III AUa 116/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Apelacyjny dotyczyła dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: odmowy prawa do niezrealizowanego świadczenia po zmarłej babci oraz uznania, że wnuczka (ubezpieczona) pobrała nienależne świadczenie w kwocie 2 717,32 zł. Sąd Okręgowy w Koszalinie oddalił odwołania ubezpieczonej, uznając, że babcia nie pozostawała na jej wyłącznym utrzymaniu, a świadczenie zostało pobrane nienależnie, powołując się na przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd Apelacyjny w Szczecinie, rozpoznając apelację, zmienił zaskarżony wyrok. Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, jednakże dokonał odmiennej oceny prawnej. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było rozróżnienie między powstaniem/ustaniem prawa do świadczenia a prawem do jego wypłaty. Sąd Apelacyjny uznał, że zgodnie z art. 130 ust. 1 i art. 136a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, świadczenie emerytalne przysługuje w pełnej wysokości za cały miesiąc kalendarzowy, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, a wstrzymanie wypłaty następuje od miesiąca następującego po miesiącu zgonu. Ubezpieczona, działając jako ubezpieczeniowy opiekun emerytki na podstawie art. 136b ustawy, była uprawniona do pobrania tego świadczenia. W związku z tym Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczona nie pobrała nienależnego świadczenia i nie ma obowiązku jego zwrotu, zmieniając tym samym zaskarżony wyrok i decyzję ZUS w tej części. Apelacja została oddalona w pozostałym zakresie, dotyczącym odmowy prawa do niezrealizowanego świadczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących wypłaty świadczeń po śmierci świadczeniobiorcy, rozróżnienie między prawem do świadczenia a prawem do jego wypłaty, status ubezpieczeniowego opiekuna.
Dotyczy specyficznych przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Zagadnienia prawne (3)
Czy świadczenie emerytalne przysługujące za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, jest należne w pełnej wysokości, czy proporcjonalnie do dnia śmierci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Świadczenie emerytalne przysługuje w pełnej wysokości za cały miesiąc kalendarzowy, w którym nastąpiła śmierć emeryta, a wstrzymanie wypłaty następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu zgonu.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny oparł się na przepisach art. 130 ust. 1 i art. 136a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, które odróżniają prawo do świadczenia od prawa do jego wypłaty. Wskazano, że ustanie prawa do świadczenia ex lege (np. wskutek śmierci) nie jest tożsame z natychmiastowym wstrzymaniem wypłaty, a przepisy te wprowadzają odrębne zasady dotyczące momentu wstrzymania wypłaty świadczenia.
Czy osoba sprawująca faktyczną opiekę nad emerytem, która pobrała świadczenie po jego śmierci, ale w miesiącu, w którym nastąpił zgon, pobrała świadczenie nienależnie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli pobrała świadczenie za pełny miesiąc, w którym nastąpiła śmierć, zgodnie z zasadami wypłaty świadczeń w ubezpieczeniach społecznych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczona, działając jako ubezpieczeniowy opiekun emerytki, była uprawniona do pobrania świadczenia za pełny miesiąc, w którym nastąpiła śmierć babci. Wstrzymanie wypłaty następuje od kolejnego miesiąca, co oznacza, że świadczenie za miesiąc zgonu było należne. W związku z tym nie można uznać go za nienależnie pobrane.
Czy art. 138 ustawy o emeryturach i rentach (zwrot nienależnie pobranych świadczeń) ma zastosowanie w sytuacji, gdy świadczenie zostało pobrane za pełny miesiąc, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, przez osobę uprawnioną do jego odbioru jako ubezpieczeniowy opiekun?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli świadczenie zostało pobrane zgodnie z zasadami wypłaty świadczeń za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podkreślił, że art. 138 ustawy dotyczy zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. W sytuacji, gdy świadczenie za miesiąc zgonu jest należne w pełnej wysokości, a osoba pobierająca je była do tego uprawniona (jako ubezpieczeniowy opiekun), nie można mówić o nienależnym pobraniu w rozumieniu tego przepisu. Regulacja z art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wyklucza stosowania art. 136a ust. 2, a przepisy te wzajemnie się uzupełniają.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. H. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (15)
Główne
ustawa emerytalna art. 138 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W tej sprawie uznano, że świadczenie nie zostało pobrane nienależnie.
ustawa emerytalna art. 138 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa, jeżeli osoba pobierająca była pouczona o braku prawa. W tej sprawie uznano, że świadczenie za miesiąc zgonu było należne.
ustawa emerytalna art. 138 § ust. 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia wypłacone osobie innej niż wskazana w decyzji. W tej sprawie uznano, że ubezpieczona pobrała świadczenie jako ubezpieczeniowy opiekun, a nie osoba nieuprawniona.
ustawa emerytalna art. 130 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Świadczenia wypłaca się za miesiące kalendarzowe w ustalonym terminie płatności. Potwierdza prawo do świadczenia za cały miesiąc.
ustawa emerytalna art. 136a § ust. 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł. Potwierdza prawo do świadczenia za miesiąc zgonu.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 136 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dotyczy wypłaty świadczeń należnych do dnia śmierci małżonkowi, dzieciom lub innym członkom rodziny pozostającym na utrzymaniu zmarłego. W tej sprawie nie miał zastosowania, gdyż ubezpieczona pobrała świadczenie jako ubezpieczeniowy opiekun.
ustawa emerytalna art. 136b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Reguluje wypłatę świadczeń osobie sprawującej faktyczną opiekę nad emerytem/rencistą, po pouczeniu o obowiązku zwrotu w przypadku nienależnego pobrania.
ustawa emerytalna art. 100 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do świadczeń powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.
ustawa emerytalna art. 101
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do świadczeń ustaje ze śmiercią osoby uprawnionej lub gdy ustanie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania prawa.
ustawa emerytalna art. 129 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa do nich.
ustawa emerytalna art. 134
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa przesłanki wstrzymania wypłaty świadczeń, w tym ustanie prawa do świadczenia.
ustawa emerytalna art. 136a § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa sposób ustalania kwoty świadczenia przysługującego za niepełny miesiąc. Sąd Apelacyjny uznał, że przepis ten ma charakter ogólny i nie odnosi się wyłącznie do przypadków śmierci.
ustawa emerytalna art. 75 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Reguluje dodatek pielęgnacyjny.
ustawa o kombatantach art. 20 § ust. 2 pkt. 3
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Reguluje ryczałt energetyczny i dodatek kompensacyjny.
ustawa o jednorazowym świadczeniu art. 2 § ust.2 pkt 6 w zw. z art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o jednorazowym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów w 2019 r.
Reguluje jednorazowe świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Świadczenie emerytalne za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć, jest należne w pełnej wysokości. • Wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca następującego po miesiącu zgonu. • Osoba sprawująca faktyczną opiekę (ubezpieczeniowy opiekun) jest uprawniona do pobrania świadczenia za pełny miesiąc, w którym nastąpiła śmierć. • Rozróżnienie między prawem do świadczenia a prawem do jego wypłaty.
Odrzucone argumenty
Świadczenie pobrane po śmierci świadczeniobiorcy jest nienależne. • Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 138 ustawy emerytalnej. • Babcia nie pozostawała na wyłącznym utrzymaniu wnuczki.
Godne uwagi sformułowania
należy odróżnić nabycie prawa do świadczenia od prawa do jego wypłaty • ustanie prawa ex lege nie wiąże się automatycznie z wstrzymaniem prawa do wypłaty • wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista • świadczenie emerytalne przysługuje w pełnej wysokości aż do końca miesiąca, w którym nastąpiła śmierć emeryta
Skład orzekający
Jolanta Hawryszko
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wypłaty świadczeń po śmierci świadczeniobiorcy, rozróżnienie między prawem do świadczenia a prawem do jego wypłaty, status ubezpieczeniowego opiekuna."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu wypłaty świadczeń po śmierci bliskiej osoby i wyjaśnia kluczowe kwestie prawne związane z momentem ustania prawa do świadczenia i jego wypłaty, co jest istotne dla wielu osób.
“Czy świadczenie emerytalne po zmarłym przysługuje za cały miesiąc? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 2717,32 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.