III AUa 1287/23

Sygn. akt III AUa 1287/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska Protokolant: Emilia Wielgus po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2024 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy M. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o wysokość świadczenia na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 11 października 2023 r. sygn. akt VIII U 2035/22 oddala apelację. Marta Sawińska UZASADNIENIE Decyzją z dnia 20 września 2022 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. , na postawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022r. póz. 504) oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UEi.04.166.1 z dnia 30/04/2004), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/ 2009 z dnia 16 września 2009r., dotyczące wykonywania Rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (Dz. Urz.UEJL.09.284.1 z dnia 30.10.2009), w związku z ponownym ustaleniem kapitału początkowego, przeliczył M. P. emeryturę od (...) , tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Organ rentowy wskazał, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wyplata emerytury. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę. - kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi – 187.373,61 zł - kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi - 232.584,82 zł, - średnie dalsze trwanie życia wynosi - 204,30 miesięcy, - wyliczona kwota emerytury wynosi – 2.055,60 zł. Po korekcie kapitału początkowego na koncie, wysokość emerytury wynosi: (187.373,61 + 232.584,82)/204,30 = 2.055,60 zł. Emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1 marca 2022r. – 2.199,49 zł. Odwołanie o ww. decyzji złożył M. P. , wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie okresu zatrudnienia od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. jako okresu składkowego do ponownego ustalenia kapitału początkowego oraz zaliczenie całego okresu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 października 1990r. do dnia 28 września 2021r. do ustalenia kapitału początkowego. Wyrokiem z 11 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie o sygn. VIII U 2035/22 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującemu od dnia (...) , tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego, emeryturę w wysokości 2.123,71 zł, po waloryzacji od dnia 1 marca 2022r. w kwocie 2.272,37 zł. Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: Odwołujący M. P. urodził się w dniu (...) W dniu 21 września 1979 r. ukończył (...) Szkołę (...) w P. w zawodzie ślusarza wyrobów artystycznych. Decyzją z dnia 15 lipca 2022 r. organ rentowy uwzględnił do kapitału początkowego 7 lat, 3 miesiące i 5 dni okresów składkowych oraz 8 miesięcy okresów składkowych zagranicznych, nie uwzględniając okresu zatrudnienia od dnia 1 września 1976r. do 11 czerwca 1980 r. Następnie wobec przedłożenia przez odwołującego umowy o praktyczną naukę zawodu i kart płacowych uwzględniono okres od 1 września 1976r. do 30 czerwca 1979 r., co dało łączny staż pracy na potrzeby kapitału początkowego w wymiarze 10 lat, 1 miesiąca i 5 dni okresów składkowych oraz 8 miesięcy okresów składkowych zagranicznych. Pozwany nie uwzględnił jednak okresu zatrudnienia od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. oraz okresu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 października 1992r. do 13 września 1993r. ZUS potwierdził przebieg ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 1 grudnia 1990r. do 30 września 1992r. oraz od 14 września 1993r. do 31 grudnia 1998r. Okresy ww. i zarobki zostały uwzględnione przy ustalaniu kapitału początkowego. Nie potwierdził okresu od 1 października 1992r. do 13 września 1993r., w związku z powyższym okres od 1 października 1992r. do 13 września 1993r. nie został uwzględniony do wyliczenia kapitału początkowego. W okresie od 1 września 1976r. do 7 lipca 1980r. M. P. zatrudniony był w (...) w P. . W dniu 1 września 1976 r. odwołujący zawarł z (...) w P. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego na czas określony od 1 września 1976r. do 30 czerwca 1979r. w celu nauki zawodu w zawodzie złotnika. Po ukończeniu nauki zawodu kontynuował zatrudnienie. Z dniem 15 kwietnia 1980r. odwołujący (na mocy aneksu do umowy o pracę z dnia 16 kwietnia 1980 r.) został zatrudniony na stanowisku montażysty wyrobów jubilerskich w Oddziale (...) nr (...) w P. . Pozostałe warunki umowy o pracę pozostały bez zmian. Z dniem 11 czerwca 1980r. pracodawca rozwiązał z odwołującym umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym. W okresie od 1 lutego 1984 r. do 28 września 1984 r. odwołujący pracował w N. w firmie (...) . W okresie od 1 października 1990 r. do 13 września 1997 r. odwołujący nieprzerwanie prowadził działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w B. . Od 14 września 1993 r. do nadal ubezpieczony prowadzi działalność gospodarczą, lecz już pod nazwą (...) w zakresie hurtowej sprzedaży perfum i kosmetyków. W 1990 r. odwołujący rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie lakiernictwa pojazdowego. W trakcie jej wykonywania w 1993 r. rozpoczął również działalność handlową w zakresie sprzedaży kosmetyków. Odwołujący prowadzi działalność gospodarczą od 1990r. i przez cały ten okres podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i zobowiązany był do opłacania składek z tego tytułu. Wobec odwołującego ZUS umorzył należności na: 1. ubezpieczenia społeczne za okres 1/2002, 9/2003, 4/2004, 9/2006-1/2007, 4/2007,6/2007, 1-7/2008, 9/2008, 11/2008-2/2009 w łącznej kwocie 9.718,02zł, w tym z tytułu składek: 5.903,62 zł, odsetek: 3.656,00 zł, kosztów upomnienia: 158,40 zł, 2. ubezpieczenie zdrowotne za okres 9-12/2006, 1-7/2008, 9/2008, 11-12/2008 w łącznej kwocie 6.993,82 zł, w tym z tytułu składek: 4.197,42 zł, odsetek: 2.673,00 zł, kosztów upomnienia: 123,40 zł, 3. Fundusz Pracy za okres 10/2006, 1-7/2008, 9/2008, 11/2008-2/2009 w łącznej kwocie 1.020,47 zł, w tym z tytułu składek: 555,07 zł, odsetek: 351,00 zł, kosztów upomnienia: 114,40 zł. W dniu (...) . odwołujący złożył w organie rentowym wniosek o emeryturę. Do wniosku odwołujący dołączył umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, listy płac z lat 1978-1980, aneks do umowy o pracę, kserokopię legitymacji ubezpieczeniowej, wypowiedzenie umowy o pracę oraz zaświadczenie Wójta Gminy T. o nieprzerwanym prowadzeniu działalności gospodarczej od 1 października 1990 r. do 1 września 1997 r., a zatem również w spornym okresie od 1 października 1992 r. do 13 września 1993 r. Sporną decyzją organ rentowy, w związku z ponownym ustaleniem kapitału początkowego, przeliczył M. P. emeryturę od (...) , tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Jednocześnie organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnienia od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. uznając, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentacji dostatecznie udowadniającej pozostawanie w zatrudnieniu w tym okresie. Organ uwzględnił okres nauki zawodu do dnia 30 czerwca 1979 r., niemniej jednak uznając, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających podjęcie zatrudnienia bezpośrednio po szkole. Organ nie potwierdził również ubezpieczenia w okresie od 1 października 1992r. do 13 września 1993 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Decyzją z dnia 15 września 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - z urzędu - ponownie ustalił odwołującemu wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999r. Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego z decyzji z dnia 15 lipca 2022 r. o ponownym ustaleniu kapitału początkowego, okresy składkowe w ilości 10 lat, 1 miesiąc, 5 dni, zagraniczne - 8 miesięcy. Łączny okres składkowy przyjęty do obliczenia kapitału początkowego wynosi: 10 lat, 9 miesięcy, 5 dni, tj. 129 miesięcy. Kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999r. wyniósł 46.567,29 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego Zakład nie uwzględnił okresu zatrudnienia od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r., ponieważ umowa o pracę nie jest dokumentem potwierdzającym zatrudnienie. Z oryginałów kart wynagrodzeń z lat 1979 – 1980 wynika, że odwołujący pracował w Przedsiębiorstwie (...) nieprzerwanie od 1 września 1976r. do 30 czerwca 1979r., a następnie od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. i otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie. Z kserokopii legitymacji ubezpieczeniowej wynika, że odwołujący pracował w spornym okresie w latach 1976 – 1980, korzystał ze świadczeń lekarskich. Organ rentowy w toku postępowania dokonał hipotetycznego wyliczenia świadczenia, uwzględniając okres zatrudnienia od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. oraz wynagrodzenie za lata 1979-1980 wykazane w kartach pracy. Hipotetyczna kwota kapitału początkowego wyniosła 49.353,26 zł. Hipotetyczna kwota emerytury od 28 września 2021 r. wyniosła: • kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi - 187373,61 zł • kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi - 246499,54 zł • średnie dalsze trwanie życia wynosi 204,30 miesięcy • wyliczona kwota emerytury wynosi 2123,71 zł Po przeliczeniu kapitału początkowego na koncie, wysokość emerytury wynosi: (187373,61 + 246499,54) / 204,30 = 2123,71 zł. Emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1 marca 2022r. - 2272,37 zł, a od 1 marca 2023r. - 2608,68 zł. Przedstawionych przez pozwany organ rentowy wyliczeń hipotetycznych odwołujący nie kwestionował. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, w którym zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującemu od dnia (...) , tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego, emeryturę w wysokości 2.123,71 zł, po waloryzacji od dnia 1 marca 2022r. w kwocie 2.272,37 zł. Na wstępie rozważań prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że wydając orzeczenie według reguł określonych w art. 477 14 § 1 i 2 k.p.c. , nie może wykroczyć poza przedmiot postępowania wyznaczonego w pierwszym rzędzie przez przedmiot zaskarżonej decyzji, a następnie przez zakres odwołania od niej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010 r., III UK 15/2010 LexPolonica nr 3028492). Granice rozpoznania w niniejszej sprawie wyznacza więc treść i przedmiot zaskarżonej decyzji oraz odwołania, a Sąd nie jest uprawniony do wykroczenia poza te granice. Podkreślił, że w odwołaniu inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie okresu zatrudnienia od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. przy przeliczaniu wysokości jego emerytury oraz rzeczywistej wysokości wynagrodzeń uzyskiwanych przez niego w tym okresie, a wynikających z przedłożonych kart wynagrodzeń z lat 1979-1980 oraz zaliczenie całego okresu prowadzenia działalności gospodarczej. Odwołujący nie kwestionował ustalonych przez Zakład pozostałych parametrów przyjętych do przeliczenia kapitału, w tym kwot wynagrodzeń/dochodów przyjętych przez organ rentowy za pozostałe okresy zatrudnienia odwołującego. Jak stanowi art. 116 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2022r., poz. 504 ze zm.), do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości, określone w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. W dacie wydania przez organ rentowy spornej decyzji możliwość dowodzenia zarobków przez wnioskodawcę była ograniczona obowiązującym dotąd rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe ( Dz. U. z 2011 r., Nr 237, poz. 1412) zwanego dalej ,,rozporządzeniem”, które zmieniło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń ( Dz. U. z 1983 r., Nr 10, poz. 49 ze zm.). Zgodnie z § 21 ww. rozporządzenia z 11 października 2011r., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia. Przepisy rozporządzenia regulującego postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, zawierające ograniczenia dowodowe, nie mają jednak zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów. W postępowaniu wszczętym odwołaniem od decyzji organu rentowego sąd kieruje się zatem regułami dowodzenia określonymi w art. 227-309 k.p.c. , zwłaszcza że w przepisach regulujących postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ( art. 477 8 i nast. k.p.c. ) nie ma jakichkolwiek odrębności lub ograniczeń. Przeciwnie, art. 473 § 1 k.p.c. stanowi, że w sprawach z tego zakresu nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron, co oznacza, że fakty, od których uzależnione jest prawo do emerytury i renty oraz wysokość tych świadczeń, mogą być wykazywane wszelkimi środkami dowodowymi, w tym także zeznaniami świadków. Tak więc, w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia dotyczące środków dowodowych pozwalających na stwierdzenie okresów zatrudnienia, bądź wysokości zarobków lub dochodów, stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty, przewidziane w § 21 (czyli 22) powoływanego rozporządzenia z 2011r. (wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń) - por. orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie, np. wyrok z dnia 07.12.2006r. w sprawie I UK 179/06, LEX 342283; wyrok z dnia 08.08.2006r. w sprawie I UK 27/06 ,OSNP 2007/15-16/235; wyrok z dnia 14.06.2006r. w sprawie I UK 115/06 , OSNP 2007/ 17-18/257;). Sąd I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie okolicznością, od której zależało prawidłowe obliczenie wysokości emerytury odwołującego było ustalenie rzeczywistego okresu zatrudnienia oraz wynagrodzeń odwołującego w latach 1979-1980 z tytułu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) . Sąd miał przy tym na uwadze, iż z art. 232 k.p.c. wynika, że strony są zobowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może również dopuścić dowód nie wskazany przez stronę. Cytowane przepisy dotyczą zasady rozkładu ciężaru dowodu w procesie cywilnym i oznaczają, że strona, która domaga się ustalenia pewnych korzystnych dla siebie okoliczności, winna wykazać ich istnienie wszelkimi dostępnymi dowodami. Poza tym zwrócił uwagę na wyrażony w art. 6 k.c. , tradycyjnie zaliczany do instytucji prawa materialnego, obowiązek dowodzenia powoływanych przez stronę okoliczności i wskazać, że na gruncie prawa procesowego koresponduje on z wyrażoną w art. 232 k.p.c. zasadą inicjatywy procesowej stron. Literalna wykładnia omawianego przepisu, jak również jednolite poglądy wyrażane przez doktrynę i orzecznictwo nie pozostawiają wątpliwości, że to strony są „gospodarzami” postępowania. Za podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresach podlegania takiemu ubezpieczeniu przyjmuje się kwoty wynagrodzenia wypłaconego przez pracodawcę. Osoba ubiegającą się o emeryturę lub rentę musi więc wykazać wysokość przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli była pracownikiem - wysokość wynagrodzenia. Za podstawę wymiaru emerytury/renty przyjmuje się kwotę udowodnioną przez zainteresowanego, która nie koniecznie musi odpowiadać wysokości faktycznie uzyskanego wynagrodzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2006 roku, I UK 27/06, OSNP 2007/15-16/235). Zasadą jest, że dokumentem potwierdzającym wysokość zarobku lub dochodu stanowiącego podstawę wymiaru emerytury w poszczególnych latach jest zaświadczenie zakładu pracy (sporządzone w stosownej formie - druk ZUS Rp-7) albo legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca wpisy dotyczące okresów zatrudnienia i wysokości osiąganych zarobków. Jednakże wnioskujący o przyznanie świadczenia i obliczenie jego wysokości może dysponować innymi dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskiwanych zarobków/dochodu. Następnie Sąd Okręgowy podał, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe, w tym analiza zgromadzonych dokumentów płacowych odwołującego prowadziło do konkluzji, że stanowisko organu rentowego w zaskarżonej decyzji nie było prawidłowe. Dokumenty znajdującej się w aktach osobowych odwołującego z okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w P. w tym, umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego, aneks do umowy o pracę, wypowiedzenie umowy o pracę dnia 11 czerwca 1980r. oraz karty płac z lat 1979 – 1980, doprowadziło do ustalenia okresu zatrudnienia odwołującego oraz uzyskiwanych w tym okresie zarobków. W ocenie Sądu I instancji nie było podstaw do zakwestionowania dokumentów wynikających z akt osobowych odwołującego, w tym kart płac z lat 1979 – 1980, a wskazane w tym dokumencie wartości wynagrodzenia uzyskane przez odwołującego w spornym okresie zatrudnienia nie budziły zastrzeżeń. Sąd Okręgowy podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił ostatecznie na ustalenie, że kapitał początkowy odwołującego z uwzględnieniem okresu od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. oraz wynagrodzeń wskazanych na kartach wynagrodzeń za lata 1979-1980 spowodował wzrost wysokości emerytury od dnia (...) , tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego do kwoty 2123,71 zł, a po waloryzacji od dnia 1 marca 2022r. do kwoty 2.272,37 zł. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy - na podstawie powołanych przepisów prawa materialnego oraz art. 477 14 § 2 k.p.c. - zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku. Odnosząc się z kolei do spornego okresu prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od 1 października 1992 r. do 13 września 1993 r. Sąd I instancji zważył, iż brak podstaw do zaliczenia do stażu emerytalnego wnioskodawcy tego okresu, w którym ubezpieczony nie został odnotowany w ewidencji płatników składek i nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu opłacenia składek. Dowodu takiego nie stanowiły zaświadczenia Urzędu Gminy T. o prowadzeniu działalności gospodarczej i jej wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Odwołujący podnosił, że nie ma praktycznie żadnej możliwości, aby w spornym okresie nie wpłacił do ZUS należnych składek. Wskazał, że koronnym argumentem ZUS pozostało twierdzenie, że jeżeli czegoś nie ma w dokumentacji Zakładu, to oznacza, że tego nigdy nie było. ZUS nie dopuszczał możliwości zaginięcia części dokumentacji, czy też błędów w jego systemie. Z argumentacją tą – zdaniem Sądu I instancji - nie sposób się zgodzić. Odwołujący nie wykazał w żaden sposób, że w spornym okresie opłacał składki na ubezpieczenie społeczne. Powołał się jedynie na domniemanie zapłaty składek, wynikające - jego zdaniem - z samego faktu zarejestrowania działalności gospodarczej w ewidencji takiej działalności. Stanowisko takie jest bezpodstawne. Otóż bowiem z art. 5 ust. 4 ustawy emerytalnej wynika, że przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek, zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz dla osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki. Przepis art. 5 ust. 5 ustawy emerytalnej nakazuje przy tym odpowiednio stosować tę regułę także wobec ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne za okres przypadający przed dniem wejścia w życie ustawy oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność przed dniem wejścia w życie ustawy. Podkreślił, że okresu prowadzenie działalności gospodarczej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, realizowanej również przed wejściem w życie ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za który nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne, nie uwzględnia się przy ustalaniu prawa do emerytury lub jej wysokości na podstawie przepisów tej ustawy. Inaczej mówiąc, w oparciu o art. 5 ust. 4 i 5 ustawy emerytalnej, wobec ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne za okres przypadający przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli 1 stycznia 1999r., nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki, mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tym okresie. Postępowanie dowodowe, w ocenie Sądu I instancji, nie pozwoliło na jednoznaczne stwierdzenie, iż odwołujący uiścił składki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w spornym okresie. Nadto podkreślił, że stanowisko prezentowane przez odwołującego nie zostało wykazane, a to na nim spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie (co wynika z treści art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. ). Apelację od wyroku Sądu I instancji złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. zaskarżając go w całości i zarzucając mu: ⚫ naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. polegające na braku wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez pomięcie faktów wynikających z list płac Wnioskodawcy, z których wynika, że: - w sierpniu 1979 r., styczniu i lutym 1980 r. Wnioskodawca nie otrzymał żadnego wynagrodzenia; - w kwietniu, maju i czerwcu 1980 r. Wnioskodawca nie otrzymywał wynagrodzenia zasadniczego, a ujawniono tylko premie; skutkiem czego należało przyjąć, że Wnioskodawca nie wykazał, czy w istocie w miesiącach tych świadczył pracę; ⚫ naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 325 k.p.c. polegające na wadliwym sformułowaniu tenoru wyroku, uniemożliwiającym merytoryczną weryfikację rozstrzygnięcia o żądaniach stron. Wskazując na powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania i zasądzenie od Wnioskodawcy na rzecz Organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. odwołujący M. P. wniósł o jej oddalenie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Wniesioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. apelację uznać należy za bezzasadną. W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest oczywiście prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego, dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Prawidłowo także zastosował prawo materialne. Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego. Istota sporu w rozstrzyganej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. decyzją z 20 września 2022 r. w związku z ponownym ustaleniem kapitału początkowego, prawidłowo przeliczył M. P. emeryturę od (...) , tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Organ rentowy nie uwzględnił okresu od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980 r., gdyż jak stwierdził umowa o pracę nie jest dokumentem potwierdzającym zatrudnienie, a także okresu od 1 października 1992r. do 13 września 1993r., gdyż nie potwierdzono okresu prowadzenia działalności gospodarczej. Przechodząc do rozważań prawnych przypomnieć należy, że art. 116 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2022r., poz. 504 ze zm.), do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości, określone w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. W dacie wydania przez organ rentowy spornej decyzji możliwość dowodzenia zarobków przez odwołującego była ograniczona obowiązującym dotąd rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe ( Dz. U. z 2011 r., Nr 237, poz. 1412) zwanego dalej ,,rozporządzeniem”, które zmieniło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1983 r., Nr 10, poz. 49 ze zm.). Przepisy, określające dowody dopuszczalne w postępowaniu przed organem rentowym, zawiera rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe. Zgodnie z § 21 ww. rozporządzenia, środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia . Z kolei zgodnie z § 22 ust. 1 rozporządzenia, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: 1) legitymacja ubezpieczeniowa; 2) legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia. Z powyższego wynika, że zasadą jest, że dokumentem potwierdzającym wysokość zarobku lub dochodu stanowiącego podstawę wymiaru emerytury w poszczególnych latach jest zaświadczenie zakładu pracy (sporządzone w stosownej formie - druk ZUS Rp-7) albo legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca wpisy dotyczące okresów zatrudnienia i wysokości osiąganych zarobków. Jednakże wnioskujący o przyznanie świadczenia i obliczenie jego wysokości może dysponować innymi dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskiwanych zarobków/dochodu. Wymaga przy tym zaznaczenia, że w postępowaniu cywilnym w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe, sąd nie jest związany takimi ograniczeniami w dowodzeniu, jakie odnoszą się do organu rentowego w postępowaniu rentowym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007r., I UK 111/07) . Pogląd taki uzasadniony jest tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego lub o jego przeliczenie mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza obrazuje wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim terminem jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęcie zakładu pracy przez inny podmiot, a także niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo-płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny zatem obciążać wyłącznie ubezpieczonych, jednakże odpowiedzialności za taki stan rzeczy nie można przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego , jednakże zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998r. II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007r. I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006r., III AUa 1096/05) . Główny zarzut organu rentowego, podnoszony w treści apelacji, skupiał się na wykazaniu, iż Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego poprzez brak jego wszechstronnego rozważenia i przez to doszło do sprzecznych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego (tj. ustalenia, iż odwołujący wykazał, że świadczył pracę w okresie od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r.). Argumenty przedstawione przez organ rentowy w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Przepis ten przyznaje sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zarzut naruszenia tego uprawnienia tylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony, jeżeli przedstawione przez sąd rozumowanie jest sprzeczne z regułami logiki bądź z doświadczeniem życiowym. Jeżeli zaś z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu na podstawie tego samego materiału dowodowego dawały się wysnuć wnioski odmienne. Podkreślić należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza twierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając. Co więcej, skuteczne postawienie takiego zarzutu wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, gdyż to jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd, wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Zwalczanie oceny dowodów nie może polegać tylko na przedstawieniu własnej, korzystnej dla skarżącego wersji ustaleń opartej na jego subiektywnej ocenie, lecz konieczne jest przy posłużeniu się argumentami wyłącznie jurydycznymi wykazanie, że określone w art. 233 § 1 k.p.c. kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów zostały naruszone, co miało wpływ na wynik sprawy. Tego jednak w uzasadnieniu apelacji nie sposób się doszukać. W ocenie Sądu Apelacyjnego dokumenty znajdującej się w aktach osobowych odwołującego z okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w P. w tym, umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego, aneks do umowy o pracę, wypowiedzenie umowy o pracę dnia 11 czerwca 1980r. oraz karty płac z lat 1979 – 1980 , doprowadziło do ustalenia okresu zatrudnienia odwołującego oraz uzyskiwanych w tym okresie zarobków. Z zapisów w legitymacji ubezpieczeniowej wynika, że w zakwestionowanych przez organ rentowy miesiącach odwołujący korzystał ze świadczeń chorobowych (sierpień 1979, styczeń i luty 1980), co dodatkowo wzmacnia tezę o pozostawaniu w zatrudnieniu, w karcie obecności za rok 1980 ujęto 13 dni urlopu w 1980 r. orz wypowiedzenie umowy o pracę z dniem 11 czerwca 1980 r. w związku z „niestawieniem się do pracy po urlopie wypoczynkowym”. Wniosek urlopowy dotyczył okresu od 1 do 10 czerwca 1980 r. Z kolei fakt wypłaty premii i brak jakichkolwiek adnotacji o przerwie w pracy wskazuje bezpośrednio na pozostawanie przez odwołującego w zatrudnieniu w spornych okresach. Jednocześnie zaznaczyć wypada, że przed wydaniem wyroku Sąd I instancji zarządzeniem z dnia 29 maja 2023 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. do przedstawienia hipotetycznego wyliczenia wysokości świadczenia odwołującego przy uwzględnieniu okresu od 1 lipca 1979 r. do 11 czerwca 1980 r. oraz wynagrodzeń wskazanych na kartach wynagrodzeń za lata 1979 – 1980. Podkreślić należy, że Sąd I instancji nie wskazywał konkretnych kwot jakie ew. winien uwzględnić organ rentowy przy wyliczeniach, a jego zarządzenie było ogólne wskazujące okres od 1 lipca 1979 r. do 11 czerwca 1980 r. W odpowiedzi na ww. zobowiązanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. przedstawił wyliczenia z których wynikało, że hipotetyczna kwota emerytury od 28 września 2021 r. wyniosła: • kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi - 187373,61 zł • kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi - 246499,54 zł • średnie dalsze trwanie życia wynosi 204,30 miesięcy • wyliczona kwota emerytury wynosi 2123,71 zł Po przeliczeniu kapitału początkowego na koncie, wysokość emerytury wynosi: (187373,61 + 246499,54) / 204,30 = 2123,71 zł. Emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1 marca 2022r. - 2272,37 zł, a od 1 marca 2023r. - 2608,68 zł. Przy czym wówczas (w piśmie zawierającym hipotetyczne wyliczenia) organ rentowy nie wskazywał na jakiekolwiek nieścisłości czy ew. błędy dokumentacji przedłożonej przez odwołującego (w tym list płac), a uczynił to dopiero w apelacji. Wtedy także zarzucił Sądowi I instancji pominięcie faktów wynikających z list płac odwołującego, z których wynika, że: w sierpniu 1979 r., styczniu i lutym 1980 r. odwołujący nie otrzymał żadnego wynagrodzenia, a w kwietniu, maju i czerwcu 1980 r. nie otrzymywał wynagrodzenia zasadniczego, a ujawniono tylko premie - skutkiem czego należało przyjąć (w ocenie organu rentowego), że odwołujący nie wykazał, czy w istocie w miesiącach tych świadczył pracę. Twierdzenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie należy uznać za spóźnione, albowiem nie wyjaśniono dlaczego ww. okoliczności organ rentowy podniósł dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, a nie uczynił tego wcześniej np. w piśmie zawierającym hipotetyczne wyliczenia z dnia 18 lipca 2023r. (k. 66,67). W ocenie Sądu Odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił ostatecznie na ustalenie, że kapitał początkowy odwołującego z uwzględnieniem okresu od 1 lipca 1979r. do 11 czerwca 1980r. oraz wynagrodzeń wskazanych na kartach wynagrodzeń za lata 1979-1980 spowodował wzrost wysokości emerytury od dnia 28 września 2021r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego do kwoty 2123,71 zł, a po waloryzacji od dnia 1 marca 2022r. do kwoty 2.272,37 zł (zgodnie z wyliczeniami dokonanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. ). Co również wypada podkreślić, to że przedstawionych przez pozwany organ rentowy wyliczeń hipotetycznych odwołujący M. P. nie kwestionował. W następnej kolejności natomiast należało odnieść się do zarzutu obrazy art. 325 k.p.c. , któremu nie sposób było nie przyznać racji, ale jedynie w tym, że nieprecyzyjne został sformułowany tenor wyroku, natomiast nie ma racji skarżący wskazując, że nieprecyzyjność ta uniemożliwiła merytoryczną weryfikację rozstrzygnięcia o żądaniach stron. Zaznaczyć należy, że uzasadnienie jest integralną częścią wyroku i winno być odczytywane łącznie. Uzasadnienie sporządzone w niniejszej sprawie zawiera niezbędne elementy pozwalające na weryfikację stanowiska sądu, a także ustalenia faktyczne, ocenę dowodów i ocenę prawną. Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w pełni odzwierciedla tok rozumowania, jakim kierował się wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. I choć formalnie nie oddalono powództwa w pozostałym zakresie (w zakresie nieuwzględnienia przez Sąd I instancji okresu od 1 października 1992r. do 13 września 1993r.), to nie sposób stwierdzić by powyższe uniemożliwiało merytoryczną weryfikację rozstrzygnięcia czy też wykonanie wyroku. Mając na uwadze powyższe, uznać należy, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji oparł się na pełnym materiale dowodowym, prawidłowo go ocenił i przyjął za podstawę poczynionych ustaleń faktycznych. Zarzuty apelacyjne organu rentowego nie znajdują zatem uzasadnienia, a stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustalenia Sądu I instancji i w ocenie Sądu Apelacyjnego w żadnej mierze nie podważyły prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W konsekwencji przedstawionej oceny prawnej, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. . sędzia Marta Sawińska