III AUa 225/16

Sygn. akt III AUa 225/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 maja 2016 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Antonina Grymel Sędziowie SSA Ewelina Kocurek - Grabowska SSO del. Marek Sidełko (spr.) Protokolant Elżbieta Szewczyk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016r. w Katowicach sprawy z odwołania J. M. ( J. M. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o prawo do emerytury pomostowej na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 7 grudnia 2015r. sygn. akt IX U 409/15 oddala apelację. /-/ SSA E.Kocurek-Grabowska /-/ SSA A.Grymel /-/ SSO del. M.Sidełko Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 225/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 13.03.2015r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił ubezpieczonemu J. M. prawa do emerytury z art. 4 ustawy z dnia 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych , ponieważ ubezpieczony nie udokumentował wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz nie rozwiązał stosunku pracy. Ubezpieczony w odwołaniu od niniejszej decyzji domagał się jej zmiany przez przyznanie prawa do emerytury pomostowej po uprzednim zaliczeniu do pracy w szczególnych warunkach okresów zatrudnienia w PGR K. ZR S. od dnia 15.07.1971r. do dnia 20.12.1975r.w charakterze traktorzysty oraz w Przedsiębiorstwie (...) w K. Zakład w R. Filia w Ż. od 1.11.1979r. do 8.08.1989r. na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 2,5 tony. Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie z przyczyn jak w zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku wyrokiem z dnia 7 grudnia 2015r., sygn. akt IX U 409/15 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej począwszy od 1 lipca 2015r. Sąd Rejonowy ustalił, że ubezpieczony J. M. urodził się w dniu (...) W dniu 23.02.2015r. złożył wniosek o ustalenie uprawnień do emerytury pomostowej. Oddział ZUS uwzględnił ubezpieczonemu okres zatrudnienia wynoszący łącznie 38 lat, 6 miesięcy i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych - w tym 3 lata i 5 miesięcy pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony po ukończeniu Zasadniczej Szkoły Zawodowej (...) , zatrudnił się od 15.07.1971r. w PGR K. D. ZR w S. . Od 1.08.1972r. pracował tam na stanowisku traktorzysty. Prawo jazdy upoważniające do prowadzenia ciągników rolniczych ubezpieczony uzyskał jeszcze w szkole zawodowej. Jeździł traktorami (...) , (...) oraz (...) . Przy pomocy tych ciągników w okresie od wiosny do jesieni wykonywał wszystkie prace polowe oraz transportowe. Natomiast w okresie zimowym woził węgiel, nawozy, paszę dla zwierząt. Była to praca wykonywana bez względu na warunki atmosferyczne (ciągnik (...) nie miał kabiny). Ubezpieczony był tam zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy do 20.12.1975r. W okresie od 26.10.1973r. do 28.10.1975r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Na rozprawie w dniu 30.11.2015r. przedłożył świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 5.11.2015r. potwierdzające okres pracy w szczególnych warunkach j.w. Pracę w Przedsiębiorstwie (...) w K. zakład w R. filia w Ż. ubezpieczony podjął 20.01.1976r. jako kierowca. Początkowo jeździł małymi samochodami takimi jak Ż. , a następnie został skierowany przez zakład pracy na kurs prawa jazdy kat. C i po jego ukończeniu od 1.11.1979r. obsługiwał już wyłącznie samochody ciężarowe o całkowitym ciężarze dopuszczalnym powyżej 3,5 tony. Był to początkowo samochód marki R. , którym woził pieczywo oraz artykuły spożywcze do sklepów, a następnie przydzielono mu nowo zakupioną przez przedsiębiorstwo (...) . Był to samochód przeznaczony do dalekich kursów na terenie całej Polski. Ubezpieczony samochodem tym jeździł po towar do W. , K. , do S. itp. Były to zarówno towary spożywcze jak np. słodycze z fabryki z W. , jak również przemysłowe takie jak dywany, lodówki i inne. Ubezpieczony wykonywał pracę kierowcy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, często również w godzinach nadliczbowych. Wyjazdy w trasy były najczęściej 1-2 dniowe. Samochodem tym przejeżdżał około 100000 km rocznie. W razie awarii samochodu otrzymywał auto zastępcze S. (...) . Nie otrzymywał dodatku z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony z dniem 30.06.2015r. rozwiązał stosunek pracy z (...) Sp. z o.o. Sąd Rejonowy zważył: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2008r., Nr 237, poz.1656), która weszła w życie w dniu 1.01.2009r. prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1. urodził się po dniu 31.12.1948r., 1. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat, 2. osiągnął wiek wynoszący co najmniej 60 lat dla mężczyzn, 3. ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art.5 - 9 i art.11 ustawy o emeryturach i rentach (…) wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn, 4. przed dniem 1.01.1999r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust.1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, 5. po dniu 31.12.2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy ). 6. nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy. Bezspornym w sprawie jest, że ubezpieczony urodził się po dniu 31.12.1948r. i osiągnął wiek 60 lat w dniu (...) , posiada wymagany 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, a także ostatecznie, że rozwiązał z dniem 30.06.2015r. stosunek pracy. Ponadto zebrane w sprawie dowody pozwalają przyjąć, że w okresie od 1.08.1972r. do 20.12.1975r. ubezpieczony będąc zatrudniony w PGR K. D. ZR S. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach jako kierowca ciągnika, tj. wykonywał pracę jak w wykazie A, dziale VIII poz. 3 stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U Nr 8, poz. 43 ze zm.), zaś w okresie od 1.11.1979r. do 8.08.1989r. w trakcie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w K. zakład w R. wykonywał pracę w szczególnych warunkach jako kierowca samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5 tony - dział VIII poz. 2 powołanego powyżej wykazu, czyli wykonywał prace w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zdaniem Sądu I Instancji nie ulega wątpliwości, że ubezpieczony spełnił wszystkie wymienione powyżej warunki do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej - w tym udowodnił również wymagany co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz rozwiązał stosunek pracy. Sąd Okręgowy zatem kierując się powołanymi na wstępie przepisami, z mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję przyznając ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej od 1.07.2015r., tj. od daty rozwiązania stosunku pracy. Apelację od wyroku wniósł organ rentowy i skarżąc orzeczenie w całości zarzucił naruszenie art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych w związku z § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze poprzez niewłaściwe zastosowanie prowadzące do przyjęcia, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym, co najmniej 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie o uchylenie orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że w okolicznościach sprawy uwzględnienie do stażu ubezpieczonego, pracy w szczególnych warunkach na stanowisku traktorzysty w okresie od 1 sierpnia 1972r. do 20 grudnia 1975r. Sąd pierwszej instancji poprzedził ustaleniem, iż ubezpieczony w okresie od wiosny do jesieni wykonywał wszystkie prace polowe oraz transportowe. Tymczasem określone w pozycji 3 (wykazu) prace traktorzysty zgodnie z nazwą działu miały być pracami w transporcie. Ubezpieczony będąc zatrudnionym na stanowisku traktorzysty wykonywał nie tylko prace transportowe ujęte w dziale VIII poz. 3 wykazu A, ale także prace polowe, które nie są ujęte w wykazie. Nie można przyjąć, że praca kierującego ciągnikiem jest zawsze pracą w transporcie, nawet jeżeli kierujący niczego nie transportuje też wykonuje przy pomocy ciągnika prace polowe. Stwierdzić należy, że praca ubezpieczonego w PGR K. D. ZR S. nie była pracą w szczególnych warunkach skoro obok czynności transportowych wykonywał on typowe prace rolnicze na polach uprawnych. W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji i orzeczenie co do istoty sprawy przyznania prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu wskazał, iż skoro prawo do emerytury w wieku niższym od powszechnego z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze ściśle związane jest z szybszą utratą zdolności zarobkowania z uwagi na szczególne warunki lub szczególny charakter pracy, to decydujące znaczenie w przedmiotowej sprawie winny mieć narażające na szkodliwe dla zdrowia warunki pracy ubezpieczonego przez ten okres, nie zaś dział gospodarki, do którego należy jego pracodawca. W ocenie ubezpieczonego nie należy odmiennie traktować zatrudnienia ubezpieczonego w spornym okresie powołując się jedynie na branżowy charakter poszczególnych prac. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1. urodził się po dniu 31.12.1948r., 2. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat, 3. osiągnął wiek wynoszący co najmniej 60 lat dla mężczyzn, 4. ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5 - 9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach (…) wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn, 5. przed dniem 1.01.1999r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, 6. po dniu 31.12.2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy ). 7. nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy. Kwestionowany przez organ rentowy jest okres pracy od 15.07.1971r. do 20.12.1975r. w PGR K. D. ZR w S. . Jak ustalił Sąd I Instancji w tym okresie czasu ubezpieczony pracował na stanowisku traktorzysty. W okresie od wiosny do jesieni wykonywał wszystkie prace polowe oraz transportowe, natomiast w okresie zimowym woził węgiel, nawozy, paszę dla zwierząt. Ubezpieczony był tam zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, w tym w okresie od 26.10.1973r. do 28.10.1975r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Ubezpieczony przedłożył świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 5.11.2015r. potwierdzające wskazany okres pracy jako okres pracy w szczególnych warunkach. Przywołać należy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010r. sygn. akt II UK 219/09, w którym okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 32 ust. 1 ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z FUS) jeżeli pracownik w ustawowym terminie zgłosił swój powrót do tego zatrudnienia. Zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z FUS odesłanie do przepisów dotychczasowych, sankcjonujących obowiązywanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), można odnosić tylko do tych przepisów rozporządzenia, które regulują materię określoną w przepisie ustawy, a więc wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk, oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Zachowały zatem moc przepisy § 4 - 8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9 - 15 określające wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Nie sposób uznać, że wykluczono obowiązywanie § 19 ust. 2 cytowanego rozporządzenia. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że praca ubezpieczonego (w rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy sprawie) - przed powołaniem do odbycia zasadniczej służby wojskowej i po jej zakończeniu - stanowiła pracę zaliczoną do pierwszej kategorii zatrudnienia według załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia dział XIX, poz. 2 - Przemysł okrętowy. W myśl § 5 zdanie drugie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956r. , jeżeli pracownik bezpośrednio przed okresami wymienionymi w art. 8 dekretu wykonywał zatrudnienie w I kategorii, okresy te zalicza się tak jak zatrudnienie w I kategorii zatrudnienia. Jednym z okresów wymienionych w art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 25 czerwca 1954r. była służba w Wojsku Polskim po dniu 1 listopada 1918r. (pkt 4). Zatem stosownie do tych przepisów, okres zasadniczej służby wojskowej ubezpieczonego zaliczał się do pracy w pierwszej kategorii zatrudnienia. W dniu 1 stycznia 1980r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U. Nr 13, poz. 86 ze zm.), a jego § 9 stanowił, że pracownicy, którzy z tytułu zaliczenia ich pracy do pierwszej kategorii zatrudnienia nabyli uprawnienia na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zachowują te uprawnienia. Kolejne rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) zasadę tę powtórzyło w § 19 ust. 2. Zgodnie z nim prace dotychczas zaliczone do I kategorii zatrudnienia w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U. z 1979 r. Nr 13, poz. 86 i z 1981r. Nr 32, poz. 186) uważa się za prace wykonywane w szczególnych warunkach, o których mowa w § 4. Nietrudno zauważyć analogicznych odniesień do niniejszej sprawy. Praca bowiem ubezpieczonego przed powołaniem do odbycia zasadniczej służby wojskowej i po jej zakończeniu - stanowiła pracę zaliczoną do I kategorii zatrudnienia według załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia dział XVII – Rolnictwo i leśnictwo poz. 1 traktorzyści. Skoro zatem ubezpieczony pracę traktorzysty wykonywał w okresie obowiązywania cytowanego rozporządzenia, to podlegała ona zaliczeniu do I kategorii zatrudnienia, w tym również obejmowała okres służby wojskowej. Stosownie zaś do § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979r. w sprawie I kategorii zatrudnienia pracownicy, którzy z tytułu zaliczenia ich pracy do I kategorii zatrudnienia nabyli uprawnienia na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zachowują te uprawnienia. W dalszym okresie zgodnie z § 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , prace dotychczas zaliczone do I kategorii zatrudnienia uważa się za prace wykonywane w szczególnych warunkach. Wobec powyższego, oraz przy przyjęciu już niekwestionowanego na etapie apelacji okresu pracy od 1.11.1979r. do 8.08.1989r. w Przedsiębiorstwie (...) w K. zakład w R. w charakterze kierowcy samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5 tony - wykaz A dział VIII poz. 2 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zasadnym było przyjęcie przez Sąd Okręgowy, iż ubezpieczony spełnił wszystkie wymienione warunki do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej - w tym udowodnił również wymagany co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz rozwiązał stosunek pracy. Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z art. 385 k.p.c. /-/ SSA E.Kocurek-Grabowska /-/ SSA A.Grymel /-/ SSO del. M.Sidełko Sędzia Przewodniczący Sędzia ek