III AUa 1108/12

Sygn. akt III AUa 1108/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Niewiadowska-Patzer (spr.) Sędziowie: SSA Ewa Cyran SSA Hanna Hańczewska-Pawłowska Protokolant: st.sekr.sądowy Alicja Karkut po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 r. w Poznaniu sprawy z wniosku M. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. o emeryturę na skutek apelacji wnioskodawcy M. T. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt VIII U 3649/11 u c h y l a zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 21 września 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. odmówił M. T. przyznania prawa do emerytury, gdyż nie spełnił warunków do jej przyznania. Od powyższej decyzji odwołanie złożył wnioskodawca domagając się uznania pracy w (...) Przedsiębiorstwie (...) w P. od 1.09.1965r. do 30.04.1994r. na stanowisku mechanika samochodowego jako pracy w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy –Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012r. oddalił odwołanie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujące ustalenia: M. T. urodził się w dniu (...) , wiek 60 lat ukończył w dniu (...) , nie przystąpił do funduszu emerytalnego. W dniu 4 sierpnia 2011r. odwołujący wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury przy obniżonym wieku emerytalnym. Ubezpieczony udowodnił na dzień 1 stycznia 1999r. wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 25 lat dla mężczyzn, ale nie udowodnił co najmniej 15-letniego okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ze świadectwa pracy wystawionego przez (...) Przedsiębiorstwo (...) w P. wynika, że zatrudniony był w tej Spółdzielni od 1 września 1965r. do 30 kwietnia 1995r. na stanowiskach: monter samochodowy, blacharz, mechanik, brygadzista, mechanik napraw samochodowych. Od 1 czerwca 1995r. do 14 września 2011r. był zatrudniony w Komendzie (...) Policji w P. na stanowisku mechanika samochodowego, a następnie od dnia 15 września 2011r. na tym samym stanowisku w Centrum Usług (...) . Stosunek pracy odwołującego zawarty z Komendą (...) Policji w P. nie uległ rozwiązaniu i jest kontynuowany na mocy art. 23 ( 1 ) k.p. przez następcę prawnego- Centrum Usług (...) . Sąd Okręgowy wskazał na warunki przyznania prawa do emerytury w obniżonym wieku przytaczając treść art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) w związku z §4 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ((Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.). Sąd uznał, że poza sporem pozostawało, że odwołujący M. T. osiągnął wymagany prawem wiek (60 lat) oraz okres zatrudnienia (minimum 25 lat) i nie jest członkiem OFE, a także nie rozwiązał stosunku pracy. Sporne pozostawało natomiast wykonywanie przez odwołującego pracy w szczególnych warunkach, które w świetle przedstawianych przez niego twierdzeń miały polegać na pracy w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. dział XIV pkt 16 Wykazu A). Sąd podkreślił, że gdyby ubezpieczony rozwiązał stosunek pracy, okolicznością wymagająca rozważenia byłoby czy spełnił on warunek świadczenia pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w okresie co najmniej 15 lat. Sąd orzekający odstąpił od przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków na okoliczność charakteru zatrudnienia odwołującego w (...) Przedsiębiorstwie (...) w P. , gdyż wnioskodawca odmówił rozwiązania stosunku pracy, trwającego nieprzerwanie od 1995r. do chwili obecnej. Sąd podkreślił, że zasada ekonomiki procesowej nie pozwala na przeprowadzenie dowodu, który nie byłby przydatny w sprawie. Ubezpieczony M. T. z uwagi na nierozwiązanie stosunku pracy w dniu złożenia wniosku o przyznanie emerytury, nie spełnił wszystkich warunków do nabycia świadczenia na zasadach określonych w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odnosząc się do zarzutu rzekomej niekonstytucyjności art. 184 ustawy, Sąd stwierdził, że nie ma to związku z prawidłowością rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, dopiero bowiem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego , eliminujące wadliwy przepis z istniejącego porządku prawnego pozwala odstapić od jego stosowania. Sąd stwierdzając, że ubezpieczony nie spełnił wszystkich wymogów przyznania wcześniejszej emerytury na podstawie powołanych przepisów prawa materialnego oraz art.477 14 §1 k.p.c. oddalił odwołanie. Apelacje od wyroku złożył odwołujący domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, że w okresie od 1.09.1965r. do 30.04.1995r. pracował jako mechanik samochodowy w kanałach remontowych czyli w ocenie apelującego spełnił warunek wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym skarżący poinformował, że zakład pracy uległ likwidacji, a on otrzymał wypowiedzenie, którego okres kończy się z dniem 30 kwietnia 2013r. Pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Emerytura na podstawie art.184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje, urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r., którzy w dniu 1 stycznia 1999r. legitymowali się okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat-dla kobiet i 65 lat-dla mężczyzn, a także okresem składkowym i nieskładkowym, o którym mowa w art.27 ustawy oraz – po tej dacie – osiągnęli wiek przewidziany w art.32,33,39 i 40 ustawy i rozwiązali stosunek pracy oraz nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody państwa (stan prawny obowiązujący do 31.12.2012r.). W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną było, czy na dzień 1 stycznia 1999r. wnioskodawca spełnił warunek pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 15 lat, którego Sąd I instancji nie rozstrzygnął. Stwierdził on bowiem, że wnioskodawca nie rozwiązał stosunku pracy, a tym samym nie zostały spełnione wszystkie wymaganie przesłanki do przyznania prawa do emerytury. Stanowisko Sądu I instancji było bezsprzecznie trafne. W apelacji skarżący wskazał na zmianę stanu faktycznego, albowiem z powodu likwidacji zakładu pracy, z dniem 30 kwietnia 2013r. nastąpi rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. W tym miejscu należy zauważyć, że z treści przepisu art.316§1 k.p.c. wynika ogólna zasada obowiązująca w postępowaniu cywilnym, zgodnie z którą podstawą rozstrzygnięcia roszczenia jest stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, przy czym nie może budzić wątpliwości, że sformułowanie „stan rzeczy” obejmuje także zarówno stan faktyczny jak i stan prawny. Co prawda na gruncie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych reguła ta doznaje ograniczenia z tego względu, że postępowanie sądowe w tych sprawach wszczynane jest na skutek odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które zastępuje pozew. Postępowanie to ma charakter odwoławczy, a jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem wydanej decyzji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednak, że zasada ta nie ma charakteru absolutnego. Ma ona bowiem uzasadnienie tylko wtedy, kiedy odwołanie się do art.316 §1 k.p.c. wypaczałoby charakter postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i prowadziłoby do oczywistego pominięcia odrębności tego postępowania poprzez całkowite pozbawienie znaczenia postępowania administracyjnego poprzedzającego postępowanie sądowe. Odstępstwo od zasady badania legalności decyzji na dzień jej wydania jest szczególnie uzasadnione w przypadku oceny prawa do świadczenia emerytalnego uzależnionego między innymi od warunku rozwiązania stosunku pracy np. na podstawie art.184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok SN z 12.04.2012r. II UK 235/11, wyrok SN z 5.04.2011r. III UK 106/10). Nadto Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że z dniem 1 stycznia 2013r. uległ zmianie stan prawny, gdyż zgodnie z art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2012 nr 637) ) art. 184 ust.2 ustawy emerytalnej otrzymał brzmienie :„emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.". Tym samym został skreślony warunek, rozwiązania stosunku pracy, w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Z tych też względów, wobec zmiany stanu prawnego, w rozpoznawanej sprawie apelacja okazała się skuteczna. Skoro do przyznania prawa do emerytury w obniżonym wieku nie jest wymagana przesłanka rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, konieczne stało się wyjaśnienie jedynej spornej przesłanki- czy apelujący legitymuje się wymaganym 15 letnim okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych. Z uwagi na fakt, że w tym kierunku Sąd I instancji nie przeprowadził ( zresztą zasadnie) żadnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił tej kwestii, zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości w celu jej wyjaśnienia. Mając powyższe na uwadze zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu ( art.386§4 k.p.c. ). Przy ponownym rozpoznaniu rzeczą Sądu I instancji będzie przeprowadzenie starannego postępowania dowodowego na okoliczność czy wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999r. posiadał 15- letni okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych, a w konsekwencji czy spełnił wszystkie konieczne przesłanki do przyznania mu prawa do emerytury w obniżonym wieku (art. 184 ustawy emerytalnej). Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386§4 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. /SSA Hanna Hańczewska-Pawłowska/ /SSA Iwona Niewiadowska-Patzer/ /SSA Ewa Cyran/