III AUa 278/15

Sygn. akt III AUa 278/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lipca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Irena Mazurek (spr.) Sędziowie: SSA Alicja Podczaska SSA Marta Pańczyk-Kujawska Protokolant st.sekr.sądowy Małgorzata Leniar po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na rozprawie sprawy z wniosku I. H. (1) prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Z (...) I. H. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek apelacji wniesionej przez organ rentowy od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2015 r. sygn. akt IV U 2461/14 I. oddala apelację, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. na rzecz wnioskodawczyni I. H. (1) kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym. Sygn. akt III AUa 278/15 Uzasadnienie wyroku z dnia 15 lipca 2015r. Decyzją z dnia 27 sierpnia 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. stwierdził, że wnioskodawczyni I. H. (1) , jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom : emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 1 marca 2014r. W podstawie prawnej decyzji powołane zostały: art. 83 ust.1 pkt 1 w zw. z art.6 ust.1 pkt 5, art.12 ust.1 i art.13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013r.,poz. 1442 ze zm.) . W uzasadnieniu zaś faktycznym decyzji organ rentowy naprowadzał, że w oparciu o zgromadzoną dokumentację ustalono, że I. H. (1) figuruje jako osoba zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 marca 2014 r. z kodem osoby uprawnionej do opłacania składek od zadeklarowanej podstawy wymiaru składek nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę , nie prowadząc uprzednio tego rodzaju działalności zarobkowej i będąc nadto przez ostatnie dwa lata zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. W złożonych deklaracjach rozliczeniowych za miesiące marzec 2014 r., kwiecień 2014 r. i maj 2014 r. podstawę wymiaru składek stanowiły kwoty w wysokości 9. 365 zł ,a za miesiąc czerwiec 2014 r.- 2. 497,33 zł. Tymczasem dokumenty przedłożone przez wnioskodawczynię wskazują, że w marcu 2014 r. uzyskała ona przychód w kwocie jedynie 2. 000 zł, a w kwietniu i maju 2014 r. odpowiednio – 1. 540 zł , i – 900 zł. , a więc wysokości uniemożlwiającej opłatę zadeklarowanych składek. Tym samym- w ocenie organu rentowego - celowym działaniem I. H. (1) było zadeklarowanie wysokich podstaw wymiaru składek ,by móc w przyszłości uzyskać wysokie świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tego zaś rodzaju czynności podjęte przez w/w nie świadczą o faktycznym i rzeczywistym wykonywaniu działalności gospodarczej, mając wyłącznie na celu stworzenie pozoru jej wykonywania. Reasumując organ rentowy uznał, że wnioskodawczyni nie udowodniła, że wykonywała –rodzącej obowiązek ubezpieczeń społecznych - działalności gospodarczej . Wnioskodawczyni I. H. (1) odwołała się od w/w decyzji ZUS do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie . W odwołaniu z dnia 22 września 2014r., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez potwierdzenie statusu ubezpieczeniowego wynikającego z podjęcia z dniem 1 marca 2014r. i następczego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej , wnioskodawczyni zarzuciła ,że wbrew stanowisku pozwanego organu rentowego , działalność ta była faktycznie przez nią wykonywana , co potwierdza nie tylko stosowna w tym względzie dokumentacja w tym ta dotycząca osiągniętych przychodów czy wykorzystania samochodu osobowego do celów służbowych ale też, co mogą potwierdzić , wnioskowani przez nią świadkowie w tym osoba na rzecz której wykonywane były usługi. Podając przy tym ,iż działalność gospodarcza dotyczyć miała projektowania i wykonywania prac plastycznych – z zaakacentowaniem posiadania niezbędnych w tym zakresie kwalifikacji ( ukończenie studiów wyższych w kierunku sztuk plastycznych oraz uczestnictwo w warsztatach pisania ikon ), odwołująca dodatkowo podkreślała ,że pozwany ZUS nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez nią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ( przywołując w tym względzie uchwalę Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010r. II UZP 1/2010 ) , a możliwość skorzystania z preferencyjnej stawki tych ubezpieczeń była jej uprawnieniem, a nie obowiązkiem . Stąd zadeklarowanie przez nią maksymalnej ,ale w pełni dopuszczalnej prawem -podstawy wymiaru składek nie może być samo w sobie okolicznością uzasadniającą wyłączenie jej z ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na odwołanie z dnia 7 listopada 2014r. pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w R. wniósł o oddalenie żądania wnioskodawczyni z tych samych względów , które przywołane zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie , po rozpoznaniu odwołania I. H. (1) , wyrokiem z dnia 27 stycznia 2015r. ( sygn. akt IV U 2461/14); - w pkt I - zmienił zaskarżoną decyzję ZUS stwierdzając ,iż wnioskodawczyni jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom : emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu począwszy od dnia 1 marca 2014r., - w pkt II- zaś zasądził od pozwanego organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, że I. H. (1) z dniem 1 marca 2014 r. rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą (...) I. H. (1) , której przedmiotem było projektowanie specjalistyczne. Bezpośrednio przez zgłoszeniem rozpoczęcia tej działalności wnioskodawczyni pozostawała zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Wcześniej ukończyła studia na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych oraz brała udział w warsztatach pisania ikon organizowanych przez Stowarzyszenie (...) w R. . Ponieważ uprzednio niejednokrotnie dla różnych osób malowała obrazy na zamówienie, więc postanowiła zająć się tym zawodowo w ramach działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni świadczyła usługi głównie z zakresu malowania obrazów – co potwierdził wprost świadek M. Ż. , której odwołująca namalowała dwa obrazy , dekoracji ściennych ( usługi na rzecz Zespołu Szkolno-Przedszkolnego przy ul. (...) w R. ,potwierdzone dokumentacją księgową ) czy pisania ikon. Wykonywała też usługi biurowe. W kwestii założenia działalności gospodarczej, zasad podlegania ubezpieczeniom i wysokości składek na ten cel wnioskodawczyni radziła się w biurze rachunkowym prowadzonym przez B. P. , co w/w jako świadek ,a zarazem ostatecznie obsługująca prowadzoną przez odwołującą działalność gospodarczą , potwierdziła w swoich zeznaniach. Ostatecznie zadeklarowana przez I. H. (1) podstawa wymiaru składek wyniosła 9. 365 zł tj. najwyższą – maksymalną obowiązującą w tamtym okresie i dotyczyło to miesięcy : marzec ,kwiecień i maj 2014r. , zaś w czerwcu -z uwagi na wystąpienie niezdolności do pracy -była to kwota odpowiednio proporcjonalna 2. 497,33 zł. Jednocześnie wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód: w marcu 2014 r. – w kwocie 2. 000 zł, w kwietniu 2014 r. – 1. 540 zł ,a w maju 2014 r. – 900 zł. Od 9 czerwca 2014 r. I. H. (1) stała się niezdolna do pracy a w dniu (...) urodziła dziecko. W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w Rzeszowie uznał żądanie odwołania za w pełni zasadne, a zaskarżoną decyzję ZUS za naruszającą prawo. Podkreślając bowiem ,że zebrane w sprawie dowody jednoznacznie potwierdzają rozpoczęcie i faktyczne następcze prowadzenie przez odwołującą pozarolniczej działalności gospodarczej – przy niezależnym zaakacentowaniu nie obalenia przez pozwany organ rentowy, wynikającego już z formalnego wpisu do ewidencji , domniemania prowadzenia tego rodzaju działalności przez wnioskodawczynię ,oraz podkreśleniu ,iż działalność ta polega zarówno na tworzeniu odpowiednich warunków do jej wykonywania, oczekiwaniu na zamówienie, poszukiwaniu klientów jak i na faktycznym wykonywaniu konkretnej pracy , choćby nawet w niewielkim rozmiarze (przy powołaniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja2006r. I UK 289/05, OSNP2007/11-12/168 ) – Sąd I instancji stwierdził ,że po stronie odwołującej powstał tym samym obowiązek ubezpieczeń społecznych przewidziany w art. 6 ust.1 pkt 5 i art.12 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015r.,poz.121). Równocześnie Sąd Okręgowy zauważał, że na przyjęcie powyższego pozostaje bez wpływu zarówno okoliczność podjęcia przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej w stanie ciąży - tu przy zaakcentowaniu ,że ten stan ,sam sobie nie był ku temu przeszkodą zwłaszcza przy uwzględnieniu specyfiki działalności, nie wymagającej znacznego wysiłku fizycznego oraz pozwalającej na ustalenie elastycznych godzin wykonywania usług i wskazaniu na wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 13 marca 2013 r. III AUa 1542/12 Lex nr 1311944 - jak też zdeklarowana przez nią wysokość podstawy wymiaru składek. W tym bowiem ostatnim przypadku Sąd I instancji podkreślał, że podstawa ta mieściła się w ramach przewidzianych w art.18 ust. 8 i art. 20 ust.3 w/w ustawy systemowej , przy czym w przypadku tej grupy ubezpieczonych nie jest ona powiązana z osiąganym faktycznie przychodem. W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdzał ,iż po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą istnieje prawo do zadeklarowania, w granicach zakreślonych ustawą, dowolnej kwoty jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Sposób zaś w jaki realizuje ona to uprawnienie zależy wyłącznie od jej decyzji i nie jest dopuszczalna ingerencja w tę sferę jakiegokolwiek innego podmiotu, w tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( tu przywołując uchwałę Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2010 r. II UZP 1/10 OSNP 2010/21-22/267). W podstawie4 prawnej wyroku ,oprócz wyżej wskazanych przepisów prawa materialnego, powołany został art. 477 14 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnione zaś zostało treścią art. 98 k.p.c. i § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity Dz. U z 2013, poz. 490) . Wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2015r.zaskarżony został przez pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w R. . W apelacji z dnia 23 lutego 2015r. pozwany organ rentowy , zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego tj. art.233 §1 k.p.c. przez błąd w ustaleniach faktycznych co do podjęcia przez wnioskodawczynię czynności związanych z pozarolniczą działalnością gospodarczą , jak i prawa materialnego tj. art.12 ust.1 i art.13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015r.,poz.121) przez przyjęcie ,że po stronie odwołującej powstał obowiązek ubezpieczeń społecznych , wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania wnioskodawczyni. W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego skarżący ,opisując przebieg dotychczasowego postepowania i kwestionując ogólnie stanowisko Sądu I instancji co do wykazania przez odwołującą wykonywania pracy w ramach zgłoszonej działalności gospodarczej , raz jeszcze podkreślał ,że podjęte przez wnioskodawczynię czynności o charakterze ewidencyjnym miały wyłącznie na celu stworzenie pozoru wykonywania tego rodzaju działalności , za czym dobitnie przemawia już sama wysokość zadeklarowanej przez ubezpieczoną podstawy wymiaru składek, nie pozostająca w jakimkolwiek związku z realnym do osiągnięcia przychodem. Wnioskodawczyni I. H. (2) o oddalenie apelacji ZUS , przy zasądzeniu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych ( złożone na rozprawie apelacyjnej oświadczenie pełnomocnika wnioskodawczyni). Sąd Apelacyjny w Rzeszowie ,rozpoznając apelację pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. , zważył co następuje; Apelacja jest nieuzasadniona jako taka podlega oddaleniu. Zaskarżony bowiem wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2015 r. jest – wbrew zarzutom zaskarżenia – wyrokiem trafnym i odpowiadającym prawu. Przede wszystkim w żaden sposób nie można uznać za skuteczny zarzut apelującego naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c. , skoro ogranicza się on do gołosłownego stwierdzenia wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych ,przy odwołaniu się przez skarżącego do stanu faktycznego który w jego przekonaniu odpowiada rzeczywistości . Tym samym skarżący w żaden sposób nie wykazał aby Sąd Okręgowy w Rzeszowie dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przekroczył granice swobodnej oceny dowodów (bliżej o przesłankach skuteczności omawianego zarzutu naruszenia prawa procesowego w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego w tym m.in. wyroku z dnia 23 stycznia 2001r. IV CKN 970/00 LEX nr 527533, czy wyroku z 10 stycznia 2002 r. II CKN 572/99 LEX nr 53136) . Niezależnie od tego podkreślić należy ,że w sprawach których organ rentowy kwestionuje tytuł ubezpieczenia, to na nim właśnie spoczywa ciężar dowiedzenia tego faktu stosownie do art.232 k.p.c. ( tak też wprost w wyroku Sądu Najwyższego dnia 15 lutego 2007r. I UK 269/06 OSNP 2008/5-6/78), gdy tymczasem w okolicznościach przedmiotowej sprawy , to w istocie wyłącznie odwołująca starała się wykazać ,iż po dniu 1 marca 2014r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą . Zaoferowane zaś przez nią dowody tak z dokumentów (w tym księgi przychodów czy ewidencja kosztów eksploatacji samochodu wykorzystywanego do celów służbowych ) , jak i dowody osobowe ( zeznania świadków B. P. i M. Ż. ) , opisane szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i właściwie ocenione , jednoznacznie potwierdzały powyższą okoliczność ,co tym samym stanowi o przyjęciu przez Sąd Apelacyjny poczynionych w tym względzie przez Sąd I instancji ustaleń za prawidłowe i własne. W konsekwencji powyższego Sąd II instancji podzielić też musi w pełni dokonaną przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie ocenę prawną sprawy sprowadzającą się do tego , że w przypadku tej grupy ubezpieczonych potwierdzenie istnienia tytułu ubezpieczenia wyklucza możliwość jakiejkolwiek weryfikacji zadeklarowanej przez nich podstawy wymiaru składek. Ugruntowana bowiem już w tej mierze judykatura Sądu Najwyższego jak też sądów powszechnych wyraźnie stanowi ,że w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących, wysokość składek nie jest związana z faktycznie osiąganym przychodem i jego wysokością lecz jedynie z istnieniem tytułu ubezpieczenia i zadeklarowaną kwotą. Skoro więc przepis prawa ubezpieczeń społecznych o charakterze ius cogens ( art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jednolity Dz. U. 2015 r., poz.121)zezwala na zadeklarowanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe tych osób na poziomie do 250 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia , to zachowanie płatnika realizującego swe uprawnienie w oparciu o taki bezwzględnie obowiązujący przepis prawa, nie może być podważone przez odwołanie się do art. 58 k.c. czy art. 83 k.c. . Omawiany stosunek ubezpieczenia nie podlega bowiem co do zasady ocenie zgodności z normami prawa cywilnego, ponieważ objęcie nim nie poprzedza czynność kreująca stosunek cywilnoprawny . Nie jest przy tym też dopuszczalna wykładnia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych z punktu widzenia przewidzianej w art. 5 k.c. klauzuli generalnej tj. zasad współżycia społecznego z uwagi na to ,że są to przepisy prawa publicznego cechujące się niezbędnym rygoryzmem (por. m.in. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r. II UZP 1/10 OSNP 2010/21-22/267 ,wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2008 r. II UK 71/08 LEX nr 519959, czy z dnia 11 grudnia 2014 r. I UK 145/14 LEX nr 1622302 , a także wyroki sądów apelacyjnych jak na przykład wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2013r.III AUa 1555/12 LEX nr 1293068 , czy wyroki tut. Sądu , jak ten nie publikowany z dnia12 października 2005r.III AUa 870/05 , jeden z ostatnich z dnia 18 marca 2015r.III AUa 938/14 LEX nr 1667617 ). Tym samym zadeklarowanie przez wnioskodawczynię I. H. (1) maksymalnej dopuszczalnej podstawy wymiaru składek nie mogło też w żaden sposób wpłynąć na podważenie jej tytułu ubezpieczenia, podobnie jak również – co słusznie skonstatował także Sąd I instancji – fakt przystąpienia do tego rodzaju ubezpieczeń w stanie ciąży (tu z kolei wskazać należy na potwierdzający tę tezę wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012r.I UK 350/11 Lex nr 1215610 , w którym przesądzono, że kobieta którą mąż na miesiąc przed porodem zgłosił do ZUS jako osobę współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej, dostanie zasiłek macierzyński obliczone od maksymalnej zadeklarowanej podstawy). Z tych wszystkich więc wyżej naprowadzonych względów - z braku dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych – na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Ogólny wynik sprawy uzasadniał z kolei obciążenie pozwanego organu rentowego poniesionymi przez wnioskodawczynię w postępowaniu odwoławczym kosztami zastępstwa procesowego, o czym z kolei orzeczono jak w pkt II sentencji wyroku ,na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. i przy uwzględnieniu minimalnej stawki wynagrodzenia fachowego pełnomocnika ,przewidzianej w § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Na koniec nasuwa się zaś generalna uwaga, że o ile działania racjonalnego ustawodawcy zmierzające do stworzenia swoistej zachęty dla prowadzących działalność gospodarczą do deklarowania przez nich kwot wyższych od minimalnych ,celem istotnego zasilania Funduszu , okazały się ostatecznie płonne stając się zarazem polem do różnego rodzaju nadużyć , to nie pozostaje nic innego jak tylko zmiana obowiązujących w tym względzie przepisów prawa ,co z oczywistych względów nie leży w gestii orzekających sądów (wiadomym jest przy tym , że jeszcze w 2012r. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zaproponowało rządowi zmianę przepisu ustawy zasiłkowej dotyczącego zasad wyliczania zasiłku macierzyńskiego- zmiana dotyczyć miała osób ,które opłacałyby składkę chorobową krócej niż 12 miesięcy od wyższej podstawy niż najniższa , gdzie ta ostania właśnie miała stać się punktem wyjścia do wyliczania zasiłku macierzyńskiego ) ,ale jak na razie działania te okazały się bezskuteczne. ZARZĄDZENIE 1/ (...) 2/ (...) 3 / (...) .