III AUa 199/24

Sygn. akt III AUa 199/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak Protokolant: Beata Tonak po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. , (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. przy udziale ubezpieczonej D. B. o należności z tytułu składek na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. akt VII U 1417/22 oddala apelację. Wiesława Stachowiak UZASADNIENIE Decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. nr (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. , stwierdził, że podstawa wymiaru składek oraz kwota składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne dla D. B. z tytułu zawarcia umowy zlecenia z płatnikiem składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. ( zwana dalej (...) ) w okresie od 01/2016 r. do 12/2019 r. wynosi 0,00 złotych. Decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, a także na ubezpieczenie zdrowotne dla D. B. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. , wynosi w okresie od 01/2016 r. do 12/2019 r. kwoty wskazane tabelarycznie na stronie pierwszej i drugiej decyzji. W uzasadnieniu obu decyzji organ rentowy powołał się na wyniki kontroli, jakie przeprowadził u obu płatników składek, podczas której ustalił, że (...) Sp. z o.o. zawarła w latach 2012 – 2013 umowę z (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. o świadczenie usług ochrony osób i mienia oraz umowy z (...) Sp. z o.o. w zakresie wspólnego świadczenia usług i dostaw na rzecz podmiotów trzecich na podstawie ustawy Prawo Zamówień Publicznych , o zasadach wspólnej realizacji umowy w ramach konsorcjum na rzecz (...) Sp. z o.o. , o zasadach wspólnej realizacji umowy w ramach konsorcjum na rzecz (...) Sp. z o.o. (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. zobowiązały się wzajemnie do wspólnego ubiegania się i świadczenia usług oraz dostaw na rzecz podmiotów trzecich, każda w zakresie swojego przedmiotu działalności i do wyłonienia spośród siebie Lidera Konsorcjum. Nadto, spółki ustaliły, że udział w przychodach i zyskach, związanych ze wspólną realizacją zamówienia, będzie odpowiadał realizowanej przez każdy podmiot indywidualnie części zamówienia. Przy realizacji umowy z (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. , (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. działały razem, występując kolejno jako Lider Konsorcjum i (...) , i łącznie jako Zleceniobiorca. Przedmiotem umowy była fizyczna ochrona osób i mienia na terenie chronionym, w sposób stały, całodobowo, we wszystkie dni kalendarzowe, w tym także dni ustawowo wolne od pracy. (...) Sp. z o.o. realizowała usługę ochrony osób i mienia w formie stałego dozoru sygnałów przesyłanych, gromadzonych i przetwarzanych w elektronicznych urządzeniach i systemach alarmowych, reakcji grup interwencyjnych na sygnały alarmowe oraz usługi portierskie i parkingowe. (...) Sp. z o.o. natomiast wykonywała usługę ochrony osób i mienia w formie bezpośredniej ochrony fizycznej. W okresie od stycznia 2016 r. do marca 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiała (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. kompleksowe faktury za usługi ochrony mienia. (...) Sp. z o.o. wystawiała (...) Sp. z o.o. faktury za usługi ochrony mienia, w których uwzględniono wszystkie koszty wynagrodzeń, ponoszone przez (...) Sp. z o.o. za osoby, zatrudnione do realizacji przedmiotu umowy, powiększone o 7% marży, pokrywającej pozostałe koszty i zawierającej zysk. Na podstawie tych faktur, (...) Sp. z o.o. dokonywała zapłaty na rzecz (...) Sp. z o.o. Ubezpieczonego z (...) Sp. z o.o. łączyła w okresie spornym umowa o pracę na stanowisku pracownika ochrony w pełnym wymiarze czasu pracy od 1 stycznia 2016 r. z miejscem wykonywania pracy w G. i R. na terenie województwa (...) . Ubezpieczony miał nadto zawartą z (...) Sp. z o.o. umowę zlecenia w celu świadczenia od 1 stycznia 2016 r. usług portierskich i parkingowych, na terenie i w obiektach, należących do Grupy R. w G. i R. , za wykonywanie której otrzymał w okresie od stycznia 2016 r. do lutego 2018 r. wynagrodzenie, stanowiące podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ rentowy doszedł do przekonania, że zawarcie ww. umów przez obie spółki z osobą ubezpieczoną, było zabiegiem, zmierzającym do obejścia przepisów, dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne. Umowy zlecenia były nieważne z mocy art. 58§1 k.c. Ubezpieczony bowiem w ramach obu umów wykonywał pracę, związaną z realizacją umowy, zawartej przez konsorcjum spółek. Zdaniem ZUS, ubezpieczony świadcząc pacę na podstawie umowy zlecenia z (...) Sp. z o.o. , wykonywała ją w rzeczywistości w ramach trwającego stosunku pracy z (...) Sp. z o.o. , co skutkuje tym, że wynagrodzenie uzyskane z umowy o pracę i zlecenia podlega zsumowaniu i jako całość stanowi podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne. Odwołania od powyższych decyzji złożyły (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt VII U 1418/22) i (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt VII U 1417/22). Odwołujące zaskarżyły przedmiotowe decyzje w całości, zarzucając im naruszenie przepisów postępowania administracyjnego ( art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ) i prawa materialnego (w pierwszej kolejności art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 58 § 1 k.c. oraz art. 3531 k.c. oraz art. 83 ust. 1 i 3 w zw. z art. 4 pkt 2 lit. a, art. 18 ust. 1 i 2 i art. 20 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez: 1. brak wszechstronnego rozpatrzenia przez organ rentowy materiału dowodowego i uniemożliwienie płatnikowi wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, nadto błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego i przyjęcie, że umowy zlecenia pomiędzy płatnikiem składek i osobą ubezpieczoną, zostały zawarte w celu obejścia przepisów prawa, polegającego na stworzeniu pozoru zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych i w związku z tym były nieważne, podczas gdy zbieg tytułu do ubezpieczeń nie miał charakteru pozornego, lecz faktyczny, a osoba ubezpieczona faktycznie wykonywała pracę na podstawie umowy o pracę oraz umów zlecenia dla różnych płatników składek, 2. uznanie, że płatnik składek (...) Sp. z o.o. jako pracodawca osoby ubezpieczonej, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, naliczonych od przychodów osiągniętych przez osobę ubezpieczoną na podstawie umowy zlecenia, zawartej z innym podmiotem, tj. (...) Sp. z o.o. w sytuacji, gdy beneficjentem czynności, wykonywanych przez osobę ubezpieczoną był ten podmiot, a nie płatnik składek i czynności te były rodzajowo odmienne oraz wykonywane w innym miejscu i czasie niż obowiązki pracownicze. Odwołujące spółki wniosły o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez stwierdzenie, że podstawy wymiaru składek i kwoty składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osobę ubezpieczoną, odpowiednio z tytułu umowy o pracę z (...) Sp. z o.o. i zlecenia z (...) Sp. z o.o. , zostały zadeklarowane przez spółki prawidłowo. Uzasadniając swoje stanowisko, obie spółki podniosły, (...) wykonując zlecenie na rzecz (...) Sp. z o.o. , świadczyła usługi parkingowe i portierskie, a zatem inne, niż w ramach stosunku pracy z (...) Sp. z o.o. Praca ubezpieczonej w ramach zlecenia, nie stanowiła także pośrednio pracy w ramach stosunku pracy. Zarządzeniem z dnia 23 listopada 2022 r. Przewodniczący połączył sprawę o sygn. VII U 1418/22 ze sprawą sygn. VII U 1417/22 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. VII U 1417/22. Ubezpieczona D. B. w piśmie z dnia 16 grudnia 2023 r. oświadczyła, że podtrzymuje swoje zeznania złożone przed organem rentowym oraz ,że w pełni popiera stanowisko odwołujących spółek. Wartość przedmiotu sporu w sprawie, wywiedzionej odwołaniem (...) Sp. z o.o. wyniosła 16.856,00 zł. Wartość przedmiotu sporu w sprawie, wywiedzionej odwołaniem (...) Sp. z o.o. wyniosła 3.924 zł. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2023r. sygn. VII U 1417/22 Sąd Okręgowy w Poznaniu: 1. Zmienił zaskarżoną decyzję z 8 lipca 2022 roku, znak: (...) i stwierdził, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne i składkę na to ubezpieczenie, z tytułu wykonywania przez D. B. umowy zlecenia zawartej z (...) sp. z o.o. w P. , w okresie od stycznia 2016 roku do grudnia 2019 roku, stanowią kwoty zadeklarowane przez płatnika składek. 2. Zmienił zaskarżoną decyzję z 8 lipca 2022 roku, znak: (...) i stwierdził, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne, z tytułu zatrudnienia D. B. na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. w P. , w okresie od stycznia 2016 roku do grudnia 2019 roku, stanowią kwoty zadeklarowane przez płatnika składek. Apelację od powyższego wyroku , w całości, złożył organ rentowy, zarzucając: naruszenie art. 9 ust. 1 i la oraz art. 18 ust. 1 i 3, art. 20 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 58 § l k.c. przez błędne ustalenie, że w realiach niniejszej sprawy zawarcie umów zlecenia pomiędzy ubezpieczonym i (...) sp. z o.o. w P. , w okresach, w których ubezpieczonego łączyła umowa o pracę z (...) sp. z o.o. w P. , nie miało na celu obejścia ww. przepisów ustawy systemowej, polegającego na stworzeniu pozoru zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych oraz zaniżenia składek, a w konsekwencji: - błędne przyjęcie, że wobec ubezpieczonego zachodzi zbieg tytułów polegania ubezpieczeniom społecznym w związku z zawarciem przez niego dwóch odrębnych umów - umowy o pracę i umowy zlecenia, z dwoma odrębnymi podmiotami gospodarczymi, - błędne ustalenie, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne i składkę na to ubezpieczenie z tytułu wykonywania przez ubezpieczonego umowy zlecenie zawartej z (...) sp. z o.o. w P. , w okresie od stycznia 2016 roku do grudnia 2019 roku, stanowią kwoty zadeklarowane przez płatnika składek, - błędne ustalenie, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne, z tytułu zatrudnienia ubezpieczonego na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. w P. , w okresie od stycznia 2016 roku do grudnia 2019 roku, stanowią kwoty zadeklarowane przez płatnika składek. Wobec powyższego pozwany wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołań płatników składek w całości oraz o zasądzenie od odwołujących spółek na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych. W odpowiedziach na apelację pozwanego odwołujący wnieśli o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Z uwagi na złożenie apelacji po zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1469) uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało sporządzone w sposób określony przepisem art. 387 § 2 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie dokonał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji, a także nie zmienił i nie uzupełnił ustaleń Sądu pierwszej instancji. W tej sytuacji, zgodnie z art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. , wystarczające jest wskazanie, że Sąd Apelacyjny przyjął co do zasady za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji dokonane w sprawie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgromadzone w niniejszej sprawie dowody Sąd I instancji oceniał wszechstronnie, tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów. Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną wyroku w pełni podziela. Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenia i ocenę prawną Sądu Okręgowego. Istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy organ rentowy w zaskarżonych decyzjach zasadnie ustalił wysokość podstawy wymiaru składek ubezpieczonej D. B. . Kontroli podlegały dwie decyzje pozwanego organu rentowego, a mianowicie: decyzja z dnia 8 lipca 2022 r. nr (...) , na mocy której pozwany stwierdził, że podstawa wymiaru składek oraz kwota składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne dla D. B. z tytułu zawarcia umowy zlecenia z płatnikiem składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. w okresie od 01/2016 r. do 12/2019 r. wynosi 0,00 złotych, a także decyzja z dnia 8 lipca 2022 r. nr (...) na mocy której pozwany stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, a także na ubezpieczenie zdrowotne dla D. B. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. , wynosi w okresie od 01/2016 r. do 12/2019 r. kwoty wskazane tabelarycznie na stronie pierwszej i drugiej decyzji. Na wstępie rozważań prawnych przypomnieć należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które są pracownikami. Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4. Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1a ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 7b, 10, 20 i 21 , spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy, umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarły z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, otrzymywania stypendium doktoranckiego, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego albo wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie. Mogą one dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1a, który stanowi, że ubezpieczeni wymienieni w ust. 1 , których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a , podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1b i art. 16 ust. 10a. W art. 18 ust. 1 i 3 ustawy wskazano, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3. Stosownie do art. 81 ust. 1 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1285) do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe tych osób pomniejszoną o kwoty składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, potrąconych przez płatników ze środków ubezpieczonego. W zaskarżonych decyzjach organ rentowy uznał, że podstawą wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, a także ubezpieczenie zdrowotne dla ubezpieczonej D. B. w okresie od stycznia 2016r. do grudnia 2019r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. jest wynagrodzenie wskazane w zaskarżonej decyzji, które obejmuje przychód uzyskany zarówno z wykonywania umowy o pracę, jak i przychód uzyskany z tytułu umowy zlecenia zawartej z Agencją Ochrony Osób i Mienia (...) sp. z o.o. , a zatem podstawa wymiaru składek oraz kwota składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne z tytułu zawarcia umowy zlecenia z płatnikiem składek Agencja Ochrony Osób i Mienia (...) sp. z o.o. w okresie od stycznia 2016 r. do grudnia 2019 r. wynosi 0,00 zł. Organ rentowy wskazywał, że zawarcie umowy zlecenia przez ubezpieczonego z (...) sp. z o.o. , który jednocześnie był pracownikiem (...) sp. z o.o. były nieważne z mocy art. 58 § 1 kodeksu cywilnego , ponieważ doprowadziły do obejścia przepisów art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Zdaniem ZUS ubezpieczony świadcząc pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z (...) wykonywał ją w rzeczywistości w ramach trwającego stosunku pracy z (...) sp. z o.o. Sąd Apelacyjny, wbrew zarzutom sprecyzowanym w apelacji, uznał, że takie stanowisko pozwanego w okolicznościach faktycznych sprawy, w tym związanych z podstawą funkcjonowania odwołujących spółek w ramach konsorcjum i w ramach tego konsorcjum realizujących przedsięwzięcia gospodarcze, nie jest prawidłowe. Sąd Apelacyjny – przyjmuje, iż nie jest tak, że odwołujące spółki mogą być traktowane na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych jako podmioty powiązane. Co prawda stosownie do treści art. 11a ust. 1 pkt 4 lit. b w zw. z art. 11a ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2587) są podmiotami powiązanymi, jednakże żaden przepis prawa nie wskazuje, że regulacje te można stosować na gruncie ubezpieczeń społecznych. Powoływanie się zatem przez pozwanego na owe powiązania nie ma znaczenia w sprawie. Pomimo ścisłej współpracy pomiędzy odwołującymi spółkami stanowią one odrębne podmioty prawa, które w ramach swojej działalności funkcjonowały w ramach prawnie dopuszczalnej konstrukcji konsorcjum. Zauważyć należy, że konsorcjum, które jest regulowane w ustawie Prawo zamówień publicznych (aktualnie art. 58 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych , wcześniej art. 23 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych ), jest związkiem o charakterze przejściowym, nastawionym na realizację ustalonego celu, na ponoszenie wspólnego ryzyka i odpowiedzialności. Stanowi okolicznościową wspólnotę interesów ustaloną między kilkoma samodzielnymi podmiotami na czas potrzebny do wypełnienia określonego zadania. Na podstawie konsorcjum przedsiębiorcy zobowiązują się do podjęcia wspólnego działania w celu zrealizowania konkretnej inwestycji gospodarczej. Celem tworzenia konsorcjum jest realizacja kosztownego lub ryzykowanego przedsięwzięcia gospodarczego przekraczającego możliwości jednego podmiotu. Jego zadaniem jest zmniejszenie ryzyka ponoszonego przez uczestników oraz wspólne wykonanie ogromnego zadania. Powiązania między założycielami nie mają znaczenia. Liczą się motywy zawarcia porozumienia. Konsorcjum nie ma osobowości prawnej, nie jest podmiotem gospodarczym, nie ma odrębnej nazwy czy siedziby i nie musi być rejestrowane. Wszystkie podmioty, które wchodzą w skład konsorcjum zachowują swoją niezależność. Ich współpraca ogranicza się do realizacji celu, w jakim zawarte zostało konsorcjum. Każde takie porozumienie musi zawierać postanowienia dotyczące podejmowanego wspólnie przez zrzeszające się podmioty przedsięwzięcia. Ze względu na swój charakter a także prawną definicję pracodawcy, konsorcjum samo w sobie nie może zatrudniać pracowników. Nie jest podmiotem gospodarczym w związku z czym nie może być też podmiotem praw ani obowiązków. Nie posiada prawnej osobowości, która jest warunkiem koniecznym do bycia pracodawcą. Taki warunek spełnia każdy uczestnik konsorcjum jako oddzielny podmiot. Przywileje i obowiązki pracodawcy mogą też przysługiwać liderowi porozumienia. Samo konsorcjum nie jest uprawnione by kogokolwiek zatrudniać. Zgodnie z zapisami ustawy prawo zamówień publicznych odpowiedzialność członków konsorcjum w stosunku do zamawiającego ma charakter odpowiedzialności solidarnej. Tym samym wszyscy wykonawcy wchodzący w skład konsorcjum są odpowiedzialni za wykonanie całej umowy jak i za wniesienie zabezpieczenia należytego jej wykonania. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów powszechnych: „umowy o wspólne przedsięwzięcie (joint venture) obejmują zróżnicowane formy kooperacji gospodarczej. Konsorcjum należy do tych organizacji przedsiębiorców, ukształtowanych w praktyce obrotu, które zawiązywane są dla osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, ale nie stanowią odrębnych podmiotów prawa i nie mają osobowości prawnej; podstawą ich powołania jest umowa o wspólne działanie (tzw. konsorcjalna), przy zawieraniu której strony w szerokim zakresie, uwzględniając indywidualne potrzeby oraz charakter przedsięwzięcia, korzystają ze swobody kontraktowej i nie są związane wymogiem zachowania jednolitej formy organizacyjno-prawnej ( art. 353 1 k.c. ); konsorcja na ogół mają byt tymczasowy, gdyż powoływane są do realizacji jednego lub kilku zadań w oparciu o zasadę wspólnych korzyści i ryzyka” . Sąd Najwyższy w wyroku z 28.10.2021 r., (...) 48/21, LEX nr 3290642, przypomniał, że: „Umowa konsorcjum nie jest umową nazwaną, a jej przedmiotem jest zazwyczaj współdziałanie konsorcjantów w celu wspólnego osiągnięcia celu gospodarczego. Celem tym może być również wspólne ubieganie się o zawarcie umowy o realizację zamówienia publicznego i wspólne wykonanie tego zamówienia zgodnie z umową (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2008 r., III CSK 119/08, OSNC 2009, nr 9, poz. 130). Ze względu na tak określony cel umowy konsorcjum, w orzecznictwie zauważa się jej podobieństwo do umowy spółki cywilnej ( art. 860 k.c. ) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2013 r., I CSK 769/12, niepubl.)”. W przywołanym wyroku Sąd Najwyższy odniósł się także do ustalenia, kiedy umowa konsorcjum ma charakter umowy spółki cywilnej. Jednakże zazwyczaj strony umowy konsorcjum wiążą się elastyczniejszymi zasadami współpracy, aniżeli przewidziane w spółce cywilnej, polegającymi na połączeniu potencjału gospodarczego uczestników przy realizacji konkretnego zadania, z pominięciem wkładów i wspólnego majątku, które są charakterystyczne dla umowy spółki. Zasady współdziałania wykonawców zabiegających o zawarcie z nimi umowy w reżimie ustawy o zamówieniach publicznych , a następnie wspólnie tę umowę wykonujących, ustalane są przez nich w umowach o współpracę, zwanych zwykle umowami konsorcjalnymi. Przykładowo w wyroku Krajowej Izby Odwoławczej z 5.02.2024 r., KIO 119/24, wskazano na cel zawiązania konsorcjum: „Zawiązanie konsorcjum wynikało więc z tego, że żaden z wykonawców wchodzących w skład konsorcjum nie był w stanie samodzielnie spełnić warunków udziału w postępowaniu, ale i samodzielnie wykonać zamówienia (jak przykładowo wskazano ze względu na potencjalną możliwość wystąpienia, w przypadku realizacji kilku a nawet jednego zamówienia, skumulowania prac, awarii sprzętu czy też choroby pracowników). Nie można więc uznać, że w tym stanie faktycznym doszło do naruszenia konkurencji na skutek zawiązania wskazanego konsorcjum, gdyż celem jego powstania było zminimalizowanie nienależytego wykonania umowy w przypadku uzyskania zamówienia i wystąpienia określonych okoliczności”. Mając powyższe na uwadze i uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego trafny jest wniosek Sądu Okręgowego, że w rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że zawarcie umowy zlecenia przez ubezpieczoną z (...) sp. z o.o. , która jednocześnie była pracownikiem (...) sp. z o.o. było nieważne z mocy art. 58 § 1 k.c. , ponieważ doprowadziło do obejścia przepisów art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Ponadto nie można się zgodzić z pozwanym, że ubezpieczona świadcząc pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z Agencją Ochrony Osób i Mienia (...) sp. z o.o. , wykonywała ją w rzeczywistości w ramach trwającego stosunku pracy z (...) sp. z o.o. Zasadnicze znaczenie ma bowiem w sprawie kwestia tego, że Agencja Ochrony Osób i Mienia (...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. działały w ramach konsorcjum, a więc mimo tego, że spółki mają siedziby pod tym samym adresem, a członkowie organów zarządzających spółek są ze sobą spokrewnieni lub spowinowaceni, zachowywały one niezależność i są odrębnymi podmiotami gospodarczymi, choć ściśle ze sobą współpracującymi. Podmioty te działały w związku nastawionym jedynie na realizację ustalonego celu – wykonywanie na rzecz określonego podmiotu usług parkingowych i ochrony. Z trafnych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy wynika, że (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. postanowiły wspólnie wystąpić w przetargu na kompleksowe świadczenie usług ochrony mienia, parkingowych i portierskich dla Grupy R. . W tym celu (...) Sp. z o.o. w dniach 26 listopada 2012 r. i 1 grudnia 2012 r. zawarła z (...) Sp. z o.o. umowy regulujące zasady wspólnej realizacji umowy w ramach konsorcjum na rzecz (...) Sp. z o.o. w lokalizacjach P. , S. , C. , W. , L. , S. , Ł. , R. (...) . W dniu 4 grudnia 2012 r. (...) Sp. z o.o. zawarła z (...) Sp. z o.o. umowę, regulującą zasady wspólnej realizacji umowy w ramach konsorcjum na rzecz (...) Sp. z o.o. Jednocześnie w dniu 4 grudnia 2012 r. (...) Sp. z o.o. jako Lider Konsorcjum i (...) - (...) Sp. z o.o. jako (...) zawarły z (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. umowę o świadczenie usług ochrony osób i mienia. (...) Sp. z o.o. w dniu 23 grudnia 2013 r. zawarła z (...) Sp. z o.o. umowę wspólnego świadczenia usług i dostaw na rzecz podmiotów trzecich na podstawie ustawy Prawo zamówień publicznych . W dniu 24 lipca 2017 r. obie odwołujące spółki zawarły nadto umowę, regulującą zasady wspólnej realizacji umowy w ramach konsorcjum także na rzecz (...) Sp. z o.o. Na podstawie umowy konsorcjum obu spółek z (...) Sp. z o.o. z dnia 4 grudnia 2012 r., a następnie także (...) Sp. z o.o. , zleceniobiorcy, tj. odwołujące spółki zobowiązały się świadczyć na rzecz zleceniodawców usługę fizycznej ochrony osób i mienia na terenie chronionym w odniesieniu do mienia chronionego oraz usługi portierskie i parkingowe. Jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy - celem podjętej współpracy między odwołującymi się spółkami była realizacja określonych, kompleksowych usług na rzecz swojego kontrahenta. Powiązania między założycielami nie mają więc znaczenia. Istotne są motywy zawarcia takiego prawnie dopuszczalnego porozumienia. Konsorcjum nie ma osobowości prawnej, nie jest podmiotem gospodarczym, nie ma odrębnej nazwy czy siedziby i nie musi być rejestrowane, a w konsekwencji nie może zatrudniać pracowników. Pracowników natomiast może zatrudniać każdy podmiot osobno. (...) sp. z o.o. jako kontrahent konsorcjum zlecał wykonanie określonych usług całemu konsorcjum, w ramach którego dwa podmioty, które były łącznie zleceniobiorcami zobowiązywały się do wykonania przedmiotu umowy. Nie można więc w okolicznościach niniejszej sprawy uznać, że celem umów zawartych z ubezpieczonym przez poszczególne podmioty było obejście przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Pracodawcą ubezpieczonej, który zatrudniał ją na podstawie umowy o pracę był (...) sp. z o.o. , natomiast umowę zlecenie ubezpieczona zawarła z Agencją Ochrony Osób i Mienia (...) sp. z o.o. Na podstawie umowy zawartej między (...) sp. z o. a (...) sp. z o.o. podmioty zobowiązały się do wspólnego ubiegania się i świadczenia usług i dostaw na rzecz podmiotów trzecich – każda w zakresie swego przedmiotu działalności określonego we wpisie do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego oraz w koncesjach, zezwoleniach i licencjach, jeśli ustawy nakładają obowiązek ich posiadania, gdy wystąpi potrzeba wspólnego wystąpienia w obrocie gospodarczym. Nie można zatem uznać, że (...) sp. z o.o. została założona jedynie w celu zawierania z pracownikami (...) umów zlecenia celem obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , a tym samym celem obejścia przepisów o obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne. Nie można więc uznać, że ubezpieczona w ramach wykonywania umowy zlecenia wykonywała czynności na rzecz (...) sp. z o.o. , z którym łączył ją stosunek pracy. Powiązanie między podmiotami miało bowiem na celu jedynie wspólne świadczenie usług, a każdy z podmiotów działał na własną rzecz w zakresie wykonywanej działalności. Nadto na podstawie umowy zawartej między podmiotami z 23 grudnia 2013 r. każdy z podmiotów uzyskiwał korzyści finansowe za wspólną realizację pozyskanego zamówienia stosownie do realizowanej przez każdą ze stron części zamówienia. Oznaczało to, że każda ze stron jest uprawniona do zysków osiągniętych w związku z realizacją przyporządkowanej jej części zamówienia i zobowiązana do ponoszenia ewentualnych strat bez przepływu jakichkolwiek korzyści między stronami z tytułu świadczenia usług lub dostaw przez każdą ze stron na rzecz zamawiającego. Rozliczenia miały być dokonywane przez każdą ze stron bezpośrednio z zamawiającymi za wykonaną przez siebie część zamówienia lub w zależności od uzgodnień z zamawiającym alternatywnie i równoważnie za pośrednictwem wyznaczonego wykonawcy z zachowaniem zasady, o której mowa w ust. 1 i ekwiwalentności rozliczeń. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w związku z tym, że w ramach konsorcjum (...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. działały jako dwa odrębne podmioty, brak jest podstaw do uznania, że ubezpieczona zawarła de facto umowę zlecenia ze swoim pracodawcą lub, że w ramach umowy zlecenia wykonywał prace na rzecz swojego pracodawcy, co wyczerpałoby dyspozycję art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Ubezpieczona w ramach umowy o pracę wykonywała czynności ochroniarskie na rzecz (...) sp. z o.o. , a w ramach umowy zlecenia wykonywała czynności portierskie i parkingowe na rzecz (...) sp. z o.o. Czynności wykonywane w ramach umowy o pracę i umowy zlecenia nie były tożsame. Ubezpieczona w dniach 31 grudnia 2013 r., 1 stycznia 2016 r., 31 grudnia 2016 r. zawarła z (...) Sp. z o.o. umowy zlecenia na realizację usług portierskich i parkingowych. Zgodnie z pisemnym zakresem obowiązków, stanowiącym załącznik do umów zlecenia, do czynności ubezpieczonej jako zleceniobiorcy należało prowadzenie rejestrów, wykazów dot. osób i samochodów, wydawanie kluczy, wpuszczanie i wypuszczanie uprawnionych osób do obiektu na podstawie przepustek oraz wpuszczanie i wypuszczanie samochodów uprawnionych do parkowania na terenie obiektu na terenie przyległym na terenach parkingowych oraz ustawianie samochodów na terenach parkingowych. W rzeczywistości ubezpieczona wykonywała usługi portierskie i parkingowe w G. , lecz na innym terenie, niż wynikało to z umowy o pracę, w dni wolne od pracy etatowej – głownie w weekendy. Natomiast w ramach umowy o pracę dla (...) Sp. z o.o. ubezpieczona pracowała na terenie obiektu Grupy R. , zlokalizowanego w G. , a do jej obowiązków należała ochrona mienia na ogrodzonym i całodobowo monitorowanym terminalu R. m.in. kontrola pojazdów, wjeżdżających na terminal i opuszczających ten terminal oraz kontrola pracowników. Jak trafnie ustalił Sąd Okręgowy – ubezpieczona na podstawie każdej z umów wykonywała więc inne czynności na rzecz odrębnych podmiotów, w zakresie ich działalności. W ramach umowy o pracę jako pracownik ochrony pracowała na terenie obiektu Grupy R. , zlokalizowanego w G. . Natomiast w ramach umowy zlecenia wykonywała czynności portierskie i parkingowe. Trudno uznać, tak jak twierdzi pozwany, że czynności te wzajemnie się uzupełniały. Nadto ubezpieczona wykonywała prace w różnych miejscach. Bez wątpienia zadania realizowane przez pracowników ochrony nie obejmują czynności portierskich i parkingowych, które są rodzajowo odmienne. Ponadto jak trafnie ustalił Sąd Okręgowy - pozwany nie wykazał aby czynności wchodzące w zakres ochrony i czynności portiersko – parkingowe były wykonywane w tym samym czasie. Jak wynika z trafnych ustaleń Sądu I instancji ubezpieczona wykonywała zlecenie w dni wolne od pracy etatowej, głownie w weekendy, dodatkowo nieregularnie, w zależności od potrzeb R. . W konsekwencji - brak jest podstaw do uznania, że zawarta przez strony umowa zlecenia została wykorzystywana wyłącznie w celu niepłacenia wyższych składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy o pracę. Analiza przeprowadzonego postępowania dowodowego, a zwłaszcza charakter powiązań między (...) sp. z o.o. a (...) sp. z o.o. w postaci utworzenia konsorcjum wykazało, że umowa zlecenia nie miała charakteru pozornego. Sąd Apelacyjny – wbrew zarzutom apelującego - podzielił zatem ustalenia Sądu Okręgowego, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do sztucznego rozbicia zadań pracowniczych na dwa podmioty, bowiem usługi parkingowe i ochroniarskie nie mieściły się w zakresie obowiązków ubezpieczonej jako pracownika (...) sp. z o.o. Usługi parkingowe i portierskie nie stanowiły usługi ochrony osób i mienia, lecz stanowiły odrębne usługi świadczone na rzecz (...) sp. z o.o. Całokształt powyższych rozważań prowadzi do wniosku, że trafny jest pogląd Sądu Okręgowego, że wobec ubezpieczonej zachodzi zbieg tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z zawarciem przez niego dwóch odrębnych umów – o pracę i zlecenia, z dwoma odrębnymi podmiotami gospodarczymi. Reasumując - zdaniem Sądu Apelacyjnego - Sąd I instancji w sposób trafny zastosował w sprawie przepisy prawa procesowego, a także dokonał prawidłowej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, wobec czego żaden z zawartych w treści apelacji zarzutów nie mógł stać się podstawą zmiany zaskarżonego orzeczenia w kierunku postulowanym w apelacji. Z tych wszystkich względów, uznając zarzuty sprecyzowane w apelacji za nieuzasadnione, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację. Wiesława Stachowiak