III AUa 270/25

Sygn. akt III AUa 270/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska Protokolant: Emilia Wielgus po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy A. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o emeryturę na skutek apelacji A. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2025 r. sygn. akt VIII U 2130/24 oddala apelację. sędzia Marta Sawińska UZASADNIENIE Decyzją z 27 czerwca 2024 r., znak (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O. , na podstawie art. 24a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , z urzędu przyznał A. K. prawo do emerytury od 21 czerwca 2024 r., tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego (60 lat). W związku z przyznaniem emerytury, prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustało z dniem 21 czerwca 2024 r. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 1 589,24 zł. Decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r., znak (...) organ rentowy na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznał A. K. emeryturę kapitałową od 21 czerwca 2024 r. Organ wskazał, że wysokość świadczenia stanowi iloraz kwoty środków, z uwzględnieniem waloryzacji zewidencjonowanych na subkoncie, ustalonych na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano okresową emeryturę kapitałową tj. 10 852,04 zł i średniego dalszego trwania życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego – 264,20 m-cy. Okresowa emerytura kapitałowa wynosi 41,08 zł. Odwołania od powołanych decyzji wniosła A. K. , nie zgadzając się z ich treścią. W ocenie odwołującej, organ „pośpieszył się” z przyznaniem jej emerytury z urzędu. Odwołująca nie składała bowiem wniosku o przyznanie emerytury, a w Sądzie Okręgowym w Poznaniu toczy się sprawa o przyznanie jej prawa do renty. Wyrokiem z 15 stycznia 2025 r., Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie VIII U 2130/24 oddalił odwołania. Na mocy art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia podstawy faktycznej wyroku, albowiem Sąd II instancji nie zmienił ani nie uzupełnił ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji i przyjął je w całości za własne. Apelację od powyższego wyroku wywiodła A. K. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego m.in. art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie i przyznanie jej emerytury z urzędu. Wskazała nadto, że wnosi o przyznanie jej renty wypadkowej (którą otrzymywała ponad 20 lat) oraz wyższej emerytury uwzględniając do kapitału początkowego cały okres jej zatrudnienia (m.in. lata pracy 1985-1990, 1999-2001). Wniosła o zmianę wyroku i uwzględnienie jej odwołania. Organ rentowy nie złożył odpowiedzi na apelację odwołującej A. K. . Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Wniesioną przez odwołującą A. K. apelację uznać należy za bezzasadną. W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest oczywiście prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy organ rentowy zaskarżoną decyzją z dnia 27 czerwca 2024r. prawidłowo przyznał A. K. prawo do emerytury od dnia 21 czerwca 2024 r. tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego (60 lat). Przypomnieć należy, że zgodnie z zasadą określoną w art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeden z przypadków, gdy ustawa stanowi inaczej, określa art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Zgodnie z art. 24a ust. 1 i 2 ww. ustawy emeryturę, o której mowa w art. 24, przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek uprawniający do tej emerytury oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Emeryturę przyznaje się od dnia osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury, a w przypadku gdy wypłata renty z tytułu niezdolności do pracy była wstrzymana - od dnia, od którego podjęto jej wypłatę. Obowiązujące przepisy przewidują tym samym automatyzm w przyznawaniu dotychczasowemu renciście świadczenia emerytalnego. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, przedmiotowa regulacja ma na celu uporządkowanie sytuacji w zakresie świadczeń społecznych, realizując postulat, żeby renta była wypłacana uprawnionym do niej jedynie w wypadkach wystąpienia ryzyka niezdolności do pracy, a w przypadku osób, które osiągnęły wiek emerytalny, zasadą było otrzymywanie przez nie emerytury. Bezsporne w sprawie jest, że ubezpieczona A. K. , urodzona w dniu (...) , przed 21 czerwca 2024r. była uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz że w dniu 21 czerwca 2024r. r. odwołująca osiągnęła wiek emerytalny (60 lat). Argumenty przedstawione w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji. Zarzut naruszenia art. 24a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , nie mógł być uznany za trafny. Sąd I instancji, a wcześniej organ rentowy, prawidłowo zastosowały te przepisy. Stosownie do art. 24a ust. 1 ustawy emerytalnej emeryturę, o której mowa w art. 24, przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek uprawniający do tej emerytury oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Przepis ten jest klarowny w swej treści i rodzi obowiązek przyznania przez ZUS automatycznie z urzędu prawa do emerytury renciście od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego, nawet bez konieczności złożenia wniosku przez osobę uprawnioną. Przepis ten nie daje osobie uprawnionej możliwości wyboru późniejszej daty, od jakiej emerytura zostanie przyznana - poprzez złożenie wniosku w późniejszym terminie - gdyż jest ona przyznawana z urzędu, od dnia osiągnięcia przez tę osobę powszechnego wieku emerytalnego. Oznaczało to konieczność przyznania ubezpieczonej z urzędu prawa do emerytury od dnia 21 czerwca 2024 r. Dzień, od którego przyznano odwołującej prawo do emerytury pozostawał konsekwencją wyłącznie uzyskania przez odwołującą określonego ustawą wieku emerytalnego. Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, wbrew twierdzeniom apelującej, było więc zgodne z obowiązującymi przepisami, a tym samym nie mogło przemawiać za uwzględnieniem zarzutów podniesionych w wywiedzionym środku zaskarżenia. Obowiązujące przepisy dla rencistów osiągających wiek emerytalny nakazują przyznanie z urzędu prawa do emerytury na dzień nabycia uprawnienia. Pogląd ten był akceptowany przez judykaturę, m.in. Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 28 czerwca 2017 r. sygn. III AUa 1533/16 zaznaczył, że w przypadku osoby pobierającej świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy świadczenie emerytalne przyznaje się z urzędu zamiast dotychczasowej renty i to z chwilą osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury. Obowiązujące przepisy przewidują tym samym automatyzm w przyznawaniu dotychczasowemu renciście świadczenia emerytalnego. Z kolei Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 20 października 2016 r. sygn. III AUa 866/16 podał, że zgodnie z treścią art. 24a ust. 1 i 2 u.e.r.f.u.s., emeryturę, o której mowa w art. 24a, przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek uprawniający do tej emerytury oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (ust. 1). Emeryturę przyznaje się od dnia osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury, a w przypadku gdy wypłata renty z tytułu niezdolności do pracy była wstrzymana - od dnia, od którego podjęto jej wypłatę. Emeryturę przyznawaną w oparciu o cytowany artykuł przyznaje się zamiast renty, co oznacza automatyczne ustanie prawa do renty i obligatoryjne zastąpienie go prawem do emerytury. Stanowi o tym art. 101a u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustaje z dniem, od którego została przyznana emerytura zgodnie z art. 24a tej ustawy. Zauważyć należy również, że w postanowieniu z dnia 28 listopada 2018 r. sygn. II UK 540/17 w zakresie rozpoznania skargi kasacyjnej (zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia „czy osoba, której na podstawie art. 24a ustawy emerytalnej przyznano z urzędu emeryturę zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy i to od dnia osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury, może w myśl zasady wyrażonej w art. 116 ust. 1 ustawy emerytalnej wnioskować o przyznanie jej prawa do emerytury w późniejszym terminie”), Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania wskazując, że w ocenie Sądu Najwyższego wskazywana we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania potrzeba wykładni art. 24a ustawy emerytalnej, określana jako zagadnienie prawne, nie znajduje uzasadnienia, ponieważ wykładnia tego przepisu nie nastręcza trudności . Zgodnie z art. 24a ustawy emerytalnej, w przypadku osoby pobierającej świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy świadczenie emerytalne przyznaje się z urzędu zamiast dotychczasowej renty i to z chwilą osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury. Obowiązujące przepisy przewidują tym samym automatyzm w przyznawaniu dotychczasowemu renciście świadczenia emerytalnego. Na marginesie zaznaczył, że również z uzasadnienia rządowego projektu ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 169, poz. 1412), która dodała do ustawy m.in. art. 24a, art. 27a i art. 101a, wynika, że celem ustawodawcy było uporządkowanie systemu ubezpieczeń społecznych, albowiem świadczeniem zapewniającym dochody osób starszych jest emerytura spożytkowująca oszczędności zgromadzone w okresie aktywności zawodowej, zaś renta jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego wypłacanym w sytuacji wystąpienia ryzyka niezdolności do pracy osób w wieku przedemerytalnym. Cel ten jest realizowany poprzez zobowiązanie organu rentowego do wydawania z urzędu decyzji o przyznaniu emerytury zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy. Zastosowanie art. 24a ustawy emerytalnej wobec określonej kategorii emerytów, a więc tych, którzy uzyskali prawo do emerytury z chwilą osiągnięcia wskazanego wieku nie narusza także wzorców konstytucyjnych. Zaznaczył, że tym samym wyrok Sądu drugiej instancji odpowiadał aktualnej wykładni przepisów prawa. Z powyższego wynika, że gdy dana osoba ukończyła powszechny wiek emerytalny, a jednocześnie wcześniej miała status rencisty organ rentowy przyznaje jej prawo do emerytury z urzędu po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zatem oznaczało to konieczność przyznania odwołującej z urzędu prawa do emerytury od dnia 21 czerwca 2024 r. Z kolei w zakresie wniosku odwołującej o ponowne obliczenie emerytury przy uwzględnieniu Rp-7 za lata 1984-1989r. (przy uwzględnieniu świadectwa pracy oraz zwolnień lekarskich L4), Sąd Odwoławczy zwraca uwagę, że ww. sprawa jest obecnie na etapie postępowania wyjaśniającego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji ( art. 477 14 § 2 i art. 477 14a k.p.c. ) w granicach jej treści i przedmiotu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 1 października 2013 r., III AUa 369/13).Wniosek z dnia 18 lipca 2024r. został złożony po wydaniu zaskarżonej decyzji tj. po 27 czerwca 2024 r., a zatem nie może być rozpoznawany w niniejszej sprawie, m.in. z uwagi na konieczność wyczerpania trybu administracyjnego. Sąd Apelacyjny podkreśla przy tym, że niniejsze postępowanie dotyczyło przyznania odwołującej emerytury z urzędu po osiągnięciu przez odwołującą powszechnego wieku emerytalnego, a nie renty, zatem nieistotne były zarzuty odwołującej dotyczące jej stanu zdrowia. Reasumując w ocenie Sądu Odwoławczego argumenty przedstawione przez odwołującą w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji. Zaskarżony przez odwołującą wyrok, wbrew jej stanowisku odpowiada prawu. Uznając zarzuty apelującej za nieuzasadnione, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. wniesioną apelację oddalił. sędzia Marta Sawińska