III AUA 331/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Białymstoku rozpoznał apelację Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie, który zmienił decyzje organu rentowego obniżające emeryturę policyjną i rentę inwalidzką J. A. Obniżenie miało nastąpić na podstawie przepisów ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w brzmieniu nadanym przez ustawę z 16 grudnia 2016 r., które przewidywały obniżenie świadczeń dla osób pełniących służbę na rzecz państwa totalitarnego. Podstawą decyzji organu rentowego była informacja z Instytutu Pamięci Narodowej o przebiegu służby J. A. w okresie od 1 stycznia 1984 r. do 31 lipca 1990 r. Sąd Okręgowy, opierając się na uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r. (III UZP 1/20), uznał, że sama służba w wydziale łączności Milicji Obywatelskiej nie jest równoznaczna ze służbą na rzecz państwa totalitarnego, jeśli nie wiązała się z naruszaniem podstawowych praw i wolności człowieka. Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko, podkreślając, że organ rentowy jest związany informacją IPN, ale sąd nie jest, a nadto, że kluczowy jest rodzaj i zakres wykonywanych czynności. Sąd Apelacyjny uznał, że J. A. pełnił służbę techniczną związaną z łącznością, która nie nosiła znamion działań represyjnych. Pozytywne opinie służbowe, brak kar dyscyplinarnych oraz odznaczenie Złotym Krzyżem Zasługi potwierdzały jego wzorowe wykonywanie obowiązków. Przyjęcie go do służby w Policji po 1990 r. zostało uznane za swoistą pozytywną weryfikację jego dotychczasowej służby. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego jako bezzasadną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur policyjnych na podstawie służby w państwie totalitarnym, znaczenie informacji IPN w postępowaniu sądowym, kryteria oceny służby w aparacie bezpieczeństwa PRL.
Dotyczy specyficznej sytuacji służby w wydziale łączności Milicji Obywatelskiej; wymaga indywidualnej oceny charakteru służby w każdym przypadku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy służba w wydziale łączności Milicji Obywatelskiej w okresie od 1 stycznia 1984 r. do 31 lipca 1990 r. stanowi służbę na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, uzasadniającą obniżenie emerytury policyjnej na podstawie art. 15c tej ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sama formalna służba w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy w okresie od 22.07.1944 r. do 31.07.1990 r. nie jest wystarczająca do uznania jej za służbę na rzecz państwa totalitarnego. Kluczowy jest rodzaj i zakres wykonywanych czynności, które nie mogą polegać na zwalczaniu opozycji, łamaniu praw człowieka itp. Służba techniczna w wydziale łączności, zapewniająca komunikację, nie nosi takich znamion.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, opierając się na uchwale Sądu Najwyższego (III UZP 1/20), stwierdził, że ocena służby na rzecz państwa totalitarnego musi uwzględniać indywidualne czyny funkcjonariusza i ich weryfikację pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności. Informacja IPN nie jest dowodem wyłącznym. Służba w wydziale łączności, która miała charakter techniczny i nie wiązała się z represjami, nie może być automatycznie kwalifikowana jako służba na rzecz państwa totalitarnego. Pozytywne opinie służbowe i przyjęcie do służby w Policji po 1990 r. potwierdzają tę ocenę.
Czy sąd jest związany informacją Instytutu Pamięci Narodowej o przebiegu służby funkcjonariusza na rzecz państwa totalitarnego, czy też może ją weryfikować i oceniać na podstawie innych dowodów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd nie jest związany informacją IPN i może ją weryfikować na podstawie wszystkich dopuszczalnych dowodów w postępowaniu cywilnym. Informacja IPN stanowi dowód, ale nie jest dowodem wyłącznym ani niepodważalnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy w postanowieniu II UZP 10/11 orzekł, że sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany treścią informacji IPN co do faktów i ich kwalifikacji prawnej. Ubezpieczony może wykazywać swoje uprawnienia wszelkimi środkami dowodowymi. Informacja IPN nie może pozbawić sądu prawa do swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. A. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (9)
Główne
u.o.z.f. art. 15c § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten przewiduje obniżenie emerytury poprzez przyjęcie 0% podstawy wymiaru za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa. Ust. 3 zawiera dalsze obostrzenie, ograniczające wysokość emerytury do kwoty przeciętnej emerytury ZUS.
u.o.z.f. art. 22a § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący renty inwalidzkiej, zawierający zasady obniżania świadczenia identyczne jak w art. 15c, w tym podstawę obniżenia w postaci służby na rzecz totalitarnego państwa.
Pomocnicze
u.o.z.f. art. 13b § ust. 1 pkt 5 lit c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa okres (od 1 stycznia 1984r. do 31 lipca 1990 roku) i jednostki (wydziały łączności komend Milicji Obywatelskiej), których czynności uznano za operacyjno-techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa, co skutkowało zastosowaniem przepisów obniżających świadczenia.
u.o.z.f. art. 13a § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Reguluje sposób sporządzania przez IPN informacji o przebiegu służby funkcjonariuszy na rzecz totalitarnego państwa na wniosek organu emerytalnego.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny wiarygodności i mocy dowodów według swobodnego przekonania sądu opartego na wszechstronnym rozważeniu materiału dowodowego.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia apelacji.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy niezawisłości sędziowskiej i podlegania sędziów tylko Konstytucji i ustawom.
Konstytucja RP art. 188
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa kompetencje Trybunału Konstytucyjnego do orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją.
u.o.u.i.o.b.p.
Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
Zawiera definicję służby na rzecz komunistycznego państwa totalitarnego w preambule.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba w wydziale łączności nie polegała na wykonywaniu czynności operacyjno-technicznych niezbędnych w działalności Służby Bezpieczeństwa. • Służba odwołującego nie wiązała się z naruszaniem podstawowych praw i wolności człowieka. • Informacja IPN nie jest dowodem wyłącznym i podlega weryfikacji sądowej. • Przyjęcie do służby w Policji po 1990 r. stanowi pozytywną weryfikację służby w Milicji Obywatelskiej. • Działania w wydziale łączności miały charakter techniczny i były tożsame z zadaniami realizowanymi obecnie w Policji.
Odrzucone argumenty
Służba w Wydziale Łączności (...) w O. wypełniała czynności operacyjno-techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa. • Informacja IPN o przebiegu służby na rzecz totalitarnego państwa jest wiążąca dla sądu. • Sąd Okręgowy dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego i zakwestionował informacje IPN bez podstaw. • Zastosowanie art. 15c i 22a ustawy zaopatrzeniowej jest obligatoryjne w przypadku służby na rzecz państwa totalitarnego, niezależnie od indywidualnych czynów funkcjonariusza.
Godne uwagi sformułowania
nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie z zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. • nie można zakładać, że każda osoba pełniąca służbę działała na rzecz totalitarnego państwa, gdyż niektóre funkcje związane były z realizacją zadań w zakresie bezpieczeństwa państwa, które są istotne w każdym jego modelu. • Przyjęcie do służby w Policji od 1990 r. należy zatem potraktować jako swoistą pozytywną weryfikację okresu służby w Milicji Obywatelskiej pod kątem służby na rzecz totalitarnego państwa.
Skład orzekający
Alicja Sołowińska
przewodniczący
Teresa Suchcicka
sędzia
Bożena Szponar - Jarocka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur policyjnych na podstawie służby w państwie totalitarnym, znaczenie informacji IPN w postępowaniu sądowym, kryteria oceny służby w aparacie bezpieczeństwa PRL."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji służby w wydziale łączności Milicji Obywatelskiej; wymaga indywidualnej oceny charakteru służby w każdym przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu rozliczeń z przeszłością PRL i wpływu służby w aparacie bezpieczeństwa na świadczenia emerytalne. Pokazuje złożoność interpretacji przepisów i znaczenie indywidualnej oceny działań funkcjonariuszy.
“Czy praca w łączności Milicji Obywatelskiej oznaczała służbę dla państwa totalitarnego? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.