III AUa 184/14

Sygn. akt III AUa 184/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lipca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Gonera Sędziowie: SSA Roman Skrzypek SSA Ewa Madera (spr.) Protokolant st.sekr.sądowy Maria Piekiełek po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2014 r. na rozprawie sprawy z wniosku A. O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o emeryturę na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt IV U 2473/13 o d d a l a apelację. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z 25 września 2013 roku, powołując przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , odmówił wnioskodawcy A. O. prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach. W uzasadnieniu organ rentowy naprowadził, iż na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca z wymaganego ustawą dwudziestopięcioletniego stażu ubezpieczenia wykazał 24 lata, 5 miesięcy i 15 dni, w tym staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 22 lat, 2 miesięcy i 5 dni. Obliczając staż ubezpieczenia wnioskodawcy organ rentowy odmówił uwzględnienia dowodzonego przez niego okresu pracy w gospodarstwie rolnym ciotki, po 16 roku życia, w okresie wakacji w latach 1969 – 1973, wskazując, że zamieszkiwanie poza gospodarstwem rolnym przez część roku oraz praca dorywcza w tym gospodarstwie w okresach przerw wakacyjnych, nie może zostać uznana za pracę wykonywaną przez domownika. Skarżąc powyższą decyzję odwołaniem wnioskodawca, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, naprowadził, iż przedłożone dokumenty potwierdzają, że w okresach wakacyjnych przypadających w latach 1969 – 1974 zamieszkiwał i pracował w gospodarstwie rolnym o powierzchni 4,7 ha, należącym do jego ciotki, położonym w N. . Wskazując na powyższe wniósł o przyznanie prawa do emerytury oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z 21 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił odwołanie wnioskodawcy. Sąd Okręgowy ustalił, że A. O. ( urodzony (...) ) od 1969 r. wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w R. . W latach 1968 – 1974 uczęszczał do (...) w R. . W okresach wakacyjnych wyjeżdżał do zamieszkałej w N. ciotki, gdzie zamieszkiwał i pomagał w pracach w gospodarstwie rolnym przez nią prowadzonym. Gospodarstwo to miało ponad 4 ha powierzchni, i uprawniano w nim zboża, warzywa i owoce oraz hodowano trzodę chlewną i drób. Wnioskodawca pomagał w pracach polowych oraz przy obrządku zwierząt. Na co dzień w gospodarstwie tym pracowała ciotka wnioskodawcy z mężem oraz ich syn, zaś w okresach nasilonych prac dodatkowo najmowani pracownicy. W ustalonym stanie faktycznym Sąd przyjął, że świadczona przez wnioskodawcę w okresie wakacyjnym praca w gospodarstwie rolnym ciotki stanowiła doraźną pomoc rodzinną, i nie miała charakteru stałego oraz nie była niezbędna dla funkcjonowania całego gospodarstwa. Wobec czego okres tej pracy nie może zostać uwzględniony do stażu ubezpieczeniowego A. O. . Tym samym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał wymaganego stażu ubezpieczenia uprawniającego do uzyskania prawa do dochodzonej emerytury, wobec czego wniesione przez niego odwołanie jako niezasadne oddalił. W podstawie prawnej wydanego orzeczenia Sąd wskazał art. 477 ( 14 ) §1 kpc . Powyższy wyrok apelacją zaskarżył wnioskodawca reprezentowany przez fachowego pełnomocnika zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, a to art. 10 ust. 1 pkt. 3 w zw. z art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i w zw. z §1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , przez jego niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, - sprzeczność dokonanych przez Sąd istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało naruszeniem art. 233 §1 kpc , a to wobec dowolnego przyjęcia, iż praca wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym nie była pracą stałą o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. W uzasadnieniu apelujący naprowadził, że zeznania świadków jak i jego samego potwierdzają, iż w spornych okresach pracował i zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym ciotki, a jego praca miała charakter stały i była istotna z punku widzenia prowadzenia tego gospodarstwa. W konkluzji apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania i zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozstrzygnięcia z zaliczeniem kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów w sprawie. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie ustalił i zważył, co następuje : Apelacja wnioskodawcy jest nieuzasadniona, co skutkuje jej oddalenie. Wydane orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe, a w sprawie nie wystąpiły przesłanki zaskarżenia mogące wyrok ten wzruszyć, w szczególności te, które ze względu na treść przepisu art. 378 kpc Sąd drugiej instancji ma na uwadze z urzędu. W przedmiotowej sprawie istotą było ustalenie uprawnień A. O. do emerytury o której stanowi art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powoływanej dalej jako ustawa emerytalno - rentowa, tj. do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Przypomnieć wypadnie, że prawo do oznaczonej emerytury przysługuje ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. po osiągnięciu przez nich wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40 oznaczonej ustawy emerytalno – rentowej (a to, wieku 55 lat dla kobiet oraz 60 lat dla mężczyzn), o ile przed 1 stycznia 1999 r. spełnili przesłanki stażowe – a to wykazali łączny staż ubezpieczenia wynoszącym odpowiednio dla mężczyzn co najmniej 25 lat, a dla kobiet 20 lat, w tym co najmniej piętnastoletni staż pracy w warunkach szczególnych (wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na danym stanowisku), oraz którzy nie przystąpili do OFE, ewentualnie złożyli wniosek o przekazanie zgromadzonych na rachunku tego Funduszu środków na dochody budżetu państwa. W rozpoznawanej sprawie spornym pozostawało, czy wnioskodawca spełnia warunki stażowe od których ustawodawca uzależnił nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach. W szczególności istotnym w sprawie było, czy wypracowany przez wnioskodawcę niekwestionowany staż pracy wynoszący 24 lata, 5 m-cy i 15 dni ( nie zaś jak ustalił Sąd pierwszej instancji – 22 lata 2 miesiące i 5 dni) podlegać będzie uzupełnieniu w trybie art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalno – rentowej. Przypomnieć należy, że powołana norma pozwala na uwzględnienie przy ustalaniu prawa do emerytury między innymi przypadających przed 1 stycznia 1983 r. okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia - traktując jak okresy składkowe - jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. W związku z tym, że powołany przepis jest normą szczególną, wymaga on ścisłego interpretowania i ostrożnego stosowania. Zauważyć przyjdzie, że choć powołany przepis art. 10 ust. 1 pkt. 3 nie wyznacza warunków od których wystąpienia uzależnione jest uznanie okresu pracy w gospodarstwie rolnym jak okresu składkowego (uzupełniającego), to w licznym orzecznictwie – zarówno Sądu Najwyższego jak też sądów powszechnych - ukształtował się pogląd, iż o uwzględnieniu, przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983r.), przesądza wystąpienie dwóch okoliczności, a mianowicie: wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie. Powyższe oznacza konieczność wykazania przez ubezpieczonego, nie tyle stałego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym - jak przyjmuje to Sąd pierwszej instancji, dopuszczalne jest bowiem przyjęcie, że dowodzona praca wykonywana była periodycznie np. w okresach wakacyjnych, czy też w sezonie wzmożonych prac polowych - co wykazania, że praca taka była wykonywana co najmniej 4 godziny dziennie i stanowiła istotny wkład w prowadzenie gospodarstwa, w którym osoba zainteresowana co najmniej miała możliwość codziennego wykonywania w nim prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, a ściślej była w tym czasie gotowa do świadczenia w nim pracy. Powyższe ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie, przede wszystkim dla oceny charakteru wykonywanych przez wnioskodawcę czynności, a przede wszystkim zakresu jego pomocy w gospodarstwie rolnym, mającej wpływ na funkcjonowanie tego gospodarstwa. Z niekwestionowanych bowiem na etapie postępowania apelacyjnego ustaleń faktycznych wynika, że A. O. w spornych wakacyjnych okresach zamieszkiwał u rodziny w N. , a więc w miejscu położenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje jednak podstaw do przyjęcia, że świadczona przez niego w spornych okresach praca, wykonywana była codziennie w wymiarze co najmniej czterech godzin. Ta istotna w sprawie okoliczność nie została w żaden sposób wykazana. Świadkowie, jak i wnioskodawca wskazywali co prawda na liczne wykonywane w tym gospodarstwie prace, skutkujące koniecznością najmowania w sezonie dodatkowych pracowników, jednakże nie sposób wywieść z ich zeznań, iż wykonywane przez wnioskodawcę w spornych okresach obowiązki związane z pracą w tym gospodarstwie zajmowały mu co najmniej połowę ustawowego czasu pracy. Z zeznań tych wynika jedynie, że wykonywał on pewne prace w tym gospodarstwie, w szczególności zajmował się wypasem krów, którą to czynność wykonywał na zmianę w kuzynem, a więc nie codziennie. Pracował również przy zbiorze truskawek, przy którym jednak zatrudnieni byli również pracownicy najemni. Nadto, pomagał przy obrządku zwierząt, jak i w pracach polowych i przy zbiorze drzewa. Wszystkich wymienionych prac nie wykonywał jednak codziennie, a to z racji okresowego zapotrzebowania na niektóre z nich. Nie została również wykazana okoliczność, że czynności podejmowane przez wnioskodawcę w tym gospodarstwie miały istotny wpływ dla jego funkcjonowania. Gospodarstwo to mimo braku stałej obecności A. O. sprawnie funkcjonowało w okresie poza wakacyjnym, również w czasie, gdy rozpoczął on pracę zawodową i zaprzestał wykonywania w nim pracy w dni wolne od zajęć szkolnych. Jak słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, odwołujący się przy okazji spędzanych u rodziny wakacji, wykonywał pewne polecone mu czynności, mające charakter doraźnej pomocy rodzinnej. Prawidłowo zatem w tych okolicznościach Sąd Okręgowy stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowody nie daje podstaw do przyjęcia, że dowodzony przez wnioskodawcę okres pracy w gospodarstwie rolnym ciotki, jako okres uzupełniający, podlega zaliczeniu do wykazanego ogólnego stażu pracy, a dalej, że wnioskodawca nie legitymuje się wymaganym w ustawie dwudziestopięcioletnim okresem składkowym i nieskładkowym a tym samym nie spełnia warunków do przyznania prawa do dochodzonej emerytury. Podzielając zatem przyjętą przez ten Sąd ocenę prawną sprawy, apelację wnioskodawcy uznać należało za pozbawioną podstaw faktycznych jak i prawnych, i z tej przyczyny na podstawie art. 385 kpc orzec o jej oddaleniu.