyczy innej kategorii ubezpieczonych, tj. kobiet urodzonych w 1953 roku • nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania • nieuprawnione jest dokonywanie przez Sąd wykładni konstytucyjnej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przyjmując, że nie może on mieć zastosowania w sytuacji faktycznej ubezpieczonego • bezspornym jest, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20, nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw • do czasu ogłoszenia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw należy uznać, że art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej niezmiennie obowiązuje • wyrok sądu pierwszej instancji czyni zadość literze prawa i stanowi faktycznemu, który miał miejsce • apelujący nie oparł się na merytorycznym błędzie, ale na formalnym, tj. na braku ogłoszenia wyroku TK • zła wola organu jest bezsprzeczna • pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012 r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013 r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. • przed wprowadzeniem art. 25 ust. […]
Skład orzekający
Urszula Iwanowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Stosowanie wykładni Trybunału Konstytucyjnego w sprawach emerytalnych, nawet przed publikacją wyroku TK, w kontekście ochrony praw nabytych i zasady zaufania do państwa."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji osób, które pobierały emeryturę w wieku obniżonym i następnie uzyskały prawo do emerytury powszechnej, a przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej został zastosowany do ich świadczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami emerytalnymi i interpretacją przepisów przez Trybunał Konstytucyjny, co jest istotne dla szerokiego grona obywateli.
“Emerytura bez pomniejszenia mimo nieopublikowanego wyroku TK? Sąd Apelacyjny rozstrzyga!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.