III AUa 303/24

Sygn. akt III AUa 303/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak Protokolant: Beata Tonak po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy (...) sp. z o. o. sp.k. z siedzibą w G. W. . przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. przy udziale ubezpieczonego M. K. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek apelacji (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w G. W. . od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 8 stycznia 2024 r. sygn. akt VIII U 2122/23 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że zasądza od odwołującej (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w G. W. . na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 1 k.p.c. ; 2. w pozostałym zakresie oddala apelację; 3. zasądza od odwołującej (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w G. W. . na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. 270 zł (słownie: dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej z odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 1 k.p.c. Wiesława Stachowiak UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 czerwca 2023 roku, nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. , stwierdził, że M. K. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniem społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia od 1 stycznia 2020 roku do 31 grudnia 2021 roku u płatnika składek (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w G. . Jednocześnie na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 , w związku z art. 18 ust. 3, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 81 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , organ rentowy ustalił podstawę wymiaru składek za okres od 02/2020 do 12/2021 roku. (...) sp. z o.o. sp. k. wniosła odwołanie od powyższej decyzji w przepisanym trybie i terminie. Odwołująca zaskarżyła decyzję w całości i wniosła o jej uchylenie. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie z 27 grudnia 2023 roku odwołujący wniósł o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zainteresowany M. K. nie zajął stanowiska w sprawie. Wyrokiem z 8 stycznia 2024 r. w sprawie VIII U 2122/23 Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołanie (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od odwołującej (...) sp. z o.o. sp.k. w G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w P. kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2 wyroku). Apelację od powyższego wyroku wniosła odwołująca spółka (...) sp. z o.o. sp.k. zaskarżając go w całości, zarzucając: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 9 ust. 2c, 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich wadliwą wykładnię, co w konsekwencji doprowadziło do ich błędnego zastosowania; 2) art. 9 ust. 2c, 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich błędne zastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie płatnika składek do opłacenia składek ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało. II. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 kpc w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez zasądzenie na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Poznaniu kosztów zastępstwa procesowego w oparciu o stawkę minimalną uzależnioną od wartości przedmiotu sporu na podstawie przepisu § 2 pkt 5 przedmiotowego rozporządzenia, zamiast na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Wskazując na powyższe strona apelująca wniosła o: - zmianę zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającej go decyzji poprzez stwierdzenie, iż M. K. , który jednocześnie posiadał prawo świadczenia emerytalnego oraz był zatrudniony u innego niż odwołujący podmiotu na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż minimalne, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia u płatnika (...) sp. z o.o. sp. k. w określonych okresach czasowych; - zasądzenie od organu rentowego na rzecz Odwołującego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje wg nor przepisanych; - ewentualnie zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie od odwołującej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w P. kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności należności liczonych od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty za postępowanie przed Sądem I instancji. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na jego rzecz od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja okazała się bezzasadna co do meritum, a zmiana wyroku dotyczyła jedynie modyfikacji orzeczenia o wysokości kosztów zastępstwa procesowego, co jednakże nie miało wpływu na ocenę wyroku jako prawidłowego w zakresie rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Z uwagi na złożenie apelacji po zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1469) uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało sporządzone w sposób określony przepisem art. 387 § 2 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie dokonał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji, a także nie zmienił i nie uzupełnił ustaleń Sądu pierwszej instancji. W tej sytuacji, zgodnie z art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. , wystarczające jest wskazanie, że Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji dokonane w sprawie (poza modyfikacją dotyczącą wysokości kosztów zastępstwa procesowego – o czym w dalszej części rozważań). Spór w analizowanej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy ubezpieczony M. K. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r ., z tytułu umowy zlecenia zawartej z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. sp. k. Argumenty przedstawione w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji. Apelacja w istocie sprowadza się do rozbudowanej polemiki z ugruntowaną już wykładnią istotnych w sprawie przepisów prawa materialnego, to jest art. 9 ust. 2 c i art. 9 ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych . Apelujący pomija przy tym w swojej argumentacji jednoznaczne wywody Sądu Najwyższego i sądów powszechnych sprowadzające się do konkluzji, że emeryt, rencista wykonujący umowę zlecenie, pozostający jednocześnie w stosunku pracy może nie być objęty ubezpieczeniami z tytułu wykonywania umowy zlecenia wyłącznie wówczas, gdyby wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnęła, w przeliczeniu na jeden miesiąc, kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy, a taka okoliczność w sprawie nie występuje. Przypomnieć w tej kwestii należy, że co do zasady każdy zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniony do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (zob. art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a). Dlatego właśnie emeryci i renciści tak, jak pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia „jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy zaś rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty będącego równocześnie pracownikiem jest regulowana treścią pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im jedynie z tytułu stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9 ust. 2c ustawy i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a ustawy, która a contrario formułuje zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna „wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a ustawy. W praktyce z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia tylko wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten szeroko omówiony w wyroku Sądu Najwyższego z 21 marca 2019 r., II UK 548/17 został zaakceptowany w kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2021 r. II USKP 38/21, z 27 kwietnia 2021 r. II USKP 37/21 oraz postanowieniach: z 16 lutego 2023 r. II USK 35/22, z 8 sierpnia 2023 r. I USK 41/23, z 19 września 2023 r. I USK 242/23, z 8 sierpnia 2023 r. I USK 303/2022 oraz z 20 września 2023r. I USK 25/23. Sąd Odwoławczy w całości podziela omawiany kierunek wykładni, do której prawidłowo odwołał się także Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że M. K. posiada prawo do emerytury, od 1 sierpnia 2019 roku był zatrudniony na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem niższym od minimalnego, a od 2 sierpnia 2020 roku do 31 grudnia 2021 roku został także zatrudniony na podstawie umowy zlecenia. Zgodnie z pkt 9 umowa została zawarta na czas oznaczony od 2 sierpnia 2019 roku do 31 grudnia 2020 roku. Kolejna umowa zlecenia została zawarta na okres od 1 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku. W związku z zawarciem powyższych umów M. K. został zgłoszony przez odwołującą wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Ubezpieczony nadto złożył oświadczenie, że ma ustalone prawo do emerytury lub renty i jednocześnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. W ocenie Sądu II instancji, strona apelująca nie przedstawiła przekonujących argumentów na poparcie własnej interpretacji istotnych w sprawie przepisów. Sąd Najwyższy postanowieniem z 23 kwietnia 2025r. (...) wydanym w sprawie skargi kasacyjnej odwołującej spółki i analogicznym stanie faktycznym odmówił przyjęcia do rozpoznania tej skargi. W sprawie tej Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem 14 marca 2024r. (...) oddalił odwołanie spółki (...) , a Sąd Apelacyjny w sprawie (...) wyrokiem z 9 sierpnia 2024 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy zaakcentował, że orzekające w sprawie sądy wyjaśniły, jak należy interpretować sporne przepisy a pełnomocnik odwołującej spółki nie przedstawił innych judykatów, które wskazywałyby odmienną wykładnię. Nadto przywołał orzeczenia z 16 lutego 2023r. II USK 35/22, z 11 stycznia 2023r. II USK 170/22 i z 29 listopada 2023r. III PSK 37/23 w których przyjęto, że ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty, pozostającego w stosunku pracy, dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c u.s.u.s. powinna "wyprzedzać" ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (to znaczy kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież wymienionych tam "innych tytułów", a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Mając na uwadze powyższe, zarzuty sformułowane w apelacji, choć dość obszerne to okazały się nietrafione i w żadnej mierze nie wzruszyły merytorycznego rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd I instancji. Zarzuty i twierdzenia apelującej w istocie swej sprowadzają się do powielenia wcześniej już przedstawianego stanowiska przed Sądem I instancji i do przedstawienia własnej interpretacji obowiązujących przepisów prawa. Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia Sądu I instancji, że M. K. jako osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, jednocześnie uprawniony do emerytury i pozostający w stosunku pracy podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, bowiem uzyskuje on wynagrodzenie w kwocie niższej od minimalnego wynagrodzenia z tytułu stosunku pracy. Odmienne rozumienie powołanego przepisu jest nieprawidłowe. Regulacja ta została wprowadzona właśnie po to, by wyeliminować praktyki, które stosowała m.in. odwołująca się spółka, to jest unikanie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w każdej sytuacji, w której dany ubezpieczony posiada inny tytuł ubezpieczeń społecznych i to niezależnie od tego, jakie składki na te ubezpieczenia są odprowadzane z owego innego tytułu. Wolą ustawodawcy było „uszczelnienie” systemu ubezpieczeń społecznych i umożliwienie opłacania składek na te ubezpieczenia wyłącznie z jednego tytułu ubezpieczeń społecznych (w przypadku zbiegu tytułów – jak w niniejszej sprawie) wyłącznie wtedy, gdy łączna wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułów będących w zbiegu osiąga przynajmniej kwotę odpowiadającą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w przeliczeniu na jeden miesiąc. Reasumując, nie można przyjąć, aby Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego. Na uwzględnienie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia § 9 ust 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, poprzez jego niezastosowanie i ustalenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 3600 zł w oparciu o § 2 pkt 5 w/w Rozporządzenia. Zgodnie z zasadą orzekania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., II UZ 49/09, LEX nr 583831 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210 i z dnia 7 kwietnia 2011 r., I UK 357/10, LEX nr 863946). Od momentu wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną (w znaczeniu formalnoprawnym), podlegającą rozstrzygnięciu według zasad właściwych dla tej kategorii spraw. Odwołanie pełni rolę pozwu, a jego zasadność ocenia się na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 105/98, OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 529; z dnia 4 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824 oraz postanowienie z dnia 29 maja 2006 r., I UK 314/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 173). W myśl art. 1 k.p.c. , Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Przepis określa „sprawę” jako poddany rozstrzygnięciu sądu stosunek regulowany przepisami prawa materialnego (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00 (OSNC 2001 nr 2, poz. 22). Zatem w tym rozumieniu „sprawa” to przedmiot postępowania jurysdykcyjnego w sprawie cywilnej. Przedmiot ten jest konkretyzowany przez określenie stron stosunku prawnego będącego przedmiotem postępowania oraz na podstawie przedmiotu roszczenia. W związku z tym odwołanie od decyzji organu rentowego, podobnie jak pozew, wszczyna postępowanie w sprawie cywilnej. Tę zaś - w odniesieniu do konkretnych stron - identyfikują przepisy prawa materialnego. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli była decyzja z dnia 26 czerwca 2023r. która rozstrzygała o podleganiu ubezpieczonego ubezpieczeniom społecznym u płatnika składek (...) Sp. z o.o. sp. k. jako osoby wykonującej umowę zlecenia. Ustalenie w tejże decyzji, podstawy wymiaru i wysokości składek było natomiast konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia. Kwestią sporną pozostawało formalne ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym. Skoro zatem zaskarżona decyzja dotyczyła podlegania ubezpieczeniom społecznym, to w sprawie znajdował zastosowanie § 9 ust. 2 ww. Rozporządzenia a zatem wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych stronie pozwanej powinna wynieść 180 zł. Z tych względów na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny zmienił punkt 2 zaskarżonego wyroku i zasądził od odwołującej na rzecz pozwanego 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty. W pozostałej części, uznając zarzuty odwołującej za nieuzasadnione, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił wniesioną apelację. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3, art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od odwołującej (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w G. W. . na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. 270 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej z odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 1 k.p.c. Wiesława Stachowiak