III AUa 1136/12

Sygn. akt III AUa 1136/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - SSA Elżbieta Czaja SA Barbara Mazurkiewicz – Nowikowska Sędziowie: SA Teresa Czekaj (spr.) Protokolant: sekr.sądowy Mazuryk Maciej po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. w Lublinie sprawy M. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L. o odsetki na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt VIII U 2358/12 I. zmienia częściowo zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustala M. P. prawo do odsetek za okres od dnia 16 października 2009 roku do dnia zapłaty za opóźnienie wypłaty renty z tytułu wypadku przy pracy; II. oddala apelację w pozostałej części. Sygn. akt III AUa 1136/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 23 kwietnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w L. odmówił M. P. wypłaty odsetek za zwłokę w wypłacie renty z tytułu niezdolności do pracy, ustalonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 3 lutego 2012 r. W dniu 30 maja 2012 r. odwołanie od powyższej decyzji złożył M. P. wnosząc o wypłatę odsetek za zwłokę w wypłacie świadczenia. Organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania podnosząc, że wypłatę renty z tytułu niezdolności podjęto wykonując wyrok Sądu Okręgowego z dnia 3 lutego 2012 r. Zdaniem organu rentowego przy ustalaniu prawa do renty nie wystąpił błąd organu albowiem dopiero w postępowaniu sądowym dokonano ostatecznego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do wydania decyzji w sprawie. Wyrok Sądu wpłynął do organu rentowego w dniu 15 marca 2012 r. wnioskodawca wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów uczynił to w dniu 13 kwietnia 2012 r., skarżona decyzja została wydana z zachowaniem ustawowego terminu tj. 23 kwietnia 2012 r. Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. P. prawo do wypłaty odsetek od dnia 1 sierpnia 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i ich ocenie prawnej: Wnioskodawca M. P. uległ w dniu 25 maja 2001 r. wypadkowi przy pracy. Sąd Rejonowy w Lublinie w VII Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie VII P 1875/04 w dniu 31 lipca 2008 r. ustalił, że wnioskodawca uległ w dniu 25 maja 2001 r. ciężkiemu wypadkowi przy pracy. Wyrokiem z dnia 3 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Lublinie w VII Wydziale Pracy w sprawie VII Pa 257/08 oddalił apelacje stron od w/w wyroku Sądu Rejonowego. W dniu 28 sierpnia 2009 r. wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa do renty w związku z wypadkiem przy pracy, któremu uległ w dniu 25 maja 2001 r. Decyzją z dnia 29 września 2009 r. organ rentowy odmówił prawa do renty w związku z wypadkiem przy pracy wobec nie przedłożenia protokołu powypadkowego przez skarżącego lub zakład pracy zgodnie z treścią art. 22 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych . Wyrokiem z dnia 3 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Lublinie w sprawie VIII U 26/12 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy od dnia 16 listopada 2002 r., zaś od 1 czerwca 2007 r. do 31 maja 2012 r. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Sąd przekazał organowi rentowemu roszczenie o przyznanie odsetek. Wyrok Sądu Okręgowego wpłynął do organu rentowego dnia 15 marca 2012 r. Wyrok uprawomocnił się 25 lutego 2012 r. Wnioskodawca w dniu 13 kwietnia 2012 r. złożył w ZUS oświadczenie o prowadzeniu działalności gospodarczej i opłacaniu składek, refundacji otrzymywanej z (...) , nie pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych i nie uzyskiwaniu przychodów z tytułu umowy o pracę lub umowy zlecenia, także potwierdzające ten fakt dokumenty. Organ rentowy w dniu 23 kwietnia 2012 r. wydał decyzję przyznającą od 1 sierpnia 2009 r. rentę zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego. Wypłacono wyrównanie za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 30 kwietnia 2012 r. W dniu 23 kwietnia 2012 r. ZUS wydał decyzję odmawiającą prawa do wypłaty odsetek uznając, iż prowadzone postępowanie wyjaśniające zakończono 13 kwietnia 2012 r., renta została więc wypłacona w okresie 30 dni od daty zakończenia postępowania, z zachowaniem ustawowego terminu. Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie. Powołał treść art. 85 ust. 1 i 2 obowiązującej ustawy z dnia 1 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zmianami zgodnie z którymi jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest zobowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Sąd Okręgowy wskazał, iż rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1999 r., Nr 12 poz. 104) określono szczegółowe zasady wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub w wypłaceniu świadczeń do których przyznawania i wypłacania są zobowiązani ZUS oraz płatnicy składek. Według § 2.1. rozporządzenia odsetki wypłaca się za okres od dnia następującego po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń – do dnia wypłaty świadczeń, z uwzględnieniem ust 2-5. Okres opóźnienia w ustaleniu prawa do świadczeń i ich wypłacie, dla których przepisy określające zasady ich przyznawania i wypłacania przewidują termin na wydanie decyzji, liczy się od dnia następującego po upływie terminu na wydanie decyzji. Okres opóźnienia w wypłaceniu świadczeń okresowych liczy się od dnia następującego po ustalonym terminie ich płatności. Zgodnie z artykułem 118 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zmianami) organ rentowy wydaje decyzje w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. W ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy już w dniu 28 sierpnia 2009 r. dysponował wyrokiem i uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 3 marca 2009 r., z którego jednoznacznie wynikało, że wnioskodawca uległ ciężkiemu wypadkowi przy pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego organ rentowy nie dysponował protokołem powypadkowym jednakże jeśli konsekwentnie przestrzegałby przepisów w przypadku nieprzedstawienia protokołu powypadkowego lub karty wypadku był zobowiązany na podstawie przepisu art. 304 § 2 k.p.k. niezwłocznie zawiadomić prokuratora lub Policję o nieprzedstawieniu wymaganej dokumentacji. Sąd Okręgowy powołał treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2007 r. (P 11/07) zgodnie, z którym art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych rozumiany winien być w ten sposób, że za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uznaje się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia tylko w sytuacji, gdy za nieustalenie tych okoliczności nie ponosi odpowiedzialności organ rentowy. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, należy zgodzić się z twierdzeniem, że przez wyjaśnienie „ostatniej niezbędnej okoliczności” trzeba rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Sąd Okręgowy uznał, że wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranność w wykładni i zastosowaniu prawa (por. wyrok SN z 25 stycznia 2005 r., sygn.. akt I UK 159/04, OSNP nr 19/2005, poz. 308). Zdaniem Sądu Okręgowego istotne znaczenie dla wykładni cyt. art. 118 ust. 1a ma także użycie w przepisie wyrazu „również”. To znaczy, że dzień doręczenia prawomocnego orzeczenia sądu, w razie gdy prawo do świadczenia zostało ustalone przez sąd, nie jest jedynym możliwym początkiem biegu terminu wydania przez organ rentowy decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczenia i wypłaty tego świadczenia. Początek biegu tego terminu można wskazać wcześniej – byłby to dzień, w którym organ rentowy mógł ustalić to prawo, gdyby działał prawidłowo. Jeżeli odpowiedzialność leży po stronie organu rentowego, termin do wydania decyzji i wypłaty świadczenia powinien być liczony od wcześniejszej daty, w której organ rentowy, gdyby działał prawidłowo, powinien był wydać decyzję, a ubezpieczony powinien mieć prawo do odsetek za stosowny okres. Oznacza to, że w wypadku wystąpienia przez ubezpieczonego z roszczeniem o zapłatę odsetek, obowiązkiem sądu jest nie tylko kontrola legalności decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczenia, ale również ocena, czy za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczenia odpowiedzialność ponosi organ rentowy. Taki jest też przeważający kierunek wykładni Sądu Najwyższego i sądów powszechnych min. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 września 2006 r., III AUa 1126/05, LEX nr 310445, zgodnie z którym za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, uznaje się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia, o ile za nie ustalenie tych okoliczności odpowiedzialności nie ponosi organ rentowy, również wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2010 r. I UK 345/09. W ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy, dysponując wiedzą wynikającą z treści wyroku sądowego już w sierpniu 2009 r., winien przyjąć, iż zdarzenie, któremu uległ wnioskodawca w dniu 25 maja 2001 r. jest wypadkiem przy pracy. Biorąc pod uwagę, że odwołanie wnioskodawcy jest uzasadnione, na mocy powołanych przepisów oraz art. 477 14 § 2 kpc Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. Apelację od powyższego wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucił: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. 205/09, poz. 1585 ze zm.) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustalaniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 12/99, poz. 104) oraz art. 118 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. Nr 153/09, poz. 1227) poprzez zobowiązanie ZUS do zapłaty odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie renty wypadkowej za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 30 kwietnia 2012 r.; 2/ sprzeczność ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że już w dniu 28 sierpnia 2009 r. organ rentowy dysponował wystarczającymi dowodami na okoliczność, że wnioskodawca ma prawo do renty z tytułu wypadku przy pracy, gdyż w tym dniu organ rentowy otrzymał wyrok Sądu Apelacyjnego, z którego wynikało, że wnioskodawca uległ ciężkiemu wypadkowi przy pracy. Podnosząc powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku. W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że terminy do wydania decyzji i wypłaty należności, w związku z wykonaniem orzeczenia sądowego, zostały dotrzymane. Wobec braku dokumentów dotyczących istnienia stosunku pracy, czy ustalenia wypadku przy pracy zachodziła konieczność ustalenia przebiegu zdarzenia z dnia 25 maja 2001 r., jego przyczyn i skutków tylko na drodze postępowania sądowego. Dopiero wpływ prawomocnego Sądu Okręgowego w dniu 12 marca 2012 r. i konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez ZUS, zakończonego w dniu 13 kwietnia 2012 r., pozwoliło podjąć 23 kwietnia 2012 r. decyzję o wypłacie renty wypadkowej M. P. . Zdaniem skarżącego, ZUS wydając decyzję omawiającą prawa do renty, nie popełnił błędu, nie ponosi więc odpowiedzialności za okoliczności, które sprawiły, że wypłata renty na wniosek złożony w sierpniu 2009 r., nastąpiła dopiero w kwietniu 2012 r. Organ rentowy podniósł również, że przy założeniu, że organ rentowy błędnie ocenił braki dokumentacji, termin do wydania decyzji i dokonania wypłaty należało określić od innej daty, a nie jak przyjął Sąd Okręgowy na dzień 1 sierpnia 2009 r. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest częściowo zasadna, a mianowicie co do daty ustalenia prawa do odsetek. Podkreślić należy, że Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i ustalenia te Sąd Apelacyjny podziela, zatem nie zachodzi potrzeba ich powtarzania. Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 1 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn., Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zlecanych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznawaniu lub wypłacaniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Jak wynika z treści cytowanego przepisu, przesłanką powstania obowiązku organu rentowego wypłaty odsetek jest opóźnienie tego organu w ustalaniu prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego lub wypłaty tego świadczenia. W orzecznictwie utrwalony został pogląd, że zawarta w art. 85 ust. 1 ustawy systemowej określenie „nie ustalił prawa do świadczenia” oznacza zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania. Do powstania obowiązku wypłaty odsetek konieczne jest stwierdzenie naruszenia prawa przez organ rentowy prawomocnym wyrokiem zmieniającym decyzję organu rentowego i przyznającym prawo do tego świadczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 159/04, OSNP Nr 19 z 2005 r., poz. 308; z dnia 7 kwietnia 2010 r. I UK 345/09, Lex nr 607445). W sprawie niniejszej M. P. w dniu 28 sierpnia 2009 r. złożył wniosek o rentę w związku z wypadkiem przy pracy. Decyzją z dnia 29 września 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy prawa do renty, powołując się na art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadów przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem ZUS odmawia przyznania świadczenia w przypadku nieprzedstawienia protokołu powypadkowego lub karty wypadku. Organ rentowy pominął całkowicie prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 31 lipca 2008 r. sygn.. akt VII P 1875/04, w którym ustalono, że M. P. uległ w dniu 25 maja 2007 r. ciężkiemu wypadkowi przy pracy. Odpis wyroku organ rentowy otrzymał 6 sierpnia 2009 r. (data stempla). Tak więc w dacie składnia wniosku o rentę wypadkową w dniu 28 sierpnia 2009 r. organ rentowy dysponował dokumentem pozwalającym uznać, że wnioskodawca w dniu 25 maja 2001 r. uległ wypadkowi przy pracy. Z tego założenia wyszedł Sąd Okręgowy w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 3 lutego 2012 r. ustalił M. P. prawo do renty od 16 listopada 2002 r. do 31 maja 2007 r. z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy oraz od 1 czerwca 2007 r. do 31 maja 2012 r, z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku wypadkiem przy pracy. Tym samym organ rentowy wydając decyzję z dnia 29 kwietnia 2009 r. niezgodnie z prawem odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do renty z tytułu wypadku przy pracy. Powyższe okoliczności wskazują, że brak jest podstaw, aby uznać, że opóźnienie w ustaleniu i wypłacie prawa do renty nastąpiło z przyczyn niezależnych od ZUS, a dopiero wyrok Sądu Okręgowego z dnia 3 lutego 2012 r. otwierał drogę do przyznania tego prawa. W postępowaniu sądowym dotyczącym renty nie ustalano okoliczności wypadku przy pracy, a jedynie okoliczności dotyczące stopnia niezdolności do pracy spowodowanej tym wypadkiem. Należy więc uznać, że przedłożony przez wnioskodawcę dowód w postaci prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego, ustalającego, że wnioskodawca uległ wypadkowi przy pracy, pozwalał organowi rentowemu na podjęcie decyzji o przyznaniu prawa do renty w 2009 r. Wyrok Sądu Okręgowego podlega jednak zmianie w zakresie daty początkowej ustalenia prawa do odsetek. Wniosek o przyznanie prawa do renty M. P. złożył 28 sierpnia 2009 r. Zgodnie z art. 118 ust, 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. Nr 153 z 2009 r., poz. 1227 ze zm.) organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120 . Organ rentowy wydając decyzję o ustaleniu prawa do renty określił dzień wypłaty na 15 każdego miesiąca. Biorąc więc pod uwagę te terminy ZUS był w zwłoce od 16 października 2009 r. i w tej części należało wyrok Sądu Okręgowego zmienić, ustalając ponadto, że odsetki przysługują do dnia wypłaty renty. W pozostałym zakresie apelację oddalono, mając na względzie wymienione wyżej okoliczności. Dlatego na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.