III AUa 2383/11

Sąd Apelacyjny w KatowicachKatowice2012-05-22
SAOSubezpieczenia społecznerenty rolniczeŚredniaapelacyjny
renta rolnaubezpieczenie społeczne rolnikówKRUSzwrot świadczeńniezdolność do pracydział spadkuwspółwłasnośćwprowadzenie w błąd

Sąd Apelacyjny częściowo uwzględnił apelację ubezpieczonego, zwalniając go z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej renty rolnej za okres od 4 sierpnia 2008r. do 31 grudnia 2009r., uznając, że organ rentowy wypłacał świadczenie mimo zawiadomienia o zmianie okoliczności.

Ubezpieczony J. B. (1) odwołał się od decyzji Prezesa KRUS nakazującej zwrot nienależnie pobranej renty rolnej. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, uznając, że ubezpieczony nie spełnił warunków do jej pobierania, ponieważ nie prowadził gospodarstwa rolnego i zataił fakt utraty współwłasności. Sąd Apelacyjny częściowo zmienił wyrok, zwalniając ubezpieczonego z obowiązku zwrotu świadczenia za okres od 4 sierpnia 2008r. do 31 grudnia 2009r., wskazując na błąd organu rentowego w dalszej wypłacie świadczenia mimo zawiadomienia o zmianie sytuacji.

Sprawa dotyczyła odwołania J. B. (1) od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) nakazującej zwrot nienależnie pobranej renty rolnej w kwocie 20.589,98 zł za okres od 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2010r. Ubezpieczony twierdził, że spełnia warunki do pobierania renty ze względu na stan zdrowia. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, ustalając, że J. B. (1) nie prowadził działalności rolniczej i nie był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego od czasu działu spadku, co zataił przed organem rentowym. W związku z tym, nie spełnił wymaganego okresu ubezpieczenia. Sąd Apelacyjny częściowo uwzględnił apelację ubezpieczonego. Zgodził się, że renta była nienależnie pobrana z powodu świadomego wprowadzenia organu rentowego w błąd przez ubezpieczonego. Jednakże, wskazał, że organ rentowy, mimo otrzymania informacji o zmianie sytuacji ubezpieczonego (utrata statusu rolnika, postanowienie o dziale spadku), kontynuował wypłatę świadczenia. Zgodnie z art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zwrot nienależnie pobranych świadczeń nie może obejmować okresu dłuższego niż 12 miesięcy poprzedzających żądanie zwrotu, jeśli osoba zawiadomiła organ o zmianie okoliczności. Dlatego Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i decyzję Prezesa KRUS, zwalniając ubezpieczonego z obowiązku zwrotu świadczenia za okres od 4 sierpnia 2008r. do 31 grudnia 2009r., a w pozostałej części oddalił apelację.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń nie może wykraczać poza okres 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających żądanie zwrotu, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oparł się na art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który ogranicza okres żądania zwrotu świadczeń w przypadku, gdy organ rentowy mimo zawiadomienia kontynuował wypłatę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

częściowa zmiana wyroku

Strona wygrywająca

J. B. (1)

Strony

NazwaTypRola
J. B. (1)osoba_fizycznaubezpieczony
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznegoorgan_państwowyorgan rentowy

Przepisy (8)

Główne

u.e.r.f.u.s. art. 138 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

u.e.r.f.u.s. art. 138 § 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, albo świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd.

u.e.r.f.u.s. art. 138 § 4

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane.

u.u.s.r. art. 21 § 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia określone warunki, w tym podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres.

Pomocnicze

u.u.s.r. art. 52 § 2

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Przepis art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stosuje się także w przypadku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników.

k.p.c. art. 386 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

k.c. art. 409

Kodeks cywilny

Obowiązek zwrotu świadczenia wygasa, jeżeli świadczenie nienależne zostało zużyte, chyba że osoba obowiązana do zwrotu musiała liczyć się z obowiązkiem jego zwrotu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ rentowy kontynuował wypłatę świadczenia mimo zawiadomienia o zmianie okoliczności, co ogranicza okres żądania zwrotu do 12 miesięcy poprzedzających. Zastosowanie art. 409 k.c. - świadczenie zostało zużyte na bieżące potrzeby i ubezpieczony nie jest wzbogacony.

Odrzucone argumenty

Ubezpieczony spełniał warunki do pobierania renty rolnej ze względu na zły stan zdrowia. Decyzja organu rentowego była krzywdząca.

Godne uwagi sformułowania

wskutek oczywistego błędu organu rentowego - pomimo nie budzącego, zdaniem Sądu Apelacyjnego, wątpliwości zawiadomienia przez odwołującego o zajściu okoliczności powodujących wstrzymanie wypłaty renty rolniczej w całości, przedmiotowe świadczenie wypłacono za okres do 30 września 2010r., co w konsekwencji sprawia, iż sformułowane w kontrolowanej decyzji żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie może wykraczać poza okres dłuższy niż 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających żądanie zwrotu, tj. za okres sprzed 1 stycznia 2010r.

Skład orzekający

Antonina Grymel

przewodniczący-sprawozdawca

Krystyna Budzianowska

sędzia

Lena Jachimowska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ograniczenia czasowe w żądaniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez organy rentowe, gdy mimo zawiadomienia o zmianie okoliczności wypłata jest kontynuowana."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczeń społecznych rolników i interpretacji art. 138 ust. 4 ustawy o E/R FUS.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak błędy organów rentowych i niepełne informowanie przez ubezpieczonych mogą prowadzić do skomplikowanych sporów prawnych, a także podkreśla znaczenie terminów w prawie administracyjnym.

Czy organ rentowy może żądać zwrotu świadczeń sprzed lat, jeśli sam popełnił błąd?

Dane finansowe

WPS: 20 589,98 PLN

zwrot nienależnie pobranego świadczenia: 20 589,98 PLN

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III AUa 2383/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Antonina Grymel (spr.) Sędziowie SSA Krystyna Budzianowska SSA Lena Jachimowska Protokolant Ewa Bury po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2012r. w Katowicach sprawy z odwołania J. B. (1) ( J. B. (1) ) przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o zwrot nienależnie pobranego świadczenia na skutek apelacji ubezpieczonego J. B. (1) od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 31 maja 2011r. sygn. akt X U 526/11 1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o tyle, iż zwalnia ubezpieczonego J. B. (1) z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej renty rolnej za okres od 4 sierpnia 2008r. do 31 grudnia 2009r., 2. oddala apelację w pozostałej części. /-/SSA K.Budzianowska /-/SSA A.Grymel /-/ SSA L.Jachimowska Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 2383/11 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 10 stycznia 2011r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wstrzymał od 1 października 2010r. dalszą wypłatę renty rolnej dla J. B. (1) z powodu wyłączenia wstecz z ubezpieczenia społecznego rolników zgodnie z wyrokiem Sądu z dnia 11 lutego 2009r., a nadto - wskazując na brak wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu do nabycia prawa do renty rolnej w okresie od 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2010r. zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2010r. w kwocie 20.589,98 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony zarzucił, iż decyzja jest dla niego krzywdząca, albowiem spełnił i nadal spełnia warunki do pobierania renty rolnej ze względu na zły stan zdrowia. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania powołując się na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 31 maja 2011r. oddalił odwołanie. Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, iż J. B. (1) , urodzony (...) , był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 9,14 ha fizycznych, tj. 5,28 ha przeliczeniowych położonego w obrębie wsi Z. , F. , K. w województwie (...) , które wraz z rodzeństwem odziedziczył po ojcu J. B. (2) , zmarłym w dniu 19 czerwca 1955r., każdy po 1/8 części. Gospodarstwo rolne prowadzili i zamieszkiwali w nim bracia ubezpieczonego: S. B. (1) oraz T. B. , będący pozostałymi współwłaścicielami, którzy decydowali o losach gospodarstwa i zarządzali całą gospodarką rolną. Odwołujący nigdy nie prowadził działalności rolniczej we wskazanym wyżej gospodarstwie. Od 1983r. mieszka w T. , tj. około 140 km od rodzinnej wsi. Do swojego rodzeństwa przyjeżdżał rzadko, raz na kilka miesięcy - na święta, wesela, pogrzeby. Sąd I instancji podał także, iż od lipca 2006r. toczyło się postępowanie o dział spadku po J. B. (2) . Postanowieniem z dnia 27 marca 2008r. Sąd Rejonowy w Radomsku w sprawie sygn. akt I Ns 545/06 dokonał działu spadku przyznając fizycznie wydzielone części na rzecz G. P. , T. B. , S. B. (1) i B. P. ze spłatą na rzecz pozostałych współwłaścicieli, m.in. J. B. (1) . W dniu 4 sierpnia 2008r. ubezpieczony wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wskazując, iż prowadzi gospodarstwo rolne. Nie poinformował organu rentowego, iż w wyniku sądowego postępowania o dział spadku przestał być współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. Od rodzeństwa, tj. T. B. i S. B. (1) odwołującemu przysługiwała spłata w kwocie 26.085 zł. Decyzją z dnia 22 września 2008r.organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym na okres od 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2009r. Na prawo do świadczenia zaliczono okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników: od 1 lipca 1998r. do 30 września 1999r., od 1 stycznia 2000r. do 30 września 2000r. oraz od 1 października 2001r. do 30 czerwca 2008r. Świadczenie zostało przyznane w części składkowej oraz w 50% części uzupełniającej z uwagi na dalsze prowadzenie działalności rolniczej. W dniu 19 listopada 2008r. do Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K. wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w Radomsku sygn. akt I Ns 545/06 o dziale spadku po zmarłym J. B. (2) . Decyzją z dnia 28 listopada 2008r. organ rentowy podjął wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej w pełnej wysokości, począwszy od 1 listopada 2008r., wobec faktu, iż ubezpieczony zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. W dniu 27 lipca 2009r. J. B. (1) wystąpił z wnioskiem o prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym na dalszy okres. Lekarz rzeczoznawca orzeczeniem z dnia 8 września 2009r. orzekł o jego dalszej okresowej, całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym do dnia 30 września 2010r. Decyzją z dnia 14 września 2009r. organ rentowy przyznał odwołującemu prawo do renty rolniczej na okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. W dniu 2 września 2010r. ubezpieczony ponownie wystąpił z wnioskiem o rozpatrzenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym na dalszy okres. W dniu 1 października 2010r. do Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K. wpłynęła informacja Placówki Terenowej w R. dotycząca ustania ubezpieczenia społecznego rolników względem J. B. (1) w okresach: od 1 października 1995r. do 31 grudnia 1995r., od 17 maja 1996r. do 30 czerwca 1996r., od 1 października 1997r. do 31 grudnia 1997r., od 1 lipca 1998r. do 30 września 1999r. oraz od 1 stycznia 2000r. do 30 czerwca 2008r. w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 11 lutego 2009r. w sprawie sygn. akt V U 1171/08, na podstawie którego organ rentowy wydał decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia odwołującego w powyższych okresach, z uwagi na fakt, iż odwołujący nie prowadzi i nigdy nie prowadził działalności rolniczej na spadkowych gruntach. Po wyłączeniu okresów ubezpieczenia: od 1 października 1995r. do 31 grudnia 1995r., od 17 maja 1996r. do 30 czerwca 1996r., od 1 października 1997r. do 31 grudnia 1997r., od 1 lipca 1998r. do 30 września 1999r. oraz od 1 stycznia 2000r. do 30 czerwca 2008r. ubezpieczony nie posiada wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, niezbędnego do nabycia prawa do renty rolnej. Po korekcie okresów podlegania przedmiotowemu ubezpieczeniu odwołujący udowodnił jedynie okres pracy zawodowej wynoszący 7 miesięcy i 14 dni. Orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy z dnia 25 września 2010r. J. B. (1) został uznany za okresowo, całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, jednak z uwagi na korektę okresów ubezpieczenia emerytalno-rentowego nie udokumentował wymaganego przepisami prawa okresu podlegania temu ubezpieczeniu przez co najmniej 20 kwartałów. Również jego inwalidztwo powstało w okresie późniejszym niż okres podlegania ubezpieczeniu i później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Wobec powyższego decyzją z dnia 3 listopada 2010r. odmówiono ubezpieczonemu prawa do renty rolnej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Kolejną decyzją z dnia 10 stycznia 2011r. organ rentowy wstrzymał odwołującemu wypłatę świadczenia oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2010r. w łącznej kwocie brutto 20.589,98 zł. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wyjaśnił, iż stosownie do regulacji zawartej w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników , renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy, przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Warunek podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres uważa się za spełniony, jeżeli okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego ubezpieczonego wynosi co najmniej 5 lat - jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w wieku powyżej 30 lat. Okres 5 lat, o którym mowa w ust. 2 pkt 5, powinien przypadać w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy (art. 21 ust. 2 pkt 5 i ust. 8 powołanej ustawy). Sąd I instancji przypomniał także, iż zgodnie z art. 52 ust. 2 tej samej ustawy w związku z art. 138 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata (art. 138 ust. 4 powyższej ustawy). Przenosząc powyższe regulacje prawne na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy uznał, iż zaskarżona decyzja jest zasadna i zgodna z obowiązującym porządkiem prawnym. Podkreślił, iż ubezpieczony nie spełnia taksatywnie wyliczonych w art. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przesłanek koniecznych do nabycia renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Mimo bowiem, iż odwołujący jest osobą okresowo niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, jednak nie legitymuje się (i wcześniej nie legitymował się) okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 20 kwartałów. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ubezpieczony nigdy nie pracował w gospodarstwie rolnym. We wniosku o świadczenie rentowe podał nieprawdziwe informacje, iż nadal jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego oraz w nim pracuje. Tymczasem na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Radomsku w sprawie o dział spadku przestał być współwłaścicielem gospodarstwa rolnego – od rodzeństwa, tj. T. B. oraz S. B. (1) ubezpieczonemu przysługiwała spłata w kwocie 26.085 zł, który to fakt zataił przed organem rentowym. Dopiero na podstawie nadesłanej informacji wraz z dokumentacją z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w R. w dniu 1 października 2010r. organ rentowy mógł ponownie zweryfikować zasadność przyznania odwołującemu renty od 4 sierpnia 2008r. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ubezpieczony udowodnił jedynie okres pracy zawodowej wynoszący 7 miesięcy i 14 dni. W konsekwencji uznając zaskarżoną decyzję za słuszną i zgodną z obowiązującym porządkiem prawnym Sąd I instancji w oparciu o powołane przepisy oraz art. 477 14 § 1 kpc orzekł o oddaleniu odwołania. Apelację od przedstawionego orzeczenia wywiódł ubezpieczony. Powołując się na zarzut nierozpoznania istoty sprawy, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i umorzenie należności dochodzonych przez organ rentowy, względnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, iż stanowiącą przedmiot sporu rentę pobierał w przeświadczeniu, iż stanowi należne świadczenie, które zużył na własne potrzeby, w związku z czym nie jest obecnie wzbogacony, co uzasadnia zastosowanie art. 409 kc i stwierdzenie, że obowiązek jego zwrotu wygasł. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonego zasłużyła na częściowe uwzględnienie. Spór w rozpatrywanym przypadku sprowadzał się do oceny, czy wypłacona J. B. (1) za okres od 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2010r. renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy, stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające w związku z tym zwrotowi. Przypomnieć należy, iż stosownie do treści prawidłowo powołanego przez Sąd I instancji art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) – z mocy art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. z 2008r., nr 50, poz. 291 ze zm.) znajdującego zastosowanie także w przypadku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników – osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Po myśli ust. 2 tego samego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu jego ust. 1 uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. Wypada również dodać, iż według ust. 4 omawianego przepisu, nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach – za okres dłuższy niż 3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5, który nie dotyczy rozpatrywanego przypadku – przy czym okres 12 miesięcy lub 3 lat, o którym mowa wyżej, to okres bezpośrednio poprzedzający żądanie zwrotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2011r., III UK 214/10, LEX nr 1095955). Jak trafnie przyjął Sąd Okręgowy, okoliczności faktyczne charakteryzujące niniejszą sprawę istotnie uzasadniają uznanie, iż objęta sporem renta rolnicza za okres od 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2010r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu cytowanego art. 138 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Wskutek bowiem świadomego wprowadzenia organu rentowego przez skarżącego w błąd polegający na podaniu w złożonym w dniu 4 sierpnia 2008r. wniosku o przyznanie renty inwalidzkiej rolniczej, iż jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,14 ha (5,28 ha przeliczeniowych) i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz dołączeniu do tego wniosku postanowienia Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie sygn. akt I Ns 555/04 o stwierdzeniu nabycia spadku po rodzicach – S. B. (2) zmarłej dnia 8 listopada 1966r. i J. B. (2) zmarłym dnia 19 czerwca 1995r., a także decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 14 lutego 2008r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników: wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz emerytalno-rentowemu w okresie od 1 sierpnia 1995r. do 31 grudnia 1995r., od 17 maja 1996r. do 30 czerwca 1996r., od 11 września 1997r. do 31 grudnia 1997r., od 3 kwietnia 1998r. do 30 września oraz od 1 stycznia 2000r., J. B. (1) rzeczywiście zataił fakt, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 27 marca 2008r. w sprawie o dział spadku po J. B. (2) – sygn. akt I Ns 545/06 – spadek został podzielony w ten sposób, iż wchodzące w skład spadku szczegółowo opisane nieruchomości zostały przyznane na własność rodzeństwu odwołującego: G. P. , T. B. i S. B. (1) oraz B. P. , natomiast na jego rzecz tytułem spłat zasądzono solidarnie od T. B. i S. B. (1) kwotę 26.085 zł, odraczając płatność do dnia 31 grudnia 2008r. (postanowienie uprawomocniło się w dniu 1 maja 2008r.), co oznaczało, iż już w dacie złożenia wspomnianego wniosku o rentę rolniczą nie posiadał on statusu rolnika w rozumieniu przepisów powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników , prowadząc w konsekwencji do przyjęcia, iż pobrana przez apelującego renta rolnicza w okresie 4 sierpnia 2008r. do 30 września 2010r. rzeczywiście stanowi – w świetle cytowanych przepisów – świadczenie nienależnie, uzasadniając żądanie jego zwrotu. Jedynie na marginesie należy zauważyć, iż powyższa okoliczność utraty przez J. B. (1) statusu rolnika stanowiła także podstawę ustania jego ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego poczynając od 1 lipca 2008r., co jednoznacznie wynika z treści znajdującej się na k. 26 akt organu rentowego decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 26 maja 2008r. Jednocześnie nie sposób jednak pominąć, iż w dniu 19 listopada 2008r. wraz z wnioskiem o doliczenie okresu zatrudnienia u B. S. od 1 czerwca 1996r. do 10 września 1997r. skarżący wystąpił o podjęcie wypłaty części uzupełniającej świadczenia w pełnej wysokości – na dowód zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej – przedkładając wymienione wyżej postanowienie Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 27 marca 2008r. w sprawie sygn. akt I Ns 545/06 dotyczącej działu spadku po J. B. (2) , w odniesieniu do której decyzją z dnia 28 listopada 2008r. organ rentowy podjął wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej w pełnej wysokości. Prawidłowo jednak w oparciu o powyższe orzeczenie, w powiązaniu z już wcześniej dostępną decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 26 maja 2008r. stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników od 1 lipca 2008r., organ rentowy winien był dokonać weryfikacji uprawnień J. B. (1) do przyznanej od dnia 4 sierpnia 2008r. renty rolniczej, wstrzymując dalszą jej wypłatę, a to wobec faktu, iż - niezależnie od późniejszego wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 11 lutego 2009r. w sprawie sygn. akt V U 1171/08 zmieniającego decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 14 lutego 2008r. i ustalającego, iż w okresach wskazanych w tej decyzji skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, w dacie przyznania prawa do renty rolniczej, nie posiadając gospodarstwa rolnego, a zatem nie będąc rolnikiem, już tylko z tej przyczyny nie spełniał warunków do nabycia prawa do tego świadczenia. Wskutek oczywistego błędu organu rentowego - pomimo nie budzącego, zdaniem Sądu Apelacyjnego, wątpliwości zawiadomienia przez odwołującego o zajściu okoliczności powodujących wstrzymanie wypłaty renty rolniczej w całości, przedmiotowe świadczenie wypłacono za okres do 30 września 2010r., co w konsekwencji sprawia, iż sformułowane w kontrolowanej decyzji żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie może wykraczać poza okres dłuższy niż 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających żądanie zwrotu, tj. za okres sprzed 1 stycznia 2010r. Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 kpc zmienił częściowo zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego orzekając jak w pkt 1 wyroku, po myśli art. 385 kpc , oddalając dalej idącą apelację ubezpieczonego jako bezzasadną, stosownie do pkt 2 wyroku. /-/SSA K.Budzianowska /-/SSA A.Grymel /-/ SSA L.Jachimowska Sędzia Przewodniczący Sędzia JR

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI