III ARN 15/96

Wyrok z dnia 4 grudnia 1996 r. III ARN 15/96 Mianowanemu pracownikowi kolejowemu w sprawie przeniesienia na inne stanowisko przysługuje droga sądowa (przed sądem pracy) Przewodniczący: SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie: SN Janusz Łętowski, NSA Jerzy Sulimierski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 1996 r. sprawy ze skargi Tadeusza J. na decyzję Dyrektora Generalnego Polskich Kolei Państwowych z dnia 15 lipca 1994 r. [...] w przedmiocie zmiany stanowiska pracy, na skutek rewizji nadzwy- czajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 1994 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d n i e n i e Naczelny Dyrektor Śląskiego Okręgu Kolei Państwowych w K. decyzją z dnia 23 maja 1994 r. wyznaczył z dniem 1 lipca 1994 r. pracownikowi mianowanemu [...] DOKP w K. Tadeuszowi J. nowe stanowisko pracy - kontrolera do spraw inwentaryzacji w Biurze Ekonomiczno-Finansowym (z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia). Po rozpoznaniu odwołania Tadeusza J. powyższą decyzję utrzymał w mocy Dyrektor Generalny Polskich Kolei Państwowych decyzją z dnia 15 lipca1994 r. [...]. Tę ostatnio wymienioną decyzję Tadeusz J. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 listopada 1994 r. [...] skargę odrzucił na podstawie art. 196 § 4 pkt 7 KPA. NSA przyjął, że skarga jest niedopuszczalna w świetle zmiany § 46 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych (Dz. U. Nr 51, poz. 327) wynikającej z nowelizacji dokonanej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 1993 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 155) i obowiązującej od 19 maja 1993 r. Skoro obowiązujący odtąd przepis § 46 powołanego rozporządzenia nie wyłącza właściwości sądów pracy w sprawach ze stosunku pracy pracowników kolejowych, to - zdaniem NSA - te sądy, a nie NSA są rzeczowo właściwe w takich sprawach. Powyższe postanowienie NSA zostało zaskarżone rewizją nadzwyczajną wnie- sioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Sądu Najwyższego w dniu 1 marca 1996 r. Skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisów stanowiących podstawę zas- karżonego postanowienia oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz obowią- zującego wówczas art. 421 KPC żądał uchylenia zaskarżonego postanowienia i prze- kazania sprawy do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Rzecznik Praw Obywatelskich podniósł, że w konsekwencji wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu NSA poglądu o właściwości sądu powszechnego w rozpatrywanej sprawie, Tadeusz J. wystąpił z od- powiednim powództwem do Sądu Pracy. Jednakże ani Sąd Rejonowy w Katowicach ani Sąd Wojewódzki w Katowicach nie podzieliły stanowiska Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego a pozew Tadeusza J. o przywrócenie go na poprzednio zajmowane stanowisko został odrzucony. Rzecznik Praw Obywatelskich podzielił interpretację [...] przyjętą w orzeczeniach Sądów Rejonowego i Wojewódzkiego w Katowicach wskazując na to, że powoływany w tych orzeczeniach § 46 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych, w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 20 kwietnia 1993 r., stanowi o tym, że odwołania kolejowych pracowników mianowanych w sprawach dotyczących rozwiązania stosunku pracy, wyznaczenia na inne stanowisko lub przeniesienia do innej jednostki organizacyjnej rozpatruje kierownik jednostki nadrzędnej nad jednostką organizacyjną zatrudniającą pracownika, w trybie przepisów o postępowaniu administracyjnym. Ustalony został w ten sposób - zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich - tryb postępowania administracyjnego i w konsekwencji poddanie wydanej w tym trybie decyzji ostatecznej - kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 196 § 1 i § 2 KPA. Zasad tych nie zmieniają przepisy ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która weszła w życie od 1 października 1995 r. Sąd Najwyższy na wniosek prokuratora odroczył rozprawę w związku z tym, że wynikające w rozpatrywanej sprawie zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzje, o których mowa w § 46 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów, zostało poddane rozpoznaniu Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów w sprawie III AZP 3/96. W podjętej w tej sprawie uchwale z dnia 22 października 1996 r. Sąd Najwyższy [...] wyjaśnił, że "Mia- nowanemu pracownikowi kolejowemu w sprawie rozwiązania stosunku pracy przysłu- guje odwołanie do sądu pracy, natomiast nie przysługuje mu skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję kierownika jednostki nadrzędnej nad jednostką organizacyjną zatrudniającą pracownika wydaną na podstawie § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 98, poz. 449)". Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym rewizję nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 1974 r. uznał, że rozstrzygnięta w powołanej wyżej uchwale kwestia prawna odnosi się wprawdzie bezpośrednio do [...] rozwiązania stosunku pracy z mianowanym pracownikiem kolejowym, ale jest identyczna również w stanie faktycznym, w którym chodziło o dochodzenie roszczeń wynikających z wyznaczenia mianowanego pracownika kolejowego na inne stanowisko. Oba bowiem te przypadki zostały jednolicie uregulowane w powołanym przepisie. Rozpoznający niniejszą sprawę skład Sądu Najwyższego podziela stanowisko wyrażone w uchwale składu 7 sędziów. Wynika ono z analizy z § 46 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych, jako aktu wykonawczego do Kodeksu pracy (art. 298 KP) z uwzględnieniem zmian, jakie nas- tępowały w ustawowo określonym systemie rozpoznawania spraw ze stosunków pracy. Sprawy wymienione w § 46 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. są typowymi sprawami ze stosunku pracy i jako takie mieszczą się w pojęciu spraw z zakresu prawa pracy w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego i tym samym należą do właściwości sądów powszechnych (sądów pracy). Po to, by mogły one trafić na drogę sądownictwa administracyjnego, potrzebny jest przepis szczególny, który przewi- dywałby (jak § 46 analizowanego rozporządzenia w pierwotnym jego brzmieniu) ich wyłączenie z drogi sądownictwa powszechnego (sądownictwa pracy), bądź też, nie rozstrzygając sprawy w ten sposób, pozytywnie stwierdzałby, że należą one do właś- ciwości NSA. Nie wystarczy natomiast norma postanawiająca, iż są one rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych, czy też że rozstrzyga się o nich "w trybie przepisów o postępowaniu administracyjnym". Przepis § 46 rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1974 r., w nowym brzmieniu, nie zawiera stwierdzenia, iż wymienione w nim sprawy nie należą (są wyłączone) do właściwości sądów powszechnych (sądów pracy) ani też nie formułuje pozytywnie uję- tego stwierdzenia, iż podlegają one rozpoznaniu w trybie skargi do NSA. Dla oceny, na jakiej drodze mają być rozstrzygane określone sporne sprawy najistotniejsze, w charakterze punktu wyjścia i ogólnej zasady jest ustalenie natury prawnej stosunku prawnego, z którego spory wynikają, nie zaś rodzaj i charakter czynności (szeroko ro- zumianych) stanowiących ich przedmiot. Stąd też zastosowanie w jakimś przypadku do określonej czynności mieszczącej się w stosunku pracy (w obrębie spraw z zakresu prawa pracy) procedury administracyjnej nie oznacza, iż powstały na tym tle spór przestaje być sporem ze stosunku pracy i nie podlega rozpoznaniu na drodze postę- powania przed sądami pracy. Po to, by droga ta została wyłączona potrzebny jest wy- raźny przepis. Obecnie (od 1993 r.), gdy idzie o mianowanych pracowników kolejowych, przepisu takiego brakuje. Na uwadze należy także mieć to, ze skutkiem nowelizacji art. 298 KP, w wyniku uchwalenia ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Rada Ministrów utraciła kompetencję do wyłączania moż- liwości dochodzenia roszczeń na drodze sądownictwa powszechnego (sądownictwa pracy). Ustawodawca dał tym samym wyraz [...] stanowisku, iż kwestie tego typu nie powinny być rozstrzygane w aktach wykonawczych. Zmiana dokonana w art. 298 KP powinna być ponadto rozumiana jako wyraz generalnego stanowiska prawodawcy, iż w ogóle od zasady, że sprawy z zakresu prawa pracy należą do sądownictwa pracy nie należy wprowadzać [...] wyjątków, a jeżeli jest to w jakichś szczególnie uzasadnionych przypadkach konieczne, może nastąpić tylko w drodze ustawy regulującej materię prawa pracy, a nie stosunki administracyjnoprawne. Z powyższych przyczyn rewizja nadzwyczajna Rzecznika Praw Obywatelskich nie mogła być uwzględniona. ========================================