III AUa 22/12

Sygn. akt III AUa 22/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Wojciech Bzibziak (spr.) Sędziowie SSA Alicja Kolonko SSA Witold Nowakowski Protokolant Agnieszka Turczyńska Przy udziale – po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012r. w Katowicach sprawy z odwołania S. D. ( S. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o zapłatę składek na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach z dnia 28 października 2011r. sygn. akt VIII U 499/11 oddala apelację. /-/SSA A.Kolonko/-/SSA W. Bzibziak/-/SSA W.Nowakowski Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 22/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 7 stycznia 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. stwierdził, że na dzień 7.01.2011r. zadłużenie S. D. z tytułu należnych składek od grudnia 2008r. do września 2010r. wynosi ogółem 17.989,89 zł, w tym: - na ubezpieczenia społeczne - 11.393,24 zł (należność główna 10.291,24 zł + odsetki 1.102 zł); - na ubezpieczenie zdrowotne - 5.548,33 zł (należność główna 4.988,33 zł + odsetki 560 zł); - Fundusz Pracy - 1.048,32 zł (należność główna - 992,32 zł + odsetki 56 zł). W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczona domagała się jej zmiany podnosząc, że zadłużenie wynikające z decyzji obejmuje również okres od 1.04.2009r., gdy przebywała na emeryturze. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podając okoliczności wskazane w zaskarżonej decyzji oraz podniósł dodatkowo, że w dniu 7.01.2008r. ubezpieczona złożyła zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych z dniem 1.01.2008r. Ponieważ do chwili obecnej nie złożyła dokumentu wyrejestrowującego z ubezpieczeń społecznych i z ubezpieczenia zdrowotnego uznano, że chce dobrowolnie podlegać ubezpieczeniom społecznym po dniu nabycia prawa do emerytury. Wyrokiem z dnia 28 października 2011r., sygn. akt VIII U 499/11 Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż S. D. nie jest zobowiązana do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne i na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2008r. do września 2010r. wraz z odsetkami oraz stwierdził, że nie jest zobowiązana do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2008r. do września 2010r. z uwagi na przedwczesne wydanie decyzji. Na podstawie akt organu rentowego ustalił Sąd, że S. D. do lipca 2009r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie pobierania składek na rzecz (...) . Działalności tej nie wyrejestrowała. W dniu 4.07.2002r. odwołująca się zgłosiła się do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA, a jako datę powstania tego ubezpieczenia wskazała 1.07.2002r. W dniu 7.01.2008r. złożyła druk ZUS ZWUA wyrejestrowujący ją z ubezpieczenia zdrowotnego. W tym samym dniu przedłożyła w organie rentowym druk ZUS ZUA z danymi o obowiązkowych ubezpieczeniach: emerytalnym, rentowych, wypadkowym i zdrowotnym od 1.01.2008r. Decyzją z 9.10.1998r. przyznano ubezpieczonej prawo do stałej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1.09.1998r., a decyzją z 18.03.2009r. prawo do emerytury od 31.03.2009r. Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy w Gliwicach przytoczył treść art.6 ust.1 pkt 5 oraz art.9 ust.5 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że skoro odwołująca się nie jest wymieniona w ust.4 i ust.4c art.9, to mogła podlegać dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym. Wskazał nadto Sąd na treść art.14 tej ustawy i wywiódł, że z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego, za który nie zostały w terminie opłacone składki na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ubezpieczenia te ustały. S. D. w świetle art.12 ust.1 nie podlegała tym samym ubezpieczeniu wypadkowemu. Z tych samych względów - nie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym - odwołująca się nie była zobowiązana, zgodnie z art.107 ust.1 ustawy z 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy , do opłacenia składek na Fundusz Pracy. Odnośnie składek na ubezpieczenie zdrowotne przytoczył Sąd I instancji treść art.109 ust.1 ustawy z 27.08.2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i wskazał, że indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń należą do właściwości dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu. Do spraw tych nie należą natomiast sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Odwołał się Sąd Okręgowy w Gliwicach do poglądu wyrażonego przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 24.06.2008r., sygn. akt III AUa 1880/07, zgodnie z którym ZUS przed wydaniem decyzji wymiarowej powinien uzyskać prawomocną decyzję dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego (...) rozstrzygającą o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie wskazanym w decyzji wymiarowej. W konsekwencji uznał Sąd, że zaskarżona decyzja - w tym zakresie - była przedwczesna i na mocy art.477 14 §2 kpc orzekł jak w sentencji wyroku. Powyższy wyrok w części stwierdzającej, że S. D. nie jest zobowiązana do zapłaty składek wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy za okres od 1.12.2008r. do 30.03.2009r. zaskarżył organ rentowy. ZUS zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art.477 14 §2 kpc poprzez nierozpoznanie przez Sąd Okręgowy w Gliwicach istoty sprawy i orzeczenie wykraczające poza treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie rozstrzygnięcie o niewystąpieniu podstaw do ponoszenia przez ubezpieczoną obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy mimo, iż przedmiotem zaskarżenia były decyzje wymiarowe określające wysokość zaległości składkowych, a nie decyzji w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem. Z ostrożności procesowej - w razie nie podzielenia przez Sąd II instancji powyższego stanowiska - skarżący podniósł zarzut naruszenia art.9 ust.4c i art.12 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie i błędne zastosowanie art.9 ust.5 oraz art.14 ust.2 pkt 2 tej ustawy. Podnosząc powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie odwołania, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz ZUS zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając pierwszy z podniesionych zarzutów skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja dotyczyła określenia kwotowo stanu zadłużenia S. D. na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w okresach podlegania przez nią obowiązkowym ubezpieczeniom. Tym samym w odwołaniu od takiej decyzji można podnieść jedynie nieprawidłowości w ustaleniu przez ZUS podstawy wymiaru składki, wysokości składki, względnie zgodności okresu składkowego z okresem podlegania ubezpieczeniom wynikającym ze złożonych dokumentów zgłoszeniowych i wyrejestrowujących. Samo rozstrzygnięcie w sprawie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom skutkujące obowiązkiem zapłaty składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie było natomiast przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, iż wobec podniesionych przez ubezpieczoną zarzutów dotyczących niepodlegania obowiązkowym ubezpieczeniom wobec pobierania renty, a następnie emerytury, Sąd ten miał podstawy do badania okoliczności podlegania ubezpieczeniom społecznym w ramach niniejszego postępowania. Zdaniem ZUS uznając, że w odwołaniu wskazano okoliczności rzutujące na ocenę okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym, Sąd powinien, przy zastosowaniu art.464 §1 kpc , przekazać sprawę organowi rentowemu do rozpoznania zawieszając równocześnie postępowanie z odwołania od decyzji wymiarowej. Podniósł nadto skarżący, że Sąd Okręgowy w Gliwicach błędnie uznał, iż S. D. w okresie prowadzenia działalności gospodarczej i pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy mogła podlegać dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym na podstawie art.9 ust.5 ustawy z 13.10.1998r. Stanowisko takie jest nieprawidłowe i wynika z wadliwego przyjęcia, iż ubezpieczona nie jest osobą wymienioną w art.9 ust.4c. Przepis ten ma zastosowanie do osoby prowadzącej pozarolniczą działalność na podstawie przepisów o działalności gospodarczej i mającej równocześnie ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Osoba taka podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym do czasu ustalenia prawa do emerytury. Ponieważ S. D. w okresie od 1.12.2008r. do 30.03.2009r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą i miała jednocześnie ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, w jej wypadku miał zastosowanie art.9 ust.4c, a nie art.9 ust.5 jak przyjął Sąd I instancji. W tym więc okresie podlegała ona obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a dopiero od uzyskania prawa do emerytury, tj. od 31.03.2009r. ubezpieczenie miało charakter dobrowolny. Jednocześnie wskazał ZUS, że po wniesieniu odwołania, w wyniku ponownego rozliczenia konta ubezpieczonej, jej konto za okres od grudnia 2008r. do 30.03.2009r. nie wykazuje stanu zadłużenia. Tym nie mniej konieczne jest dla usunięcia z obrotu prawnego wyroku Sądu I instancji, którego uprawomocnienie się skutkowałoby koniecznością wyłączenia S. D. z obowiązkowego ubezpieczenia za okres od 1.12.2008r. do 30.03.2009r., co byłoby sprzeczne z art.9 ust.4c i art.12 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja nie jest zasadna. Spór w rozstrzyganej sprawie - na etapie postępowania apelacyjnego - dotyczył obowiązku zapłacenia przez S. D. składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy (wraz z odsetkami) za okres od 1.12.2008r. do 30.03.2009r. Jedynie bowiem w tej części wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach został zaskarżony przez organ rentowy. Zgodnie z art.6 ust.1 pkt 5 i art.12 ust.1 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz.1585 ze zm.) osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Natomiast po myśli art.104 ust.1 pkt 3 ustawy z 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2008r., Nr 69, poz.415 ze zm.) obciąża je również obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy. Okoliczności faktyczne rozstrzyganej sprawy były bezsporne i przedstawiają się w sposób ustalony przez Sąd I instancji. Nie ulega zatem wątpliwości, że we wskazanym na wstępie okresie ubezpieczona prowadziła pozarolniczą działalność. Od 1.09.1998r. jest uprawniona do stałej renty z tytułu niezdolności do pracy, a od 31.03.2009r. do emerytury. Trafnie podniósł w apelacji organ rentowy, że w wypadku S. D. należało zastosować art.9 ust.4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , a nie - jak przyjął Sąd Okręgowy w Gliwicach - art.9 ust.5 tej ustawy. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów osoby prowadzące pozarolniczą działalność, o której mowa w art.8 ust.6 pkt 1, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury. Z kolei art.9 ust.5 stanowi, że osoby, o których mowa w art.6, nie wymienione w ust.4 i ust.4c mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym. Jak wcześniej wskazano poza sporem było, że ubezpieczona od 1.09.1998r. miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy i w spornym okresie prowadziła pozarolniczą działalność, o której mowa w art.8 ust.6 pkt 1. Podlegała więc obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do 30.03.2009r., tj. do dnia poprzedzającego nabycie prawa do emerytury. W powyższym zakresie nie można więc podzielić rozważań Sądu I instancji. Zauważyć jednak należy, że S. D. za sporny okres (1.12.2008r. - 30.03.2009r.) nie posiada zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy (v. pismo ZUS z 8.11.2011r. - k.37 a.s.). Ponieważ, zgodnie z art.316 §1 kpc wydając wyrok sąd bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, rozstrzygnięcie Sądu I instancji uznać należy za prawidłowe. Wyrok ten (w punkcie 1) - wbrew zarzutom podniesionym w apelacji - rozstrzyga o obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy stanowiąc, że S. D. nie jest zobowiązana do ich zapłacenia. To rozstrzygnięcie - jak wcześniej wskazano - odpowiada ostatecznie stanowi faktycznemu sprawy, bowiem - co podniósł sam skarżący - ubezpieczona nie posiada zaległości w opłaceniu składek za sporny okres. Mając powyższe względy na uwadze, skoro apelacja okazała się bezzasadna, Sąd II instancji na mocy art.385 kpc oddalił ją. /-/SSA A.Kolonko/-/SSA W. Bzibziak/-/SSA W.Nowakowski Sędzia Przewodniczący Sędzia JM