III AUa 425/12

Sygn. akt III AUa 425/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 września 2012 r. Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: SSA Bożena Grubba (spr.) Sędziowie: SSA Małgorzata Gerszewska SSA Aleksandra Urban Protokolant: Aleksandra Portaszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. w Gdańsku sprawy Z. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o emeryturę na skutek apelacji Z. K. od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2011 r., sygn. akt VIII U 1786/11 oddala apelację. Sygnatura akt: III AUa 425/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 27 lipca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonemu Z. K. prawa do emerytury z uwagi na to, że nie rozwiązał stosunku pracy oraz na dzień l stycznia 1999 r. nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, a jedynie 5 lat, 7 miesięcy i 13 dni. Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji i wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie w wyroku, że spełnia warunek w postaci wykonywania pracy w okresach od dnia 1.08.1973 r. do dnia 31.01.1982 r. w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w szczególnych warunkach przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , alternatywnie wniósł o przekazanie niniejszej sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. do ponownego jej rozpoznania. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, a w uzasadnieniu powołał się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie z dnia 21 grudnia 2011 r. ubezpieczony Z. K. wskazał, że nadal pozostaje w zatrudnieniu i pozostawał w nim w dacie złożenia wniosku i wydania zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach: Ubezpieczony Z. K. urodził się dnia 28 lipca 1951 r. Wiek 60 lat osiągnął zatem z dniem 28 lipca 2011 r. W dniu 30 czerwca 2011 r. ubezpieczony wystąpił do pozwanego z wnioskiem o emeryturę. Ponadto pozwany wskazał, iż ubezpieczony nie jest członkiem OFE i na dzień l stycznia 1999 r. ubezpieczony wykazał wymagany łączy staż pracy co najmniej 25 lat /wykazał 29 lat, 4 miesiące i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych/. Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 27 lipca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonemu Z. K. prawa do emerytury z uwagi na to, że nie rozwiązał stosunku pracy oraz na dzień l stycznia 1999 r. nie udowodnił on wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Pozwany przyjął, iż wnioskodawca wykazał 5 lat, 7 miesięcy i 13 dni pracy w tychże warunkach. Organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonemu jako pracy w szczególnych warunkach, okresów od dnia l sierpnia 1973 r. do dnia 31 stycznia 1982 r. oraz od dnia l listopada 1985 r. do dnia 31 maja 1994 r. Ubezpieczony od dnia l sierpnia 1973 r. pracuje nadal nieprzerwanie w przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. w G. w pełnym wymiarze czasu pracy. Sad Okręgowy wskazał, iż zgodnie z treścią przepisu art. 184 ust. l pkt l i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U . z 2009r., Nr 153, póz. 1227) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. Z kolei ust. 2 art. 184 stanowi, że emerytura, o której mowa w ust. l, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Sąd I instancji podkreślił, iż bezspornym w sprawie jest, że ubezpieczony nie rozwiązał stosunku pracy - w którym pozostaje nieprzerwanie od dnia l sierpnia 1973 r. i nadal kontynuuje pracę. W tym stanie skarżący nie spełnia jednego z warunków wymaganych do uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury zgodnie z powołanym wyżej przepisem, tj. wymogu rozwiązania stosunku pracy. Do uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury zgodnie z powołanym wyżej przepisem wszystkie wskazane tam przesłanki muszą być zaś spełnione łącznie. Co za tym idzie, brak którejkolwiek z przesłanek uniemożliwia uzyskanie prawa do tegoż świadczenia. W takiej sytuacji Sąd Okręgowy nie badał okoliczności czy ubezpieczony pracował w szczególnych warunkach przez wymagany okres 15 lat, skoro w aktualnym stanie faktycznym i prawnym prawa do emerytury nie może on uzyskać pozostając w stosunku pracy. Apelację od powyższego wyroku wywiódł wnioskodawca, zaskarżając go w całości i wnosząc o zmianę poprzez przyznanie prawa do emerytury oraz zarzucając: - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie, iż w okresie od 01.08.1973 roku do 31.01.1982 roku oraz 01.11.1985 roku do 31.05.1994 roku nie udokumentowałem 15 lat pracy w warunkach szczególnych, - brak uwzględnienia faktu, że umowę o pracę można rozwiązać również po przyznaniu prawa do wcześniejszej emerytury W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż w okresie od 01.08.1973 r. do 31.01.1982 r. był zatrudniony na stanowisku ślusarz remontowy. Praca była wykonywana na hali w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych - autobusów. W okresie od 01.11.1985 r. do 31.05.1994 r. był natomiast zatrudniony na stanowisku blacharz pojazdów - spawacz (spawanie gazowe). Praca również była wykonywana w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych. Był zatrudniony na całym etacie i przez cały czas w warunkach szczególnych. Wnioskodawca wskazał także, iż przy podpisywaniu umowy o pracę był informowany, że stanowiska, na których jest zatrudniany zarówno jako ślusarz remontowy jak i blacharz spawacz są zaliczane do I kategorii zatrudnienia w rozumieniu Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę. Przyznano mu również dodatek szkodliwy, który cały czas pobierał. Ponadto zakład pracy w skierowaniach na badania profilaktyczne robił adnotację o czynnikach szkodliwych: czynnik prawdopodobnie rakotwórczy spaliny silników Diesla. Skarżący zarzucił, że Sąd Okręgowy nie badał, czy wnioskodawca przepracował w szczególnych warunkach wymagany okres 15 lat, powołując się na fakt, że nie rozwiązał stosunku pracy. Stosunek pracy może zaś rozwiązać dopiero po uznaniu w/w lat pracy jako pracy w warunkach szkodliwych, gdyż rozwiązanie umowy o pracę w przypadku odmowy przyznania emerytury wiąże się z utratą źródła dochodu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja Z. K. nie zasługuje na uwzględnienie. W przyjętym systemie apelacji, celem postępowania apelacyjnego jest ponowne wszechstronne zbadanie sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Zgodnie z poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego dnia 29 listopada 2002 roku (sygn. IV CKN 1574/00, LEX nr 78327), sąd odwoławczy, będąc przede wszystkim instancją merytoryczną, orzeka na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Prawidłowe rozstrzygnięcie każdej sprawy uzależnione jest od spełnienia przez Sąd orzekający dwóch naczelnych obowiązków procesowych, tj. przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób określony przepisami kodeksu postępowania cywilnego oraz dokonania wszechstronnej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Rozstrzygnięcie to winno również znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego adekwatnych do poczynionych ustaleń faktycznych. Kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia ma natomiast na celu ustalenie, czy w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania sąd pierwszej instancji sprostał tym wymogom. Przedmiotem sporu między stronami było, czy możliwe jest przyznanie wnioskodawcy emerytury przewidzianej w art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w zw. z art. 32 tej ustawy. Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn). Ponadto emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2 art. 184 cytowanej ustawy). Mając na uwadze akta rentowe i przeprowadzone przez Sąd Okręgowy prawidłowo postępowanie dowodowe, Sąd Apelacyjny ustalił, że wnioskodawca nie rozwiązał stosunku pracy i w dalszym ciągu, od 1 sierpnia 1973 r. jest zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. w G. . Zgodnie z wyjaśnieniem udzielonym przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 8 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. akt I PK 309/07 (vide LEX nr 497692), pracownik, który spełnił do 31 grudnia 1998 r. warunek stażu emerytalnego (w tym okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze) uprawniający go do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, i który wiek ten osiągnie po 31 grudnia 2008 r. ma możliwość nabycia uprawnień do emerytury na podstawie art. 184 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Powyższy przepis dotyczy również pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i odwołuje się do przepisów określających wiek emerytalny tej kategorii ubezpieczonych. W przypadku emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych jej przesłanki zależą od daty urodzenia ubezpieczonego. Prawo do tej emerytury ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. uzależnia się od określonego wieku oraz wymaganego okresu zatrudnienia – w tym okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (art. 32 ustawy emerytalnej). Młodsi ubezpieczeni, urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. – a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie – muszą się legitymować dodatkowymi warunkami, a mianowicie, wymagane jest, aby nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo nie złożyli wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, nadto aby spełnili oni warunki do uzyskania emerytury do 31 grudnia 2008 r. Natomiast ci, którzy osiągną wiek emerytalny po 31 grudnia 2008 r. i są pracownikami, dodatkowo muszą rozwiązać stosunek pracy (art. 184 ust. 2). Przystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego wyklucza raz na zawsze prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze tej drugiej grupy ubezpieczonych. Inaczej rzecz się przedstawia w przypadku warunku rozwiązania stosunku pracy, który nie został ograniczony czasowo. Warunek ten ma charakter „zawieszający” powstanie prawa do emerytury i uzależniony jest wyłącznie od woli pracownika (ubezpieczonego). Stąd osiągnięcie wieku emerytalnego – po spełnieniu pozostałych przesłanek – umożliwi mu uzyskanie prawa do emerytury z tą datą, jeżeli jednocześnie do tej daty rozwiąże stosunek pracy. Jak wskazał zatem Sąd Najwyższy w cytowanym orzeczeniu, rozwiązanie stosunku pracy przez osoby ubiegające się o nabycie świadczenia emerytalnego na podstawie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest warunkiem sine qua non nabycia prawa do emerytury. Bezspornym jest, iż, jak wyżej wskazano, ubezpieczony pracuje nieprzerwanie od dnia 1 sierpnia 1973 r. w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. w G. . W zatrudnieniu pozostawał zatem zarówno na chwilę złożenia wniosku o emeryturę, chwilę wydania zaskarżonej decyzji, jak również datę orzekania przez Sąd pierwszej i drugiej instancji. Odnosząc się do apelacji wnioskodawcy, wskazać należy, iż nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony przez skarżącego zarzut niezbadania przez Sąd pierwszej instancji przesłanki legitymowania się przez ubezpieczonego posiadaniem 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia to, czy wnioskodawca spełnił przesłankę osiągnięcia 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych, albowiem wszystkie przesłanki warunkujące nabycie uprawnień do żądanego przez skarżącego świadczenia muszą być spełnione kumulatywnie na dzień złożenia wniosku, co oznacza, że brak którejkolwiek z nich czyni zbędnym analizowanie pozostałych. W świetle zatem ustaleń, iż wnioskodawca nie spełnił przesłanki rozwiązania stosunku pracy, bezprzedmiotowe pozostaje ustalanie okresów, w których wnioskodawca świadczył pracą w szczególnych warunkach. Podkreślić także należy, iż Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji organu rentowego odmawiającej prawa do świadczenia rozstrzyga o prawie do konkretnego świadczenia, nie zaś o jego poszczególnych elementach składających się na to świadczenie. Po ustaleniu, że ubezpieczony nie rozwiązał stosunku pracy, Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji odmawiającej przyznanie prawa do emerytury nie ma obowiązku prowadzenia postępowania celem ustalenia spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia. W tym stanie rzeczy, na zasadzie art. 385 k.p.c. , Sąd Odwoławczy oddalił apelację wnioskodawcy.