III AUa 1211/23

Sąd Apelacyjny w PoznaniuPoznań2025-02-14
SAOSubezpieczenia społecznepodstawa wymiaru składekWysokaapelacyjny
ubezpieczenia społeczneskładkipodstawa wymiaruumowa o pracępełny etatZUSzasady współżycia społecznegoobejście prawakontrola ZUS

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając odwołanie pracownicy od decyzji ZUS kwestionującej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Sprawa dotyczyła kwestionowania przez ZUS podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracownicy E. W., która po zmianie umowy o pracę z 1/4 etatu na pełny etat z wynagrodzeniem 2800 zł, niedługo potem stała się niezdolna do pracy. Sąd Okręgowy uznał umowę za ważną, jednak Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, stwierdzając, że podwyższenie wynagrodzenia było nieadekwatne do faktycznie świadczonej pracy i miało na celu uzyskanie wyższych świadczeń, naruszając zasady współżycia społecznego.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu rozpoznał apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu, który uwzględnił odwołanie pracownicy E. W. od decyzji ZUS. ZUS zakwestionował podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne E. W., twierdząc, że podwyższenie jej wynagrodzenia z 562,50 zł (na 1/4 etatu) do 2800 zł (na pełny etat) od 1 stycznia 2021 r. było pozorne i miało na celu jedynie zwiększenie świadczeń, zwłaszcza że pracownica niedługo potem (12 marca 2021 r.) stała się niezdolna do pracy z powodu choroby. Sąd Okręgowy uznał, że umowa o pracę i aneks są ważne, a wynagrodzenie jest godziwe i ekwiwalentne do pracy. Sąd Apelacyjny, analizując materiał dowodowy, w tym dokumentację medyczną wskazującą na poważne problemy zdrowotne pracownicy już przed aneksem, sytuację finansową pracodawcy oraz nieczytelność i wątpliwości co do kalendarza wizyt, uznał apelację ZUS za zasadną. Stwierdził, że podwyższenie wynagrodzenia nie było adekwatne do faktycznie świadczonej pracy, a miało na celu obejście przepisów i uzyskanie nienależnych świadczeń, co narusza zasady współżycia społecznego. W konsekwencji Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając odwołanie pracownicy i zasądzając od niej koszty postępowania na rzecz ZUS.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, podwyższenie wynagrodzenia było nieadekwatne do faktycznie świadczonej pracy i miało na celu uzyskanie wyższych świadczeń, naruszając zasady współżycia społecznego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał, że dokumentacja medyczna wskazywała na poważne problemy zdrowotne pracownicy już przed aneksem do umowy, a sytuacja finansowa pracodawcy nie uzasadniała podwyżki. Zwiększenie wynagrodzenia bez faktycznego zwiększenia wymiaru czasu pracy i w kontekście przewidywanej niezdolności do pracy było próbą obejścia prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zmiana wyroku i oddalenie odwołania

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

Strony

NazwaTypRola
E. W.osoba_fizycznaodwołująca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.instytucjaorgan rentowy
S. C.osoba_fizycznazainteresowana
S. (...) S. C.spółkapłatnik składek

Przepisy (24)

Główne

u.s.u.s. art. 6 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 11 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 12 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 13 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 47 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p. art. 18 § 1

Kodeks pracy

k.c. art. 353 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 58

Kodeks cywilny

u.s.u.s. art. 18 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.c. art. 233 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p. art. 300

Kodeks pracy

k.p. art. 78

Kodeks pracy

k.c. art. 58 § 2

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 386 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

Pomocnicze

u.p.d.o.f.

Ustawa o podatku dochodowym dla osób fizycznych

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

k.p.c. art. 227

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 327 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Podwyższenie wynagrodzenia pracownicy było pozorne i miało na celu obejście prawa w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Pracownica miała poważne problemy zdrowotne już przed aneksem do umowy, co czyniło zwiększenie wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia nieuzasadnionym i niemożliwym do faktycznego wykonania. Sytuacja finansowa pracodawcy nie pozwalała na zatrudnienie pracownika na pełny etat za tak wysokie wynagrodzenie. Dowody (kalendarz, zeznania świadków) nie potwierdzają faktycznego wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy.

Odrzucone argumenty

Wynagrodzenie pracownicy było godziwe i ekwiwalentne do pracy. Zmiana wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia była zgodna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Choroba pracownicy była zdarzeniem przyszłym i nieprzewidywalnym w momencie zawierania aneksu.

Godne uwagi sformułowania

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne E. W. jako pracownika u płatnika składek (...) S. C. , w wymiarze ¼ etatu, od 1 stycznia 2021 r. wynosi 700 zł, w przeliczeniu na okres pełnego miesiąca. nie kwestionuje faktycznego świadczenia pracy przez E. W. u płatnika składek, podważa jednak wysokość miesięcznej podstawy wymiaru składek od 1 stycznia w kwocie 2800 zł oraz wielkość etatu. nie sposób także zgodzić się z organem rentowym, jakoby od 1 stycznia 2021 r. ubezpieczona nie świadczyła pracy w zwiększonym wymiarze czasu pracy – na pełen etat. wynagrodzenie E. W. określone w treści umowy o pracę zmienionej aneksem do umowy o pracę na kwotę 2800 zł należy uznać za odpowiednie do rodzaju wykonywanej przez nią pracy, jej doświadczenia oraz kwalifikacji. Samo podejrzenie organu rentowego, że wynagrodzenie wynikające z umowy o pracę zostało określone w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, nie może przesądzać o słuszności twierdzeń organu rentowego. nie ma przeszkód do umówienia się przez strony na wynagrodzenie wyższe od najniższego wynagrodzenia za pracę, jednakże ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego. wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne nie może być ustalane ponad granice płacy słusznej, sprawiedliwej, zapewniającej godziwe utrzymanie, a przy tym nie powinno rażąco przewyższać wkładu pracy, by w ten sposób składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej. rzekome zwiększenie wymiaru czasu pracy odwołującej po 1 stycznia 2021r. i podwyższenie jej wynagrodzenia było motywowane wyłącznie uzyskaniem wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w sytuacji gdy odwołująca miała świadomość choroby, skutkującej koniecznością skorzystania ze zwolnienia lekarskiego w najbliższej przyszłości.

Skład orzekający

Wiesława Stachowiak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku podejrzenia obejścia prawa, znaczenie zasad współżycia społecznego w stosunkach pracy, ocena wiarygodności dowodów w sprawach o ustalenie stosunku pracy i wynagrodzenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pracownika i pracodawcy, gdzie istnieje podejrzenie nadużycia prawa ubezpieczeń społecznych. Ocena 'godziwości' wynagrodzenia jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ZUS może kwestionować ustalenia między pracownikiem a pracodawcą, gdy podejrzewa próbę obejścia prawa. Pokazuje też, jak ważne są dowody i jak sąd ocenia 'godziwość' wynagrodzenia.

Czy ZUS może podważyć umowę o pracę? Sąd Apelacyjny wyjaśnia, kiedy podwyżka pensji jest próbą wyłudzenia świadczeń.

Dane finansowe

WPS: 25 200 PLN

zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 180 PLN

zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym: 240 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III AUa 1211/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak Protokolant: Beata Tonak po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy E. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. przy udziale zainteresowanej S. C. o podstawę wymiaru składek na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 22 września 2023 r. sygn. akt VII U 1796/22 1. 
        zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddala odwołanie; 2. 
        zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądza od odwołującej E. W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 180,00 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 §1 1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 3. 
        zasądza od odwołującej E. W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 240,00 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Wiesława Stachowiak UZASADNIENIE Decyzją z (...) r., nr (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w G. , stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne E. W. jako pracownika u płatnika składek (...) S. C. , w wymiarze ¼ etatu, od 1 stycznia 2021 r. wynosi 700 zł, w przeliczeniu na okres pełnego miesiąca. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że E. W. była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę od 1 października 2019 r., w wymiarze ¼ etatu wynagrodzeniem odpowiadającym ¼ minimalnego wynagrodzenia. W 2019 r. była to kwota 562,50 zł, a w 2020 r. – 650 zł. Od 1 stycznia 2021 r. ubezpieczona została zgłoszona w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem 2800 zł a już za okres 12.03.2021 r. była niezdolna do pracy z powodu choroby. Organ rentowy wskazał, iż stosunkowo krótki okres od daty zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy o pracę w podwyższonym wymiarze czasu pracy do zgłoszenia roszczenia o zasiłek chorobowy był przyczyną wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Organ rentowy zaznaczył, iż nie kwestionuje faktycznego świadczenia pracy przez E. W. u płatnika składek, podważa jednak wysokość miesięcznej podstawy wymiaru składek od 1 stycznia w kwocie 2800 zł oraz wielkość etatu. Zdaniem ZUS ubezpieczona po 1 stycznia 2021 r. faktycznie nie pracowała na cały etat, a na ¼ etatu, a nadto jest spokrewniona z właścicielką firmy S. (...) . W odwołaniu wywiedzionym z zachowaniem przepisanego prawem trybu i terminu E. W. , reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne E. W. zgłoszonej do ubezpieczeń społecznych jako pracownik S. (...) S. C. , w wymiarze 1/1 etatu, od 1 stycznia 2021 r. wynosi 2800 zł miesięcznie, w przeliczeniu na okres pełnego etatu. Nadto odwołująca wniosła o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy przytoczył argumentację prawną i faktyczną zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 22 września 2023r. w sprawie o sygn. akt VII U 1796/22, Sąd Okręgowy w Poznaniu: 1) zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne dla E. W. , zgłoszonej do ubezpieczeń społecznych jako pracownik zatrudniony w firmie S (...) , w wymiarze czasu pracy 1/1 etatu, od 1 stycznia 2021 r. stanowi kwota zadeklarowana przez płatnika składek, 2) zasądził od pozwanego organu rentowego na rzecz odwołującej się 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: E. W. urodziła się (...) w G. , posiada wykształcenie zawodowe, z zawodu jest fryzjerem. Ubezpieczona posiada doświadczenie zawodowe od 2002 r. W 2005 r. zdobyła tytuł czeladnika. W okresie od 14 października 2013 r. do 31 lipca 2019 r. ubezpieczona była zatrudniona na ¼ etatu w charakterze fryzjera w Salonie (...) z siedzibą w G. . S. C. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą S (...) w G. od 1 września 2019 r. Przedmiotem przeważającej działalności przedsiębiorcy jest (...) F. (...) . S. C. jest siostrą E. W. . W dniu 1 października 2019 r. E. W. zawarła z S. (...) w G. S. C. umowę o pracę na czas nieokreślony. Odwołująca została zatrudniona na stanowisku fryzjera w wymiarze czasu pracy ¼ etatu, tj. 2 godziny dziennie, 10 godzin tygodniowo, za wynagrodzeniem 562,50 zł brutto miesięcznie. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano: z S. (...) , os. (...) , (...) . Do obowiązków odwołującej należało: - obsługa klienta i wykonanie fryzury według jego wskazań, - wykonywanie dodatkowych usług fryzjerskich (pielęgnacja), - obsługa kasy fiskalnej i przyjmowanie zapłaty od klientów, w tym obsługa terminalna do płatności kartą, - doradztwo w zakresie wyboru produktów do pielęgnacji włosów, - odpowiednie reprezentowanie pracodawcy oraz firmy, - dbałość o przejrzystość, aktualność i bezpieczeństwo ekspozycji, - zachowanie czystości i przestrzeganie przepisów sanitarnych dotyczących świadczonych usług i pomieszczenia, w którym są one świadczone, - przyjmowanie dostaw, kontrola ilościowa i jakościowa dostawy, - przyjmowanie i obsługa reklamacji w zakresie usług fryzjerskich. W okresie od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. odwołująca pracowała trzy dni w tygodniu - w poniedziałki, środy i piątki, po 2 godziny dziennie, od 10 do 12. W dniu 31 grudnia 2020 r. strony zawarły aneks do umowy o pracę z dnia 1 października 2019 r. Na mocy aneksu strony zmieniły wymiar czasu pracy odwołującej z ¼ etatu na cały etat. Strony umówiły się na wynagrodzenie 2 800 zł brutto miesięcznie. W dniach 28-31 grudnia 2020 r. E. W. ukończyła szkolenie okresowe pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych. Szkolenie przeprowadzone zostało w formie instruktażu przez PHU (...) , specjalistę ds. B. (...) Z. L. . Od stycznia 2021 r. odwołująca świadczyła pracę u płatnika składek w pełnym wymiarze czasu pracy. Odwołująca pracowała od poniedziałku do piątku, w godzinach od 8 do 16. Odwołująca wykonywała te same obowiązki co w ramach pracy na ¼ etatu, zwiększyła się jedynie liczba godzin pracy i ilość obsługiwanych klientów. Płatnik S. C. wypłacała za to odwołującej się wynagrodzenie w kwocie 2800 zł brutto miesięcznie. E. W. zdecydowała się na pracę na cały etat, gdyż chciała wykorzystać swoje kwalifikacje w większym wymiarze godzinowym i tym samym zwiększyć przychody firmy. Odwołująca posiadała także większą bazę klientów. Odwołująca otrzymywała wynagrodzenie za świadczoną pracę w gotówce. W dniu 12 marca 2021 r. E. W. stała się niezdolna do pracy z powodu choroby. W dniu 14 lipca 2021 r. odwołująca przeszła operację ręki. Odwołująca wróciła do pracy u płatnika składek 5 września 2022 r. na pełen etat i pracuje do chwili obecnej. W czasie nieobecności E. W. w pracy z powodu choroby S. C. nie zatrudniła innego pracownika na jej miejsce. E. W. został zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownik przez płatnika S. (...) S. C. od 1 stycznia 2019 r. w wymiarze ¼ etatu za wynagrodzeniem odpowiadającym ¼ minimalnego wynagrodzenia. W 2019 r. była to kwota 562,50 zł, a w 2020 roku – 650 zł. Od 1 stycznia 2021 r. E. W. została zgłoszona w pełnym wymiarze czasu pracy do ubezpieczeń społecznych z wynagrodzeniem 2800 zł. Powyższe zainicjowało kontrolę, której efektem była zaskarżona decyzja. W oparciu o wyżej ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było to, czy pozwany organ rentowy zasadnie zakwestionował określony w aneksie do umowy o pracę z 31 grudnia 2020 r. wymiar czasu pracy oraz związaną z nim wysokość wynagrodzenia na kwotę 2800 zł miesięcznie z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...) E. S. C. . Tym samym spór dotyczył podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne E. W. za okres od 1 stycznia 2021 r., czy wynosiła ona tyle, ile wartość wpisana do deklaracji rozliczeniowych składanych przez płatnika składek oraz widniejąca na umowie o pracę zawartej na czas nieokreślony i w aneksie do umowy o pracę. Sąd Okręgowy przytoczył następnie podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1, art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , art. 18 § 1 k.p. , art. 353 1 k.c. , art. 58 k.c. , a także art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym dla osób fizycznych oraz z przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.) W zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazywał, że przyznanie E. W. wynagrodzenie za pracę w wysokości 2800 zł nie miało na celu odpłatności za pracę przez nią wykonaną na rzecz pracodawcy, ale służyło innemu celowi. Zdaniem ZUS, jedynym celem zgłoszenia E. W. do ubezpieczeń społecznych było uzyskanie wyższych świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy kwestionował także wymiar czasu pracy odwołującej od 1 stycznia 2021 r. twierdząc, że odwołująca nie wykonywała od tego czasu w pełnym wymiarze czasu prace, ale tak jak dotychczas, tj. na ¼ etatu. Zdaniem Sądu Okręgowego jako bezpodstawne należy ocenić stanowisko pozwanego organu rentowego, jakoby określona przez strony wysokość wynagrodzenia za pracę E. W. w umowie o pracę z 1 października 2019 r., zmienionej aneksem z 31 grudnia 2020 r. w kwocie 2 800 zł miesięcznie została ustalona ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej, zapewniającej godziwe utrzymanie i że jako taka jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nie sposób także zgodzić się z organem rentowym, jakoby od 1 stycznia 2021 r. ubezpieczona nie świadczyła pracy w zwiększonym wymiarze czasu pracy – na pełen etat. Organ rentowy nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na poparcie swojego stanowiska, poza gołosłownym i nie mającym znaczenia w sprawie twierdzeniem, że okoliczności sprawy wskazują, że zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa. W tym zakresie przywołał tylko sytuację finansową płatnika składek w 2019, 2020, 2021 roku oraz fakt spokrewnienia płatnika składek i odwołującej. Organ rentowy nie kwestionował przy tym okoliczności, że odwołująca świadczyła pracę na rzecz płatnika składek, na co wskazał w rozstrzygnięciu oraz w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, mając do tego kwalifikacje i umiejętności. Kwestionował jednakże wymiar czasu pracy odwołującej po 1 stycznia 2021 r. W ocenie Sądu Okręgowego wynagrodzenie E. W. określone w treści umowy o pracę zmienionej aneksem do umowy o pracę na kwotę 2800 zł należy uznać za odpowiednie do rodzaju wykonywanej przez nią pracy, jej doświadczenia oraz kwalifikacji. Samo podejrzenie organu rentowego, że wynagrodzenie wynikające z umowy o pracę zostało określone w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, nie może przesądzać o słuszności twierdzeń organu rentowego. W tym zakresie organ wskazywał, że kilka miesięcy po podpisaniu aneksu do umowy o pracę, zwiększenia wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia, odwołująca stała się niezdolna do pracy. Podkreślenia wymaga, że podejmując zatrudnienie i podpisując aneks do umowy o pracę, odwołująca była zdrowa i nie istniały przeciwwskazania zdrowotne do podjęcia pracy na wybranym przez nią stanowisku, a także nie istniały przeciwskazania zdrowotne do zwiększenia wymiaru czasu pracy. Jednak sytuacja zdrowotna odwołującej ulegała pogorszeniu i w styczniu 2021 r. otrzymała od lekarza informację o konieczności przeprowadzenia operacji ręki. Zdaniem Sądu Okręgowego powyższej sytuacji strony umowy nie mogły przewidzieć z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Dlatego twierdzenia organu rentowego w tej sferze są sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym, jak i zasadami doświadczenia życiowego. Odwołująca współpracowała z płatnikiem składek w przeszłości, pracodawca wiedział o tym, że posiada zarówno wykształcenie jak i doświadczenie w pracy na zajmowanym przez nią stanowisku pracy. Nadto płatnik składek znał odwołującą oraz jej możliwości jako pracownika. Skorzystanie przez odwołującą ze zwolnienia lekarskiego uzasadnione było pojawieniem się choroby – fakt zachorowania także nie był przez Zakład kwestionowany. Podkreślenia wymaga, że dotychczasowy przebieg zatrudnienia odwołującej wskazuje, że przez wiele lat wykonywała pracę na stanowisku fryzjera. Oprócz tego zarówno z zeznań świadków, jak i płatnika składek oraz odwołującej wyraźnie wynika, że od stycznia 2021 r. odwołująca pracowała na pełen etat. Świadczą o tym także kserokopie kalendarza odwołującej z umówionych wizyt oraz podpisywane przez nią listy obecności. Uwzględniając zatem powyższe, ale i brak przedłożenia przez pozwanego dowodów pozwalających na poczynienie odmiennych ustaleń faktycznych i ocen, a także mając na uwadze wysokość ustalonego między stronami i wypłacanego wynagrodzenia za świadczoną pracę, kwalifikacje odwołującej, Sąd Okręgowy uznał, że obniżenie podstawy wymiaru składek do kwoty 700 zł miesięcznie i wymiaru czasu pracy do ¼ etatu było nieuzasadnione. Jednocześnie ową podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za odwołującą naliczanych i odprowadzanych przez płatnika składek, stanowią wielkości wykazywane w składanych deklaracjach rozliczeniowych, przy wymiarze czasu pracy odwołujące 1/1 etatu. Przy stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób zatem uznać, by zgłoszenie E. W. do ubezpieczeń społecznych z podstawą wymiaru składek ustaloną w deklaracjach złożonych przez płatnika w pełnym wymiarze czasu pracy 1/1 etatu dotyczyło zamierzonego krótkotrwałego wykonywania umowy o pracę za wyższym niż przez 2021 r. wynagrodzeniem (trudno przyjąć, że strony planowały zachorowanie odwołującej i jego korzystanie ze zwolnień lekarskich od 12 marca 2021 r.). Wynagrodzenie przewidziane przez strony w umowie o pracę zmienionej aneksem do umowy o pracę z 31 grudnia 2021 r. i stanowiące podstawę wymiaru składek odwołującej jako pracownika stanowiło zatem wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe oraz było ekwiwalentne do świadczonej przez nią pracy oraz jej wymiaru czasowego. Wobec ustalenia, że łącząca odwołujących umowa o pracę z 1 października 2019 r., zmieniona aneksem z 31 grudnia 2021 r. w części dotyczącej wymiaru czasu pracy, a tym samym wysokości wynagrodzenia za pracę, jest zgodna z zasadami współżycia społecznego, w szczególności z zasadą ekwiwalentności składek i świadczeń, sąd - na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy - zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne dla E. W. zgłoszonej do ubezpieczeń społecznych jako pracownik zatrudniony w firmie S (...) w wymiarze czasu pracy 1/1 etatu, od 1 stycznia 2021 r. stanowi kwota zadeklarowana przez płatnika składek, o czym orzeczono w punkcie 1) sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w punkcie 2) sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c. , zasądzając je od organu rentowego jako przegrywającego sprawę w całości i z tego tytułu obciążając go kwotą 180 zł kosztów zastępstwa procesowego obliczoną na podstawie § 9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Apelację od powyższego wyroku, w całości, złożył organ rentowy, zarzucając: I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: 1. naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. i art. 327 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego zbadania całości materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania sądowego i w toku postępowania administracyjnego, poprzez pominięcie istotnych okoliczności faktycznych niezbędnych do wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów i dokonania ustaleń w zakresie spornego wymiaru czasu pracy i wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej E. W. począwszy od 1 stycznia 2021 r. określonych w Aneksie do umowy o pracę, a co w efekcie doprowadziło do sprzeczności w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonego wyroku, a polegających na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że odwołująca wykonywała na rzecz płatnika składek S. C. pracę w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem 2.800 zł, gdy tymczasem okoliczność ta nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, zważywszy na pominięcie przez Sąd istotnych okoliczności takich jak: 1) pominiecie faktu, że zgłoszenie organowi podwyższonej podstawy wymiaru składek w kwocie 2.800 zł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych dopiero w dniu 11 lutego 2021r. (dokument (...) w aktach sprawy), a więc ponad miesiąc po ustawowym terminie, 2) pominiecie faktu, że zgłoszenie organowi w dniu 11 lutego 2021 r. podwyższonej podstawy wymiaru składek nastąpiło, gdy ubezpieczona już od 7 stycznia 2020r. dysponowała skierowaniem do szpitala na O. (...) z rozpoznaniem (...) , a w wywiadzie sama podała, że od 1,5 roku ból (...) o charakterze stałym, przy różnych ruchach, leczona w różnych placówkach (zaświadczenie lekarskie z dnia (...) r. i następne), 3) pominięcie faktu, że przyjęcie przez odwołującą obowiązków w pełnym wymiarze czasu pracy miało miejsce w czasie długotrwałej choroby odwołującej wykonującej zawód fryzjerki - a dotyczącej p. (...) , skoro od połowy 2019 roku („od 1,5 roku ból (...) o charakterze stałym, przy różnych ruchach") leczyła się w różnych placówkach, w tym w październiku 2020 r. doszło do unieruchomienia w obrębie k. (...) (karta wizyty lekarskiej z dnia (...) r.), 4) pominięcie faktu, że sytuacja finansowa płatnika składek: a. za rok 2019 przychód 15.747 zł/dochód 1.597 zł b. za rok 2020 przychód 30.987 zł/strata 6.531 zł c. za rok 2021 przychód 27.243 zł/strata 11.887,14 zł której analiza na podstawie zeznań rocznych (w aktach sprawy) wskazuje na brak jakichkolwiek możliwości zatrudnienia pracownika z wynagrodzeniem 2.800 zł plus składki, łącznie około 3.373 zł czyli średnioroczny wydatek na zatrudnienie pracownika to około 40.476 zł; 5) pominięcie faktu, że zapiski w kalendarzu za rok 2021, z których wynika jednoznacznie, że dotyczą zapisów zarówno na usługi kosmetyczne jak i fryzjerskie, co bezspornie uniemożliwia, dokonanie ustaleń w ich oparciu, co do wymiaru czasu pracy ubezpieczonej, skoro dotyczą dwóch osób; 6) pominięciu faktu, że zapiski w kalendarzu w większości są mało czytelne, a w szczególności nie wiadomo przez kogo sporządzone (pismo pochylone w lewo), a własnoręczne pismo odwołującej E. W. , którym sporządzono zeznania ubezpieczonej z dnia 30 czerwca 2022 r. (pochylone w prawo) wygląda całkowicie inaczej niż pismo w kalendarzu; 7) pominięciu faktu, że kartki z kalendarza nie zostały wydrukowane z grafikiem na poniedziałek, co może sugerować, że poniedziałki były wolne od pracy, a co jest powszechnym zjawiskiem w branży kosmetyczno-fryzjerskiej, jedyne poniedziałki to 08.02.2020 r. i 01.03.2020 r. z przekreślonymi stronami; 8) pominięciu faktu, że odwołująca, która wg umowy o pracę od (...) r. miała pracować na % etatu po 2 h dziennie przez 5 dni w tygodniu łącznie 10 h tygodniowo, jak wynika z list obecności pracowała jedynie w poniedziałki, środy i piątki od g. l0 do g. 12.00, co łącznie tygodniowo dawało 6 godzin, a nie 10 godzin i co oznacza, że ubezpieczona jedynie w 60% realizowała obowiązek co do przyjętego czasu pracy, i co w konsekwencji podważa wiarygodność twierdzeń stron umowy o pracę i spornego aneksu co do wzajemnych ustaleń w zakresie obowiązków pracowniczych i wskazuje na bardzo swobodny stosunek odwołującej jako pracownika i płatnika składek jako pracodawcy do przestrzegania i realizacji formalnych warunków norm czasu pracy, skoro płatnik wyjaśnił, że księgowa przekazywała te listy obecności, a ona ich nie sprawdzała, a ubezpieczona potwierdziła, że pracowała jedynie 6 h tygodniowo; 9) Pominięciu faktu, że ubezpieczona nie zawsze przychodziła do pracy, 2. art. 233 kpc poprzez całkowicie dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego przedstawionego przez ubezpieczoną i płatnika składek uznając, że zarówno przedłożone dokumenty jak i zeznania świadków, ubezpieczonej i płatnika składek tworzą spójny i logiczny obraz wykonywania przez odwołującą jako fryzjerkę pracy w salonie kosmetyczno-fryzjerskim swojej (...) na cały etat, podczas gdy dowody te nie tworzą spójnego stanu faktycznego, a ich ocena jest sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i tak: 1) sytuacja finansowa płatniczki opisana w zeznaniach rocznych za lata 2019 do 2021 jest nie do pogodzenia z ustaleniem przez sąd możliwości zatrudnienia pracownika na cały etat nawet za najniższym wynagrodzeniem, co średniorocznie kosztowałoby, gdyby nie niezdolność ubezpieczonej, 40.476 zł; 2) przedłożony kalendarz przeczy ustaleniom sądu, że zapiski te potwierdzają prace w pełnym wymiarze czasu pracy, podczas, gdy sąd nawet nie zweryfikował, kto jest ich autorem, co pozwany kwestionował już w odpowiedzi na odwołanie; 3) przedłożony kalendarz nie zawiera kopii poniedziałków - poza wskazanymi w pkt 7 i sobót co przeczy ustaleniu sądu, że ubezpieczona realizowała pełny wymiar czasu pracy; 4) przedłożony dokument ZUS (...) ze zgłoszeniem podwyższonej podstawy w dniu 11 lutego 2021 r. oraz skierowanie do szpitala z dnia 7 stycznia 2021 przeczy ustaleniu sądu, że w chwili ustalania aneksu, trudno było przewidzieć chorobę, co tym bardziej pozostaje w sprzeczności z dokumentacją medyczną jeszcze z 2019 r., z której wynika, że ubezpieczona długotrwale leczyła się na schorzenie, którego dotyczyła operacja w lipcu 2021r. i w październiku 2019r. (...) został unieruchomiona, zatem już pierwotnie w chwili zawierania umowy o pracę, ubezpieczona była osobą chorą, a wiec dalsze zwiększanie wymiaru czasu pracy dla niej jako (...) , nie znajdowała żadnego logicznego, medycznego i ekonomicznego uzasadnienie; 5) Potrzeba zwiększenia dochodów jako przyczyna zatrudnienia ubezpieczonej na cały etat przyjęta przez sąd jako uzasadniona, pozostaje w całkowitej sprzeczności z bezspornym faktem, że w okresie 2,5 roku niezdolności do pracy odwołującej, jej siostra - jako właściciel salonu kosmetyczno-fryzjerskiego nie zatrudniła nikogo na zastępstwo, osiągając w roku 2021 stratę w wysokości 6.531 zł, a w roku 2022 stratę w wysokości 11.887,14 zł, 6) Zeznania świadków nie są wiarygodne, bowiem ich treść wskazuje na przygotowanie świadków przez odwołującą, II. Naruszenie prawa materialnego - art. 353 1 kc w związku z art. 300 kp , art. 78 kp przez błędne ich zastosowanie i art. 58 kc przez jego niezastosowanie, na skutek przyjęcia przez Sąd, że sporne wynagrodzenie w kwocie 2.800 zł brutto miesięcznie dla całego etatu zwiększonego dla ubezpieczonej jest wynagrodzeniem godziwym, podczas gdy wynagrodzenie to uległo zwiększeniu wyłącznie w celu uzyskania podwyższonych świadczeń związanych z przewidywaną długotrwałą chorobą, co oznacza, że nie jest wynagrodzeniem godziwym i stanowi naruszenie zasad współżycia społecznego takich jak zasada solidaryzmu społecznego jako naczelnej zasady systemu ubezpieczeń społecznych. Wskazując na wyżej sprecyzowane zarzuty pozwany wnosił o: zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania odwołującej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 2.400 zł za pierwszą instancję oraz kosztów postępowania apelacyjnego w kwocie 1.800 zł. W odpowiedzi na apelację odwołująca wniosła o oddalenie apelacji i obciążenie organu rentowego kosztami postępowania przed sądem drugiej instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania. Wskazać należy, że postępowanie apelacyjne, jakkolwiek jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to jednakże zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że sąd odwoławczy posiada swobodę jurysdykcyjną i kompetencję do ponownej samodzielnej oceny materiału procesowego, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia. Merytoryczny charakter orzekania sądu drugiej instancji polega więc na tym, że ma on obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego, a więc dokonać subsumcji. Z tego też względu sąd ten może, a jeżeli je dostrzeże - powinien, naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji i to niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w apelacji, jeśli tylko mieszczą się w granicach zaskarżenia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 roku w sprawie o sygn. III CKN 812/98, Lex nr 40504). Mając powyższe na uwadze i oceniając ponownie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz dokonując jego subsumcji do przepisów prawa, Sąd Apelacyjny uznał za zasadną zmianę zaskarżonej decyzji i oddalenie odwołania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji w oparciu o zgromadzone dowody dokonał błędnych ustaleń, że począwszy od 1 stycznia 2021 r. ubezpieczona E. W. świadczyła pracę u płatnika składek S. (...) S. C. w zwiększonym wymiarze czasu pracy – na pełen etat, w miejsce dotychczasowego zatrudnienia w 1/4 wymiaru czasu pracy. Konsekwencją zwiększenia wymiaru czasu pracy było bowiem zwiększenie wynagrodzenia po 1 stycznia 2021r. do kwoty 2.800 zł, a tym samym wyższa podstawa wymiaru składek, w sytuacji, gdy od 12 marca 2021r. odwołująca stała się niezdolna do pracy z powodu choroby. Odnosząc się do sprecyzowanych w apelacji zarzutów, to trafny był zarzut błędnych ustaleń faktycznych powiązany z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co skutkowało błędnymi ustaleniami polegającymi na przyjęciu, że począwszy od 1 stycznia 2021 r. ubezpieczona E. W. świadczyła pracę w zwiększonym wymiarze czasu pracy – na pełen etat, podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego ocenionego zgodnie z regułami z art. 233 § 1 k.p.c. , nie wynika, aby odwołująca faktycznie świadczyła pracę w tym okresie w zwiększonym wymiarze, co uzasadniałoby podwyższenie jej wynagrodzenia w ramach tego samego stosunku pracy. W tym miejscu zauważyć trzeba, że art. 233 § 1 k.p.c. zawiera w sobie obowiązek sądu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego, od którego to obowiązku w zasadzie nie dopuszcza się wyjątków (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 r. IV CKN 1256/00 lex nr 80267; wyrok SN z dnia 26 stycznia 2000 r. III CKN 562/98; postanowienie SN dnia 23 stycznia 2002 r. II CKN 691/99). Stąd pominięcie w rozważaniach Sądu części istotnego z punktu widzenia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia zawsze będzie naruszeniem tego przepisu. Przepis ten daję sądowi prawo do swobodnej, leganie nie narzuconej – oceny tegoż materiału dowodowego, ale w powiązaniu z obowiązkiem sądu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego koreluje zatem jego uprawnienie do swobodnego wartościowania tych dowodów i z reguły właśnie to uprawnienie sądu jest w apelacji negowane. Koniecznym jest zatem w niniejszej sprawie dokonanie oceny materiału dowodnego w aspekcie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, zwłaszcza odnoszącej się do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym przypadku postulowanej przez organ rentowy pozorności zawartej umowy o pracę. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko pozwanego, że błędne jest ustalenie Sądu Okręgowego, że od 1 stycznia 2021 r. ubezpieczona świadczyła pracę w zwiększonym wymiarze czasu pracy – jako (...) na pełen etat, a tym samym określona po tym dniu przez strony wyższa wysokość wynagrodzenia za pracę E. W. (zwiększenie z 650 zł brutto do 2.800 zł brutto) została ustalona w kwocie nieadekwatnej do faktycznie realizowanego wymiaru czasu pracy, który nie uległ rozszerzeniu. W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny wskazuje, iż ocena wysokości wynagrodzenia uzgodnionego przez strony stosunku pracy na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych ma istotne znaczenie z uwagi na okoliczność, że ustalanie podstawy wymiaru składki z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy - zgodnie z art. 6 ust. 1, art. 18 ust. 1 w związku z art. 20 ust. 1 i art. 4 pkt 9 , z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2, art. 86 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - następuje w oparciu o przychód, o którym mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych , a więc wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty itp. Umowa o pracę wywołuje zatem nie tylko skutki bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą, lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, kształtując stosunek ubezpieczenia społecznego, w tym wysokość składki, co w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. Oznacza to, że ocena postanowień umownych może i powinna być dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych, a więc nie tylko z punktu widzenia interesu pracownika (ubezpieczonego), ale także interesu publicznego. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa ( art. 58 k.c. ). Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o s.u.s., za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, czyli zatrudnioną przez pracodawcę. Z kolei art. 22 § 1 k.p. stanowi, że przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Jednakże dla faktycznego istnienia stosunku pracy nie jest wystarczające zawarcie umowy o pracę, lecz faktyczne realizowanie treści zawartej umowy poprzez rzeczywiste świadczenie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 6 marca 2007 r., I UK 302/06, OSNP 2008/7-8/110 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 19 października 2007 r., II UK 56/07, LEX nr 376433). Jednoznacznie zatem należy stwierdzić, że co prawda z punktu widzenia art. 18 § 1 k.p. i 22 § 1 k.p. nie ma przeszkód do umówienia się przez strony na wynagrodzenie wyższe od najniższego wynagrodzenia za pracę, jednakże ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu - art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z 09.08.2005 r. sygn. akt III UK 89/05, OSNP 2006/11-12/192, LEX nr 182780, wyrok Sądu Najwyższego z 04.08.2005 r., II UK 16/05, opubl. OSNP 2006/11-12/191, LEX nr 182776, wyrok Sądu Najwyższego z 19.05.2009 r., III UK 7/09, LEX nr 509047). Należy zwrócić uwagę, iż sprzeczny z zasadami współżycia społecznego może być niegodziwy cel umowy o pracę, polegający na ustaleniu nadmiernej wysokości wynagrodzenia (rażąco wygórowanego), aby otrzymywać zawyżone świadczenia z ubezpieczeń społecznych kosztem innych ubezpieczonych. Zgodnie bowiem z art. 58 § 2 k.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, wyrażająca się m.in. poprzez ustanowienie rażąco wygórowanego, a zatem niegodziwego wynagrodzenia. Jednym z najistotniejszych kryterium godziwości (sprawiedliwości) wynagrodzenia za pracę, jest ekwiwalentność wynagrodzenia wobec pracy danego rodzaju, przy uwzględnieniu kwalifikacji wymaganych do jej wykonywania, jak też ilości i jakości świadczonej pracy ( art. 78 k.p. ). Przechodząc do analizy podstawy prawnej zaskarżonego wyroku należy zauważyć, że w toku procesu nie podważano kompetencji organu rentowego do dokonywania kontroli i weryfikacji zgłoszeń płatników składek w zakresie wysokości wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, w tym ubezpieczenie chorobowe, w szczególności w sytuacji, gdy zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa ( art. 58 k.c. ). Stosowne uprawnienie w tej materii Sąd Najwyższy wywiódł z regulacji zamieszczonej w art. 41 ust. 12 i 13 powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05, OSNP 2005/21/338). Stronom umowy o pracę nie przysługuje bowiem niczym nieograniczona swoboda w kreowaniu treści stosunku pracy, gdyż jest ona limitowana przez naturę tego stosunku prawnego, ustawę oraz zasady współżycia społecznego ( art. 3531 k.c. w zw. z art. 300 k.p. ). Przy ustalaniu kształtu stosunku prawnego z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, poza powyższymi kryteriami, należy wziąć pod uwagę pierwiastek publiczny, alimentacyjny charakter świadczeń pobieranych z tytułu podlegania temu ubezpieczeniu oraz zasadę solidaryzmu wobec innych osób ubezpieczonych, co sprawia że wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne nie może być ustalane ponad granice płacy słusznej, sprawiedliwej, zapewniającej godziwe utrzymanie, a przy tym nie powinno rażąco przewyższać wkładu pracy, by w ten sposób składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej. Przy ustalaniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne uzależnionej od wysokości zarobków chodzi bowiem o takie przełożenie wykonywanej pracy i uzyskiwanego za nią wynagrodzenia rzutującego na wysokość składki, które pozostaje w harmonii z poczuciem sprawiedliwości w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia wypłacanych z zasobów ogólnospołecznych. Na ten aspekt kształtowania treści stosunku prawnego z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych wielokrotnie wskazywał w swych judykatach Sąd Najwyższy. Poza powołaną wyżej uchwałą z 27 kwietnia 2005 r. (sygn. akt II UZP 2/05) warto w tym miejscu przywołać pogląd zaprezentowany w wyrokach: z dnia 9 sierpnia 2005 r. (III UK 89/05, OSNP 2006/11-12/192) oraz z 19 maja 2009 r. (III UK 7/09), a także wyroku z dnia 14 grudnia 2017 r. (II UK 645/16, LEX nr 2473788). W ostatnim ze wspomnianych wyżej wyroków Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że z punktu widzenia ustalenia wysokości należnej składki na ubezpieczenie chorobowe, a w konsekwencji wysokości samego świadczenia z tego ubezpieczenia decydujące znaczenie ma określona przez strony umowy o pracę wysokość wynagrodzenia, objęta zasadą swobody umów ( art. 3531 k.c. w związku z art. 300 k.p. ). Ocena, czy ustalone przez strony umowy o pracę wynagrodzenie może być uznane za właściwe, uwzględniające przesłankę ekwiwalentności zarobków do rodzaju i charakteru świadczonej pracy oraz posiadanego przez pracownika doświadczenia i kwalifikacji zawodowych, nie powinna być oparta o subiektywną ocenę charakteru pracy wykonywanej przez pracownika na danym stanowisku pracy, ale powinna być dokonana w oparciu o obiektywne wzorce. Dla takiej oceny należy stosować wzorzec, który w najbardziej obiektywny sposób pozwoli ustalić poziom wynagrodzeń za pracę o zbliżonym lub takim samym charakterze i będzie uwzględniał również warunki obrotu i realia życia gospodarczego (koniunkturę gospodarczą, opłacalność działalności w danej branży, miejsce wykonywania pracy, poziom bezrobocia na lokalnym rynku pracy, dostępność wykwalifikowanych kadr). Wzorcem godziwego wynagrodzenia, który czyni zadość ekwiwalentności zarobków do rodzaju i charakteru świadczonej pracy oraz posiadanych przez pracownika doświadczenia i kwalifikacji zawodowych, będzie wzorzec uwzględniający, między innymi, takie czynniki jak: obowiązująca u pracodawcy siatka wynagrodzeń, średni poziom wynagrodzeń za taki sam lub podobny charakter pracy w danej branży, wykształcenie, zakres obowiązków, odpowiedzialność materialna oraz dyspozycyjność. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się zatem pogląd, iż podstawę wymiaru składki dla pracownika stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy, natomiast ocena „godziwości” wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz kwalifikacji wymaganych do jej wykonywania. Zdaniem Sądu Najwyższego, przyznanie rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być w konkretnych okolicznościach uznane za nieważne, jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu. Wzgląd na interes ogólny chroniony w ramach stosunku ubezpieczenia społecznego sprawia, że „godziwość” wynagrodzenia w prawie ubezpieczeń społecznych zyskuje dodatkowy walor aksjologiczny, gdyż strony stosunku pracy muszą się liczyć z wymogiem ochrony interesu publicznego oraz zasadą solidarności ubezpieczonych. Analogiczne zapatrywanie jest wyrażane w orzecznictwie sądów apelacyjnych, przykładowo można tutaj wskazać wyroki Sądu Apelacyjnego w Krakowie: z dnia 28 marca 2018 r. (III AUa 760/16, LEX nr 2514923) z dnia 23 listopada 2016 r. (III AUa 1306/15, LEX nr 2196258) oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 marca 2018 r. (III AUa 786/17, LEX nr 2481763). Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie oraz z zarzutami podniesionymi w apelacji Sąd Odwoławczy podzielił argumentację pozwanego, że zgromadzone w sprawie dowody, ocenione swobodnie zgodnie z zasadami z art. 233 § 1 k,p.c nie potwierdzają świadczenia pracy przez E. W. po 1 stycznia 2021r. w pełnym wymiarze czasu pracy u płatnika składek S. (...) S. C. . Należy zgodzić się z zarzutami pozwanego, że w sprawie brak wiarygodnych dowodów (zarówno w postaci dokumentów jak i zeznań świadków) na świadczenie pracy przez E. W. po 1 stycznia 2021r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Apelacyjny, podobnie jak pozwany, nie kwestionował przy tym, że odwołująca była w spornym okresie nadal zatrudniona u płatnika składek, jednakże wymiar jej czasu pracy w dalszym ciągu był taki sam (1/4) i nie uległ zwiększeniu. Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że w dacie podpisywania aneksu z 31 grudnia 2020r. zwiększającego wymiar jej czasu pracy i nakładającego na nią zwiększoną ilość obowiązków i godzin pracy, odwołująca była już osobą z rozpoznaniem poważnego schorzenia (...) , poddaną leczeniu w różnych placówkach medycznych. Jak wynika z dokumentacji medycznej - odwołująca z trakcie wizyty w P. (...) w G. w dniu 19.11.2020r. podała w wywiadzie, że od 1,5 roku odczuwa ból (...) o charakterze stałym, była leczona w innych placówkach, jednakże nie uzyskano poprawy. U odwołującej rozpoznano z. (...) i zalecono unieruchomienie w obrębie k. (...) – o. (...) . Z kolei z karty wizyty w P. (...) w G. w dniu 7.01.2021r. wynika, że z uwagi na rozpoznanie z. (...) b. (...) odwołująca uzyskała pilne skierowanie na oddział c. (...) . Na kolejnej wizycie lekarskiej w dniu 4.02.2021r. wskazano, że odwołująca oczekuje na leczenie operacyjne – omówiono przebieg operacji. Uwzględniając powyższe zdaniem Sądu Apelacyjnego uzasadnione wątpliwości pozwanego budziło zwiększenie wymiaru czasu pracy odwołującej jako fryzjerki aneksem z 31 grudnia 2020r. z ¼ etatu do pełnego etatu, w sytuacji, gdy zmagała się ona z p. (...) p. (...) i to z zaleceniem lekarskim do unieruchomienia p. (...) (...) , a zatem istniały przeciwskazania zdrowotne do zwiększenia wymiaru czasu pracy. Niewiarygodne jest, aby odwołująca przyjęła zwiększony wymiar czasu pracy i miała faktyczną możliwość wykonywania obowiązków w pełnym wymiarze czasu pracy, po 8 godzin dziennie, 5 dni w tygodniu, w czasie choroby skutkującej faktycznym ograniczeniem wykonywania tych obowiązków. Oczywistym jest, że w zawodzie (...) niezbędne jest posiadanie pełnej sprawności (...) , zaś w listopadzie 2020r. u odwołującej rozpoznano z. (...) i zalecono unieruchomienie w o. (...) – o. (...) , zaś w wywiadzie lekarskim sama odwołująca podawała wówczas, że od 1,5 roku odczuwa b. (...) o charakterze stałym, była leczona w innych placówkach, jednakże nie uzyskano poprawy. Błędne jest zatem ustalenie Sądu Okręgowego, że choroba była dla odwołującej zaskoczeniem i nie mogła przewidzieć konieczności długotrwałego leczenia, w tym operacyjnego i związanego z tym skorzystania ze zwolnień lekarskich. Zdaniem Sądu Apelacyjnego rzekome zwiększenie wymiaru czasu pracy odwołującej po 1 stycznia 2021r. i podwyższenie jej wynagrodzenia było motywowane wyłącznie uzyskaniem wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w sytuacji gdy odwołująca miała świadomość choroby, skutkującej koniecznością skorzystania ze zwolnienia lekarskiego w najbliższej przyszłości. W dniu 12 marca 2021r. odwołująca stała się niezdolna do pracy z powodu choroby. Ponadto zgłoszenie do ZUS podwyższonej podstawy wymiaru składek nastąpiło w dniu 11 lutego 2021 r., a zatem gdy ubezpieczona już oczekiwała na o. (...) . Jak wskazywano wyżej – z dokumentacji medycznej wynikało, że podczas wizyty w poradni w dniu 7.01.2021r. z uwagi na rozpoznanie z. (...) odwołująca uzyskała pilne skierowanie na oddział c. (...) , a na kolejnej wizycie lekarskiej w dniu 4.02.2021r. wskazano, że odwołująca oczekuje na leczenie operacyjne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego faktu wykonywania przez odwołującą pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie potwierdzają też dowody z zeznań świadków jak i ubezpieczonej, a także dowody z dokumentów. Wątpliwości budziły zeznania odwołującej E. W. , bowiem odwołująca sama przyznała, że mogło się zdarzyć, że w niektóre dni, nie pojawiała się w pracy. Nie potrafiła też wyjaśnić przekonywująco powodów braku regularności swoich podpisów na liście obecności. Jej zeznania cechuje duży stopień ogólności i niekonsekwencji. Z kolei z zeznań świadków N. G. i T. G. wynika, że informacje co do tego, że odwołująca miała pracować w pełnym wymiarze czasu pracy czerpali głównie od odwołującej. Ponadto przedłożone kserokopie kalendarza, do których w zakładzie płatnika wpisywano godziny wizyt klientów, dotyczą łącznie usług kosmetycznych i fryzjerskich i również nie wykazano, aby autorką tych wpisów była ubezpieczona, a nie jej (...) – S. C. . Wiele wpisów jest nieczytelnych, nadto dokonane przy nich notatki wskazują, że faktycznie wykonywane były usługi kosmetyczne (...) Nie bez znaczenia jest i ten fakt, że odwołująca wróciła do pracy u płatnika składek po rehabilitacji, dopiero po odebraniu zaskarżonej decyzji (decyzja została odebrana w dniu 25.08.2022r., a odwołująca wróciła do pracy 5.09.2022r.). W tym kontekście jako dodatkowe okoliczności przemawiające za prawidłowością stanowiska pozwanego, należy przywołać sytuację finansową płatnika (za 2020r. i 2021r. uzyskał stratę), która wskazuje na brak ekonomicznego uzasadnienia dla podwyższenia wynagrodzenia odwołującej, a także fakt bliskiego pokrewieństwa odwołującej i płatnika składek S. C. ( (...) ), co również mogło rzutować na ukształtowanie wynagrodzenia odwołującej jak w niniejszej sprawie. Z powyższych względów - uznając za zasadne zarzuty strony pozwanej – należy stwierdzić, że wysokość wynagrodzenia odwołującej ustalona w spornym aneksie nie była adekwatna do rzeczywiście wykonywanej przez nią pracy, a zwiększenie tego wynagrodzenia nastąpiło w istocie bez faktycznego zwiększenia wymiaru czasu pracy. W konsekwencji istniały podstawy do przyjęcia, że wynagrodzenie odwołującej zostało zawyżone i ustalone w wysokości naruszającej zasady współżycia społecznego ( art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p. ), a tym samym były przesłanki do obniżenia wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek do wysokości wskazanej w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Sąd Apelacyjny wskazuje, że organ rentowy nie określił prawidłowo wartości przedmiotu zaskarżenia, wskazując w apelacji, że jest to kwota 25.200 zł. Obliczenia organu nie są prawidłowe, bowiem wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie o wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne równa jest różnicy pomiędzy wysokością składki wskazywaną (zapłaconą) przez stronę odwołującą się i składką należną, ustaloną w zaskarżonej decyzji, za okres 12 miesięcy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2024 r. II UZ 28/24). Wobec braku określenia wps i wpz przez strony w wyżej opisany sposób, Sąd Apelacyjny ustalając stawki kosztów zastępstwa procesowego, uwzględnił stawki minimalne za obie instancje. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 i oddalił odwołanie, a także zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądził od odwołującej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 180,00 zł z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 §1 1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, gdyż to odwołująca jest stroną przegrywającą sprawę, która w myśl art. 98 §1, 1 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zobowiązana jest do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz strony przeciwnej. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono w wysokości stawki minimalnej na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265). W pkt 3 wyroku Sąd Apelacyjny rozstrzygnął o kosztach procesu w drugiej instancji, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu określoną w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. , stosownie do której strona przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty zastępstwa procesowego, których wysokość w niniejszej sprawie określa przepis § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265). W konsekwencji Sąd Apelacyjny zasądził od odwołującej na rzecz pozwanego kwotę 240,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Wiesława Stachowiak

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI