III AUa 333/15

Sąd Apelacyjny w RzeszowieRzeszów2015-08-12
SAOSubezpieczenia społeczneprawo emerytalneWysokaapelacyjny
emeryturaubezpieczenia społecznepraca w szczególnych warunkachpraca w szczególnym charakterzestaż pracyZUSsąd apelacyjnyorzecznictwo

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając wniosek o emeryturę z powodu braku wymaganego 15-letniego stażu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, gdyż nie można sumować tych okresów.

Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę dotyczącą prawa do emerytury w obniżonym wieku. Sąd Okręgowy przyznał wnioskodawcy A. B. prawo do emerytury, uznając, że wykazał on co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, w tym okresy pracy w Izbie Celnej. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, oddalając odwołanie. Kluczową kwestią było ustalenie, czy można sumować okresy pracy w szczególnych warunkach (np. magazyniera) z okresami pracy w szczególnym charakterze (np. funkcjonariusza celnego).

Sprawa dotyczyła prawa wnioskodawcy A. B. do emerytury w obniżonym wieku, przyznawanej na podstawie art. 184 i 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS odmówił prawa do emerytury, uznając, że wnioskodawca nie udokumentował co najmniej 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze na dzień 1 stycznia 1999 r. (wykazał 14 lat, 4 miesiące i 17 dni). Sąd Okręgowy w Przemyślu przyznał prawo do emerytury, wliczając do stażu okresy pracy w magazynach, które uznał za pracę w szczególnych warunkach, oraz okres zatrudnienia w Izbie Celnej jako pracę w szczególnym charakterze. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zmienił ten wyrok, oddalając odwołanie. Sąd odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na wykładni przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., stwierdzając, że nie jest dopuszczalne sumowanie okresów pracy w szczególnych warunkach (wymienionych w wykazie A) z okresami pracy w szczególnym charakterze (np. funkcjonariusza celnego, wymienionego w § 11 rozporządzenia). Sąd odwoławczy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, które konsekwentnie odmawia możliwości łączenia tych różnych rodzajów kwalifikowanych okresów pracy przy ustalaniu prawa do emerytury w obniżonym wieku. W związku z tym, wnioskodawca nie wykazał wymaganego 15-letniego stażu, co skutkowało oddaleniem jego odwołania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, nie jest dopuszczalne sumowanie tych okresów.

Uzasadnienie

Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. należy wykładać ściśle. Rozporządzenie przewiduje możliwość doliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach (wykaz A) jedynie ściśle określonych innych okresów (np. pracy górniczej, kolejowej, służby wymienionej w § 5-10), ale nie dopuszcza sumowania ich z okresami pracy w szczególnym charakterze wymienionymi w § 11-15. Orzecznictwo Sądu Najwyższego potwierdza brak możliwości łączenia tych różnych rodzajów kwalifikowanych okresów pracy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zmiana wyroku i oddalenie odwołania

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

Strony

NazwaTypRola
A. B.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (13)

Główne

u.e.r. FUS art. 184 § 1 pkt 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.e.r. FUS art. 32

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Pomocnicze

rozp. RM z 7.02.1983 r. art. 4 § 3

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Nie pozwala na sumowanie okresów pracy w szczególnych warunkach z okresami pracy w szczególnym charakterze.

rozp. RM z 7.02.1983 r. art. 11

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Reguluje uprawnienia funkcjonariuszy celnych do emerytury.

rozp. RM z 7.02.1983 r. art. 4 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Przewiduje możliwość sumowania różnych okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A.

k.p.c. art. 477¹⁴ § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 108

Kodeks postępowania cywilnego

rozp. MS z 28.09.2002 r. art. 11 § 2

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

rozp. MS z 28.09.2002 r. art. 2 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

rozp. MS z 28.09.2002 r. art. 2 § 2

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

zarz. MZiOS z 13.02.1989 r. art. IV § 40 pkt 1

Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nie można sumować okresów pracy w szczególnych warunkach z okresami pracy w szczególnym charakterze na potrzeby ustalenia 15-letniego stażu do emerytury. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. wymagają ścisłej interpretacji i nie przewidują możliwości łączenia różnych rodzajów kwalifikowanych okresów pracy.

Odrzucone argumenty

Praca wnioskodawcy w magazynach oraz w Izbie Celnej powinna być zaliczona do okresów pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, co łącznie daje wymagany 15-letni staż. Zakaz sumowania okresów pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze jest niesprawiedliwy i nielogiczny, a także sprzeczny z konstytucyjną zasadą równości.

Godne uwagi sformułowania

nie jest możliwe zaliczenie nauczycielom do okresów pracy w szczególnym charakterze jakichkolwiek innych okresów zatrudnienia nie jest dopuszczalne łączenie okresów pracy w szczególnych warunkach z pracą w szczególnym charakterze przepisy rozporządzenia (...) wymagają ścisłej interpretacji

Skład orzekający

Urszula Kocyłowska

przewodniczący

Barbara Gonera

sędzia-sprawozdawca

Roman Skrzypek

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie prawa do emerytury w obniżonym wieku, w szczególności kwestię możliwości sumowania okresów pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacjami przepisów emerytalnych, ale zasada interpretacji przepisów rozporządzenia i orzecznictwo SN pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego tematu emerytur i pracy w szczególnych warunkach, a rozstrzygnięcie opiera się na precyzyjnej wykładni przepisów i orzecznictwa, co jest kluczowe dla prawników specjalizujących się w ubezpieczeniach społecznych.

Czy praca w magazynie i w urzędzie celnym to to samo? Sąd Apelacyjny wyjaśnia, jak liczyć staż do emerytury.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III AUa 333/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 sierpnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Urszula Kocyłowska Sędziowie: SSA Barbara Gonera (spr.) SSA Roman Skrzypek Protokolant st.sekr.sądowy Elżbieta Stachowicz po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2015 r. na rozprawie sprawy z wniosku A. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o emeryturę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt III U 338/14 zmienia w całości zaskarżony wyrok w ten sposób, że odwołanie oddala. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 8 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił A. B. prawa do emerytury, powołując w podstawie prawnej decyzji przepis art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wnioskodawca nie udokumentował zatrudnienia w szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat na dzień 1 stycznia 1999 r., a jedynie 14 lat 4 miesiące i 17 dni. Organ rentowy wyjaśnił, że do pracy w szczególnym charakterze zaliczył okres zatrudnienia w Izbie Celnej od 2 kwietnia 1984 r. do 31 grudnia 1998 r. w wymiarze wskazanym powyżej, natomiast nie zaliczył do pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia w (...) od 1 września 1975 r. do 31 marca 1984 r., to jest 8 lat i 7 miesięcy, ponieważ wynikająca przedłożonych dokumentów praca na stanowiskach magazyniera, kierownika zespołu magazynów, starszego referenta ds. zaopatrzenia i kierownika sekcji zaopatrzenia nie może być zaliczona do pracy w szczególnych warunkach. Ponadto są to okresy zatrudnienia, których nie można łączyć z okresami pracy w szczególnym charakterze. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca A. B. wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do emerytury – zgodnie z wnioskiem. Wskazał, że w (...) w R. w okresie od 1 września 1975 r. do 31 stycznia 1977 r. był początkowo zatrudniony na stanowisku magazyniera, a następnie na jednoosobowym stanowisku kierownika magazynu. Na obu stanowiskach wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy i stale takie same prace, które związane były z przyjmowaniem na stan magazynowy materiałów pylistych, toksycznych, żrących i parzących oraz wydawaniem tych materiałów. Z dniem 31 stycznia 1977 r. został zatrudniony w (...) w P. na jednoosobowym stanowisku kierownika magazynu, na którym do 1 stycznia 1979 r. wykonywał identyczne prace magazynowe jak w Stacji w R. . Podniósł, że w obu zakładach pracy mimo, że formalnie pełnił funkcję kierownika magazynu, nie miał żadnych podległych mu pracowników i samodzielnie wykonywał wszystkie czynności. Jego zdaniem, prace wykonywane przez niego we wskazanych wyżej okresach należy zakwalifikować jako prace ujęte w dziale IV punkt 40 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt III U 338/14 Sąd Okręgowy w Przemyślu zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy A. B. prawo do emerytury w ustawowej wysokości, począwszy od dnia 1 grudnia 2013r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek (punkt I) oraz zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. na rzecz wnioskodawcy kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt II). W oparciu o dowody z dokumentów, zeznania świadków i wnioskodawcy oraz opinię biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca A. B. , urodzony (...) , w okresie od 1 września 1975 r. do 31 stycznia 1977 r. pracował w (...) w R. na stanowisku magazyniera, a następnie kierownika magazynu. Na mocy wzajemnego porozumienia między Zakładami, tj. (...) w R. i (...) w P. z dniem 1 lutego 1977 r. wnioskodawca podjął zatrudnienie w (...) w P. na stanowisku kierownika magazynów, którą wykonywał do 1 stycznia 1979 r. Wnioskodawca we wskazanym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace magazynowe, rozładunkowe oraz konfekcjonowanie surowców, półproduktów i wyrobów gotowych - toksycznych, żrących i parzących. Wskazane prace wykonywał samodzielnie, zajmował stanowisko kierownika magazynów ze względu na więcej, niż jedną liczbę pomieszczeń magazynowych, grupę zaszeregowania i możliwość uzyskania z tego tytułu wyższego wynagrodzenia. A. B. odpowiadał za stan materiałowy magazynów oraz wydawanie materiałów w (...) w P. . Sąd Okręgowy ustalił, że w stacjach terenowych w P. , L. i J. nie było odrębnych magazynów jak i zatrudnionych magazynierów, zaś niewielkiej ilości środki dezynfekcyjne pobierane w (...) w P. pozostawały w dyspozycji dezynfektorów. W magazynach (...) w P. przechowywane były między innymi: lizol, wapno chlorowane, podchloryn sodu, odczynniki chemiczne laboratoryjne potrzebne do badań w kierunku chorób zakaźnych, posiewów bakteryjnych, jak również do badań w kierunku zanieczyszczeń chemicznych żywności. Wnioskodawca realizował zapotrzebowania kierownika laboratorium w zakresie odczynników, związków chemicznych do badań w laboratoriach higieny komunalnej, bakteriologii, higieny pracy. Wnioskodawca przyjmował na stan magazynu, a następnie wydawał przechowywane środki w opakowaniach produkcyjnych, jak też dzieląc na mniejsze porcje w przypadku tych, które magazynowane były w dużych opakowaniach. Pomieszczenia magazynów nie były wyposażone w wentylację. Wnioskodawca podlegał bezpośrednio kierownikowi sekcji administracyjno- gospodarczej. (...) w R. nie wystawiła wnioskodawcy świadectwa pracy w warunkach szczególnych z okresu jego zatrudnienia od 1 września 1975 r. do 31 stycznia 1977 r. na stanowisku magazyniera i kierownika magazynu. Wedle ustaleń Sądu Okręgowego, w okresie zatrudnienia od 1 lutego 1977r. do 1 stycznia 1979r. odwołujący się wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy i stale prace magazynowe, rozładunkowe oraz konfekcjonowanie surowców, półproduktów gotowych - pylistych, toksycznych, żrących i parzących. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że praca wnioskodawcy wykonywana w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej w R. w okresie od 1 września 1975 r. do 31 stycznia 1977 r. i w (...) w P. od 1 lutego 1977 r. do 1 stycznia 1979 r. jest pracą w warunkach szczególnych, o jakich mowa w Wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. (Dz. U. 1983, Nr 8, poz. 43) w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze i należy przyporządkować do wykazu A wskazanego rozporządzenia działu IV punkt 40 - prace magazynowe, załadunkowe, rozładunkowe, transport oraz konfekcjonowanie surowców, półproduktów gotowych, pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych. Sąd pierwszej instancji nie podzielił twierdzeń biegłego w zakresie przyporządkowania prac wykonywanych przez wnioskodawcę jako prac wskazanych w dziale XII, pkt 6- prace przy pobieraniu i pomiarach w warunkach i na stanowiskach pracy szkodliwych dla zdrowia, wykonywane przez personel stacji sanitarno-epidemiologicznych -zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Socjalnej z dnia 12 lipca 1983 r., gdyż w ocenie tegoż Sądu nie odpowiadały one temu rodzajowi prac, a rzeczywiste stanowisko wnioskodawcy nie odpowiadało stanowisku wymienionemu we wskazanym wyżej dziale cytowanego zarządzenia resortowego. Sąd stwierdził, że wnioskodawca udowodnił, iż w okresie od 1 lutego 1977r. do 1 stycznia 1979r. wykonywał prace magazynowe, załadunkowe, rozładunkowe, transport oraz konfekcjonowanie surowców, półproduktów gotowych - pylistych, toksycznych, żrących i parzących określone w dziale IV – w chemii, pozycji 40 pkt 1 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13 lutego 1989 r. tj. zarządzenia resortowego, pod które podlegała branżowo (...) w P. i w której w spornym okresie był zatrudniony wnioskodawca. Jednocześnie podkreślił, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi dowodami przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego , w tym również zeznaniami stron i świadków. Sąd Okręgowy uznał, iż wnioskodawca po zliczeniu z okresami uznanymi przez organ rentowy wykazał ponad 15 letni okres pracy w szczególnym charakterze i w szczególnych warunkach przypadający na dzień 1 stycznia 1999r. i w związku z tym spełnia wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa do emerytury przewidziane w przepisie art. 32 w związku z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W podstawie prawnej orzeczenia Sąd Okręgowy powołał przepis art. 477 14 § 2 kpc , a o kosztach zastępstwa procesowego orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. , art. 99 k.p.c. i 108 k.p.c. oraz § 11 ust. 2 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013, poz. 490). W apelacji od powyższego wyroku pozwany organ rentowy zaskarżył go w całości i zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 184 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) w związku z § 2, 4, i 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) poprzez przyjęcie, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach przy uwzględnieniu służby w Izbie Celnej i w konsekwencji spełnił przesłanki do przyznania emerytury w obniżonym wieku. W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Apelujący wskazał, że nie kwestionuje poczynionych ustaleń w zakresie wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach w czasie zatrudnienia w (...) , jednakże kwestionuje możliwość sumowania okresu pracy w szczególnych warunkach z okresem zatrudnienia w szczególnym charakterze jako funkcjonariusz celny. Podniósł, że na podstawie § 4 ust. 3 nie można doliczyć do okresu pracy w szczególnych warunkach okresu służby w Izbie Celnej, ponieważ służba ta nie została wymieniona w § 5-10 rozporządzenia, a w § 11. W odpowiedzi na apelację wnioskodawca zażądał jej oddalenia podnosząc, iż stanowisko o niemożności sumowania ww. okresów w stanie faktycznym sprawy jest błędne. Wskazał, że bezpośrednio po okresie pracy w szczególnych warunkach podjął pracę w szczególnym charakterze, więc wyłącznie możliwości sumowania tych okresów jest niesprawiedliwe i nielogiczne, a ponadto sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Zdaniem wnioskodawcy, z przepisu § 4 ust. 3 nie wynika zakaz sumowania okresów pracy w szczególnych warunkach z pracą funkcjonariuszy celnych zatrudnionych w administracji celnej. Nadto za możliwością sumowania okresów pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze przemawia wykładnia funkcjonalna przepisów rozporządzenia. Sąd Apelacyjny zważył co następuje : Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. jest zasadna. Przedmiotem postępowania jest kwestia uprawnień wnioskodawcy do świadczenia emerytalnego w obniżonym wieku z tytułu powoływania się przez niego na spełnienie przesłanek świadczenia opisanych w art. 184 i 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Wskazane przepisy umożliwiają ubieganie się o emeryturę po wykazaniu: stażu emerytalnego (tj. okresów składkowych i nieskładkowych) liczonych do dnia 1 stycznia 1999 roku w wymiarze 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, wieku obniżonego o pięć lat od wieku powszechnego (czyli 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat dla mężczyzn), posiadania do dnia wejścia w życie ustawy tj. do dnia 1 stycznia 1999 roku, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego lub złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na dochody budżetu państwa. Z ustaleń dokonanych przez Sąd pierwszej instancji wynika, że wnioskodawca osiągnął wiek 60 lat życia w dniu (...) roku oraz, że posiada ogólny staż emerytalny liczony na dzień 1 stycznia 1999 r. W świetle stanowisk stron, zaprezentowanych w apelacji oraz odpowiedzi na nią, sporna pozostaje kwestia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, to jest wymaganego 15 - letniego stażu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Pozwany organ rentowy nie kwestionował ustaleń Sądu rozstrzygającego sprawę w pierwszej instancji, dotyczących wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach w czasie zatrudnienia w (...) Sąd odwoławczy podziela powyższe ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy. W niniejszej sprawie nie zostały one skutecznie podważone. Apelacja oparta została jedynie na podstawie naruszenia prawa materialnego – art. 184 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 2, 4 , i 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . Sąd pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, uznał, że wnioskodawca w okresie od 1 lutego 1977 r. do 1 stycznia 1979 r. wykonywał w (...) w P. prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, dział IV, pozycja 40, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz w wykazie A, dział IV, pozycja 40 pkt 1 – magazynier stanowiącym załącznik do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13 lutego 1989 r. zmieniające zarządzanie w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej (Dz. U. MZiOS z dnia 17 marca 1989 r.). W ocenie Sądu Okręgowego, doliczenie do powyższego okresu okresów pracy w szczególnych charakterze jako funkcjonariusz celny, uznanych przez organ rentowy pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca wykazał ponad 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze przypadający na dzień 1 stycznia 1999 r. i w związku z tym spełnia wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa do emerytury, przewidziane w przepisie art. 32 w związku z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podana w uzasadnieniu orzeczenia Sądu Okręgowego ocena prawna nie jest jednak prawidłowa. W świetle art. 32 ust. 3 pkt 2 ustawy emerytalno – rentowej za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się pracowników organów administracji celnej. Przepis art. 32 pkt 4 ustawy odsyła - w zakresie wieku emerytalnego, rodzajów prac lub stanowisk oraz warunków, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury - do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . Uprawnienia do wcześniejszej emerytury dla pracowników służby celnej reguluje § 11 rozporządzenia, zgodnie z którym funkcjonariusz celny nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn w czasie zatrudnienia w organach administracji celnej, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w organach administracji celnej. Z kolei § 4 rozrządzenia dotyczy uprawnień do wcześniejszej emerytury dla osób wykonujących prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A. Zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, o których mowa w ust. 1, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także okresy pracy lub służby, o których mowa w § 5-10. W aktualnym stanie prawnym nie jest możliwe zaliczenie do okresów pracy w szczególnym charakterze, od których zależy prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, okresów pracy w szczególnych warunkach. Podstawy do sformułowania zasady dopuszczalności sumowania różnych okresów pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze nie dają przepisy rozporządzenia, którego postanowienia dotyczące przesłanek nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku wymagają ścisłej interpretacji. Zakaz sumowania prac w szczególnych warunkach oraz w szczególnym charakterze nie został sformułowany expressis verbis w żadnym z postanowień tego rozporządzenia, ale analiza jego przepisów prowadzi do wniosku, iż przy ustalaniu wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dopuszczalność uwzględnienia innego kwalifikowanego okresu pracy lub służby, jest ściśle limitowana. Przepisy zawierające upoważnienie do takiej operacji zawarte są w § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia. Pierwszy z tych przepisów przewiduje, przy ustalaniu prawa do emerytury w obniżonym wieku, możliwość sumowania różnych okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w czternastu działach wykazu A. Drugi - możliwość zaliczenia okresów pracy górniczej, zatrudnienia na kolei, pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie B oraz niektórych okresów służby mundurowej do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach zawartych w wykazie A. Treść tych przepisów prowadzi do następujących wniosków: Po pierwsze, przy ustalaniu prawa do emerytury pracownika, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, brak jest możliwości uwzględnienia innych niż wymienione w § 4 ust. 1 i 3 kwalifikowanych okresów pracy lub służby, a w szczególności okresów pracy w szczególnym charakterze wymienionych w § 11-15 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Po drugie, przy ustalaniu prawa do emerytury na podstawie § 5-14 tego rozporządzenia (z tytułu wykonywania prac w szczególnych warunkach wymienionych w wykazach B lub w szczególnym charakterze) nie występuje możliwość uwzględnienia ani okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A, ani innych, niż wskazane wyraźnie w poszczególnych przepisach, okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie B lub okresów zatrudnienia w szczególnym charakterze. Po trzecie, stosowanie operacji sumowania różnych okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie B oraz okresów pracy górniczej, zatrudnienia na kolei i służby mundurowej jest dopuszczalne wyłącznie przy ustalaniu prawa do emerytury na podstawie § 4 ust. 1 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Ponieważ § 4 ust. 3 tego rozporządzenia nakazuje traktować te okresy na równi z okresami pracy w szczególnych warunkach wymienionymi w wykazie A, przyjąć należy, że mechanizm ten znajdzie zastosowanie również przy ustalaniu na podstawie § 4 ust. 1 prawa do emerytury dla ubezpieczonych, którzy osiągnęli wyłącznie kwalifikowane okresy pracy wymienione w § 4 ust. 3. O niedopuszczalności wliczania do okresów pracy w szczególnym charakterze, od których zależy prawo do emerytury w obniżonym wieku, jakichkolwiek innych kwalifikowanych okresów zatrudnienia przemawia także systematyka rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Przepisy określające zasady nabywania prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu wykonywania pracy w szczególnym charakterze zgrupowane są w § 9-15. Żaden z tych przepisów nie przewiduje możliwości uwzględniania przy ocenie prawa do świadczenia emerytalnego innych, poza ściśle wskazanymi w ich treści, kwalifikowanych okresów pracy. Brak jest zatem podstaw do zaliczania do okresów pracy w szczególnym charakterze wskazanych w tych przepisach okresów pracy w szczególnych warunkach oraz innych okresów pracy w szczególnym charakterze (tak Zieleniecki M. w glosie do wyroku SN z dnia 18 stycznia 2005 r., II UK 137/04). W wyroku z dnia 18 stycznia 2005 r., II UK 137/04 Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) nie przewidują możliwości zaliczenia nauczycielom do okresów pracy w szczególnym charakterze jakichkolwiek innych okresów zatrudnienia poza pracą nauczycielską, a więc również uznanych w myśl rozporządzenia za wykonywane w szczególnym charakterze. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2005 r., II UZP 10/05, stwierdzając, że przy ustalaniu okresów zatrudnienia warunkujących nabycie prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym nie jest możliwe zaliczenie okresu pracy w szczególnym charakterze nauczyciela do okresów pracy w szczególnych warunkach ( § 15 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). W przywołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. , którego przepisy należy wykładać ściśle, przewiduje możliwość doliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie A, okresów pracy górniczej, okresów zatrudnienia na kolei, a także pracy lub służby bliżej wymienionych w § 5-10 rozporządzenia, a więc zaliczenie innych okresów pracy, w tym pracy pedagogicznej, nie jest możliwe. Tożsamą zasadę zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 stycznia 1986 r., III UZP 56/85 wskazując, iż paragraf 15 wymienionego rozporządzenia nie przewiduje możliwości zaliczenia nauczycielom do okresów pracy w szczególnym charakterze jakichkolwiek innych okresów zatrudnienia, nawet uznanych w myśl rozporządzenia za wykonywane w szczególnym charakterze (lub w szczególnych warunkach). Powyższe stanowiska Sądu Najwyższego wprawdzie dotyczą pracy nauczyciela, niemniej można je odnieść również do przedstawicieli innych grup zawodowych, wykonujących pracę w szczególnym charakterze. Wynika z nich, że nie jest dopuszczalne łączenie okresów pracy w szczególnych warunkach z pracą w szczególnym charakterze. W wyroku z dnia 8 lutego 2002 r., II UKN 53/01 Sąd Najwyższy dodatkowo stwierdził, że przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury, nie jest możliwe zliczenie okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymienionych odrębnie w wykazie A i w wykazie B, stanowiących załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Z orzeczenia wynika, że nie można dokonywać zaliczenia różnych okresów pracy w szczególnych warunkach. Wyrażony w powołanych wyrokach pogląd Sądu Najwyższego skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Uwzględniając powyższe, Sąd pierwszej instancji w sposób nieuprawniony doliczył wnioskodawcy do okresu zatrudnienia w Izbie Celnej, jako pracy w szczególnym charakterze, okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny uznał trafność wniesionego środka zaskarżenia, gdyż wydane przez Sąd Okręgowy orzeczenie narusza normy prawa materialnego. Stanowisko apelującego zawarte w apelacji, dotyczące niewłaściwego zastosowania podstawowych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepisów prawa, należy uznać za prawidłowe. Orzeczenie Sądu Apelacyjnego znajduje swoją podstawę prawną w treści powołanych przepisów prawa i art. 386 § 1 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI