III AUa 1507/13

Sygn. akt III AUa 1507/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Bogumiła Burda (spr.) Sędziowie: SSA Barbara Gonera SSA Alicja Podczaska Protokolant st.sekr.sądowy Małgorzata Leniar po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na rozprawie sprawy z wniosku (...) Przedsiębiorstwa (...) w M. z udziałem zainteresowanego J. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w N. o zwrot nienależnie wypłaconego świadczenia na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt III U 1040/13 I. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w N. z dnia 23 lipca 2013 r. w ten sposób, że zwalnia (...) Przedsiębiorstwo (...) z siedzibą w M. z obowiązku zwrotu na rzecz organu rentowego kwoty 253,74 zł (dwieście pięćdziesiąt trzy złote 74/100) wraz z odsetkami, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w N. na rzecz wnioskodawcy kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. Akt III AUa 1507/13 UZASADNIENIE Decyzją z 23 lipca 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. : W pkt 1 zobowiązał (...) Przedsiębiorstwo (...) w M. do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za okres od 11 stycznia 2011r. do 31 lipca 2013r. w kwocie 253,74 zł i odsetek w kwocie 40,60 zł, W pkt 2 stwierdził, że J. K. wypłacono bezpodstawnie zawyżoną rentę z tytułu niezdolności do pracy w okresie od 1 stycznia 2011r. do 31 lipca 2013r. w łącznej kwocie 253,74 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podał, że obciążenie obowiązkiem zwrotu jest uzasadnione, gdyż świadczenia zostały wypłacone bezpodstawnie, w wyniku błędu zakładu pracy polegającego na przekazaniu nieprawdziwych danych dotyczących przebywania na urlopach bezpłatnych w świadectwie pracy z 8 lutego 1991r., które było podstawą do ustalenia wysokości świadczenia od 1 stycznia 2011r. W odwołaniu od powyższej decyzji skierowanym do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu pełnomocnik (...) Przedsiębiorstwa (...) w M. wniósł o: 1. zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że nie istnieje obowiązek zwrotu wypłaconego świadczenia z ubezpieczeń społecznych, 2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 3. przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach rentowych i dotyczących J. K. na okoliczność ich treści. Wnioskodawca zarzucił organowi rentowemu: A) naruszenie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przepis ten obejmuje swym zakresem także sytuacje, gdy pracodawca nie podaje w ogóle danych istotnych dla ZUS oraz że obejmuje on także przypadek nieumyślnego działania pracodawcy, B) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że pracodawca w wystawionych dokumentach (świadectwo pracy z 8 lutego 1991r.) przedstawił nieprawdziwe dane, gdy tymczasem pracodawca nie podał danych, które organ rentowy uważa za nieprawdziwe (świadectwo pracy nie zawiera danych o urlopie bezpłatnym), ponieważ nie miał obowiązku ich podawania w stanie prawnym obowiązującym w dacie wystawienia tego dokumentu. W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik szczególnie podkreślił, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy wnioskodawca nie tylko nie przekazał nieprawdziwych danych, lecz nie przekazał żadnych danych o urlopie bezpłatnym i uczynił to zgodnie z obowiązującymi przepisami. Działanie wnioskodawcy nie miało charakteru celowego i świadomego, zaś organ rentowy ustalając wysokość świadczenia i dysponując dokumentem z 1991r., znając równocześnie treść ówczesnych przepisów powinien był przeprowadzić postępowanie ustalające ilość dni urlopu bezpłatnego ubezpieczonego. Skutkami swoich zaniechań nie może w tej sytuacji obciążać wnioskodawcy, który działał w granicach prawa, bez zamiaru wprowadzenia w błąd organu rentowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie i podtrzymał argumentacje przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu po rozpoznaniu sprawy wyrokiem z 8 października 2013r. oddalił odwołanie. Sąd ten ustalił, że J. K. z wnioskiem o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wystąpił 31 grudnia 2010r., a do wniosku dołączył między innymi świadectwo pracy z 8 lutego 1991r., sporządzone przez (...) Przedsiębiorstwo (...) , w którym zaświadczono, że zainteresowany był tam zatrudniony od 19 października 1977r. do 17 lipca 1980r. W świadectwo nie zamieszczono wzmianki o urlopach bezpłatnych. Fakt korzystania z urlopu bezpłatnego ujawniony został przy złożeniu przez J. K. wniosku o emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na pracę w szczególnych warunkach, co miało miejsce 24 czerwca 2013r. W dołączonym wówczas do wniosku świadectwie pracy w szczególnych warunkach (...) Przedsiębiorstwo (...) w M. tj. pracodawca zawarł informację o urlopie bezpłatnym. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że (...) Przedsiębiorstwo (...) wystawiając J. K. w dniu 8 lutego 1991r. świadectwo pracy, zobligowane było do zamieszczenia wzmianki o korzystaniu przez niego z urlopu bezpłatnego i podstawie jego udzielenia, a to zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974r. w brzmieniu ustalonym w § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 1989r. (Dz. U z 1989r. Nr 49, poz. 271) i obowiązującym od 29 sierpnia 1989r. Pominięcie przez pracodawcę informacji o urlopach bezpłatnych, co doprowadziło do wypłaty świadczenia rentowego w zawyżonej wysokości, w świetle uregulowania zawartego w art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych skutkować musiało – zdaniem Sądu I instancji – nałożeniem na pracodawcę obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia. Dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, że powołany art. 84 ust. 6 ustawy o sus jest tak skonstruowany, że nie wymaga ustalania winy za przekazanie nieprawdziwych danych organowi rentowemu, a sąd rozpoznając sprawę bada jedynie to, czy dane przekazane przez pracodawcę są zgodne ze stanem faktycznym. W imieniu wnioskodawcy wyrok Sądu Okręgowego zakwestionował w apelacji skierowanej do Sądu Apelacyjnego jego pełnomocnik. Zarzucając naruszenie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną jego wykładnię poprzez uznanie, że przekazanie danych niekompletnych czy też nieprzekazanie żadnych danych jest przekazaniem danych nieprawdziwych oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu, że świadectwo pracy z dnia 2 lutego 1991r. stanowiło duplikat, skarżący wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania, 2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 3. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu apelacji skarżący w znaczącej części powtórzył twierdzenia i zarzuty podniesione w odwołaniu skierowanym do Sądu Okręgowego i dodatkowo zwrócił uwagę, że oryginalne świadectwo pracy sporządzone zostało 24 lipca 1980r., kiedy to nie obowiązywały przepisy, które nakładały na pracodawców obowiązek zamieszczenia w świadectwie pracy informacji o urlopach bezpłatnych. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja wnioskodawcy jest w pełni uzasadniona i zasługuje na uwzględnienie. Zgodzić bowiem należy się z podniesionym w apelacji zarzutem, że wyrok wydany został z naruszeniem art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U z 2013r. poz. 1442),przez błędne przyjęcie, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zaistniały przesłanki do nałożenia na wnioskodawcę obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego J. K. świadczenia. Stan faktyczny sprawy, niekwestionowany przez strony, jest poza sporem. J. K. z wnioskiem o ustalenie prawa do renty wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w N. po raz pierwszy 20 stycznia 1998r. Do wniosku dołączył odpis świadectwa pracy z (...) Przedsiębiorstwa (...) z 24 lipca 1980r. potwierdzającego okres zatrudnienia J. K. w tym przedsiębiorstwie od 19 października 1977r. do 17 lipca 1980r. Przy kolejnym wniosku o ustalenie prawa do renty J. K. , na żądanie organu rentowego, przedstawił „duplikat” świadectwa pracy, sporządzony przez (...) Przedsiębiorstwo (...) w dniu 8 lutego 1991r. Przyznając J. K. prawo do renty, przy ustalaniu wysokości świadczenia Zakład przyjął cały okres zatrudnienia wykazany w świadectwie pracy z 2 lutego 1991r. Starania o emeryturę, w związku z ukończeniem 60 lat, J. K. rozpoczął 24 czerwca 2013r. i do wniosku o tak określone świadczenie dołączył świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez (...) Przedsiębiorstwo (...) w M. z 6 maja 2013r., w którym znalazła się także informacja o urlopach bezpłatnych wykorzystanych przez ubezpieczonego od 2 stycznia 1979r. do 6 stycznia 1979r. oraz od 8 stycznia 1979r. do 10 stycznia 1979r. Ujawnienie tej okoliczności spowodowało wszczęcie przez organ rentowy postępowania w sprawie ponownego ustalenia wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy i w efekcie wydanie zaskarżonej w przedmiotowym postępowaniu decyzji. Stosownie do art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń Społecznych , jeżeli pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1 , obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot. Niewątpliwie J. K. , w związku z brakiem informacji o urlopach bezpłatnych, z których korzystał w (...) Przedsiębiorstwie (...) , uzyskał świadczenie rentowe w zawyżonej wysokości. Przesądzenia wymagało, czy w tej sytuacji obowiązek zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia obciąża płatnika składek – w tym przypadku (...) Przedsiębiorstwo (...) w M. . Z zaprezentowanym w tej kwestii stanowiskiem Sądu Okręgowego, który zaakceptował decyzję organu rentowego, nie można się zgodzić. Sąd I instancji całkowicie pominął fakt, że J. K. świadectwo pracy potwierdzające zatrudnienie u wnioskodawcy w latach 1977 – 1980 uzyskał 24 lipca 1980r. tj. po rozwiązaniu stosunku pracy z dniem 17 lipca 1980r. w trybie porozumienia między zakładami. Obowiązujące wówczas rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974r. w sprawie świadectw pracy i opinii (Dz. U. Nr 45, poz. 269) nie nakładało na pracodawcę obowiązku zamieszczania w świadectwie pracy informacji o okresie korzystania z urlopu bezpłatnego i podstawie prawnej jego udzielenia. Zapewne z tej też przyczyny stosowna wzmianka o urlopie bezpłatnym w opisanym wyżej świadectwie pracy nie została umieszczona. Kolejne świadectwo pracy wystawione zostało przez wnioskodawcę już po wejściu w życie § 7 rozporządzenia w sprawie świadectw pracy i opinii w brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 1989r. i zgodnie z którym w świadectwie pracy, oprócz danych określonych w art. 97 § 2 kodeksu pracy , powinny być zamieszczone informacje niezbędne do ustalenia uprawnień pracownika w nowym zakładzie pracy – w tym informacja o okresie korzystania z urlopu bezpłatnego i podstawie prawnej jego udzielenia. Nie można jednak – zdaniem Sądu Apelacyjnego - pominąć istotnej dla oceny sprawy okoliczności, że świadectwo to stanowiło „duplikat” świadectwa pracy z 24 lipca 1980r., co oznacza, że powtórzone w nim zostały wyłącznie informacje zawarte w oryginale. Analiza akt rentowych, nie pozwala, wbrew odmiennym twierdzeniom organu rentowego na ustalenie, w jakich celach duplikat świadectwa pracy został sporządzony. J. K. w dacie jego wystawienia pozostawał w zatrudnieniu w Zakładzie Usług (...) w K. (od 21 kwietnia 1990r. do 2 kwietnia 1992r), zatem świadectwo nie było mu potrzebne do przedstawienia pracodawcy. Dołączone zaś zostało przez J. K. (jako jedynego dysponenta świadectwa) do wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w dniu 31 grudnia 2010r. (...) Przedsiębiorstwo (...) , w którym J. K. występując o prawo do renty nie pozostawał w zatrudnieniu, uczestnikiem tego postępowania nie było. Nie miało w związku z tym żadnej możliwości skorygowania treści świadectwa, czy też jego uzupełnienia o informację o urlopach bezpłatnych. Stąd też stwierdzenie Sądu I instancji o podaniu w świadectwie pracy z 8 lutego 1991r. nieprawdziwych danych, o których mowa w art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. jest całkowicie nieuprawnione. O staranności zaś w przygotowaniu przez wnioskodawcę dokumentacji niezbędnej dla ustalenia uprawnień emerytalno – rentowych i ich wysokości świadczy najlepiej świadectwo pracy w szczególnych warunkach sporządzone 6 maja 2013r., kiedy to (...) Przedsiębiorstwo (...) dysponowało wiedzą, w jakim celu je wystawia. W tym stanie rzeczy trzeba stwierdzić, że brak było podstaw prawnych do nałożenia na wnioskodawcę obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego J. K. świadczenia, skoro do ustalenia wysokości świadczenia doszło w okolicznościach zupełnie od niego niezależnych. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w pkt I wyroku stosownie do art. 385 kpc . Orzeczenie o kosztach jest konsekwencją uwzględnienia apelacji wnioskodawcy. (...) (...) 1. (...) 2. (...) (...)