SNO 10/07

WYROK  Z  DNIA  12  MARCA  2007  R. 
SNO  10/07 
 
Przewodniczący: sędzia SN Józef Dołhy. 
Sędziowie SN: Marian Buliński (sprawozdawca), Irena Gromska-Szuster. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  na rozprawie z udziałem 
Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Apelacyjnego oraz protokolanta, 
po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2007 r. sprawy sędziego Sądu Okręgowego w stanie 
spoczynku w związku z odwołaniem obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – 
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt (...) 
 
u t r z y m a ł  
w  
m o c y  
zaskarżony 
w y r o k , a kosztami postępowania 
odwoławczego obciążył Skarb Państwa. 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Apelacyjnego w dniu 27 stycznia 2000 r. złożył 
wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu Sądu 
Okręgowego w stanie spoczynku, zarzucając mu, że orzekając w sprawie, sygn. akt III 
K 45/85 Sądu Wojewódzkiego przeciwko Władysławowi F., Bogdanowi L. i 
Adamowi M., będącej formą represji na ich działalność polityczną i korzystanie z 
podstawowych praw człowieka oraz wolności obywatelskich, sprzeniewierzył się 
zasadzie niezawisłości sędziowskiej. 
Sprzeniewierzenie się zasadzie niezawisłości sędziowskiej przez sędziego Sądu 
Okręgowego, przewodniczącego sądu orzekającego w tej sprawie Rzecznik 
Dyscyplinarny uzasadnił rażącym naruszeniem przepisów postępowania karnego 
ówcześnie obowiązujących w zakresie naczelnych zasad procesu: 
I. prawa do obrony: 
1. art. 63 k.p.k. i art. 157 § 1 k.p.k. przez uniemożliwienie złożenia przez 
oskarżonych wyjaśnień i stwarzanie warunków wyłączających swobodę wypowiedzi. 
Oskarżeni nie mieli praktycznie żadnych możliwości przekazania swoich racji i 
argumentów zmierzających do wykazania, że ich działalność była użyteczna i podjęta 
w interesie społecznym. Podejmowane przez nich próby uzasadnienia swoich 
poglądów, przekonań i racji, traktowane były przez sąd pierwszej instancji jako 
naruszenie powagi sądu i porządku rozprawy, i spotykały się z bezzasadnym 
wydalaniem podsądnych z sali rozpraw, odbieraniem im głosu oraz nakładaniem na 

 
2
nich kary twardego łoża (obraza art. 336 § 1 k.p.k. w zw. z art. 321 § 1 k.p.k. i art. 322 
§ 1 k.p.k.); 
2. art. 64 § 1 k.p.k. przez ograniczenie prawa kontaktowania się oskarżonych z 
obrońcami; 
3. art. 126 k.p.k. w zw. z art. 305 k.p.k. przez niedoręczenie obrońcy Bogdana L. 
odpisu aktu oskarżenia i nieuwzględnienie jego wniosku o odroczenie rozprawy; 
4. art. 158 k.p.k. przez oparcie ustaleń co do winy oskarżonych na ujawnionej 
taśmie magnetofonowej zawierającej zapis rozmowy z osobą faktycznie podejrzaną, 
pomimo, że dowód ten uzyskany został podstępnie, pod pretekstem tzw. rozmowy 
ostrzegawczej; 
5. art. 129 § 1 pkt 2 i art. 133 § 1 k.p.k. przez dokonywanie ustaleń faktycznych 
na podstawie zeznań funkcjonariuszy MO, którzy pod pozorem powyżej wskazanej 
rozmowy ostrzegawczej przesłuchali Bogdana L., nie sporządzając protokołu 
przesłuchania ani nie uprzedzając wymienionego o nagrywaniu treści rozmowy; 
6. art. 322 § 2 k.p.k. przez zaniechanie informowania oskarżonych o treści 
dowodów przeprowadzonych podczas ich nieobecności; 
7. art. 71 k.p.k. przez przeprowadzenie rozprawy w dniu 7 czerwca 1985 r. mimo 
niezawinionej nieobecności dwóch obrońców Bogdana L.; 
8. art. 315 k.p.k. przez uniemożliwienie wypowiedzenia się stronom w każdej 
kwestii podlegającej rozstrzygnięcia sądu; 
9. art. 321§ 1 k.p.k. przez przeprowadzenie rozprawy w dniu 11 czerwca 1985 r. 
mimo nieobecności Bogdana L., który nie został doprowadzony na tą rozprawę; 
10. art. 142 § 1 k.p.k. przez ograniczenie obrońcom możliwości zapoznania się w 
toku procesu z protokołem rozprawy oraz zapisem jej przebiegu na taśmie, a także 
poprzez odmówienie sporządzenia transkrypcji zapisu taśmy; 
11. art. 158 k.p.k. przez oparcie ustaleń faktycznych na pierwszym opracowaniu 
struktury TKK Jerzego Ż. bez jego przesłuchania – pomimo takich wniosków – w 
charakterze świadka; 
12. art. 155 k.p.k. przez bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych obrony o 
przesłuchanie świadków zawnioskowanych w pismach procesowych i na rozprawie (k. 
912, 1017, 1010 v., 1040 v.); 
II. 
zasady prawdy materialnej: 
1. art. 155 k.p.k. w zw. z art. 152 k.p.k. przez przeprowadzenie dowodu z 
odtworzenia wspomnianej taśmy magnetofonowej oraz z zeznań świadków U., S. i Ż. 
- mimo zakazu przeprowadzenia takich dowodów oraz bezzasadne oddalenie 
wniosków dowodowych obrony o przesłuchanie dodatkowych świadków; 
2. art. 339 § 2 k.p.k. i art. 340 k.p.k. przez zaniechanie odczytania dokumentów 
mimo zgłoszonych wniosku obrony (k. 1315); 

 
3
3. art. 351 k.p.k. przez niedopuszczenie obrońców do składania wniosków przed 
zamknięciem przewodu sądowego pomimo spoczywania na przewodniczącym 
obowiązku zapytania stron czy wnoszą o uzupełnienie przewodu sądowego; 
III. zasady jawności rozprawy przez faktyczne jej wyłączenie wbrew treści przepisu 
art. 306 k.p.k.; 
IV. zasady bezstronności: 
1. art. 314 § 2 k.p.k. przez bezzasadne uchylenie większości pytań obrońców i 
nie uzasadnienie takiego stanowiska; 
2. art. 313 k.p.k. przez zarządzenie kontrolowania obrońców i poddania 
szczegółowej kontroli osób najbliższych dla oskarżonych; 
3. art. 325 § 1 k.p.k. przez nieuzasadnione przerywanie wystąpień oskarżonych, 
w tym wystąpień końcowych. 
Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 14 listopada 2000 r., sygn. akt SD (...) 
wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko sędziemu Sądu Okręgowego w stanie 
spoczynku, za to, że orzekając w sprawie III K 45/75 Sądu Wojewódzkiego przeciwko 
Władysławowi F., Bogdanowi L. i Adamowi M., będącej formą represji za ich 
działalność polityczną i korzystanie z podstawowych praw człowieka oraz wolności 
obywatelskich, sprzeniewierzył się zasadzie niezawisłości sędziowskiej. 
Sąd Dyscyplinarny – Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2006 r., 
sygn. akt SD (...) uznał sędziego w stanie spoczynku za winnego popełnienia 
zarzucanego mu czynu, tj. sprzeniewierzenia się niezawisłości sędziowskiej w 
rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 3 grudnia 1998 r. o odpowiedzialności 
dyscyplinarnej sędziów, którzy w latach 1944 – 1989 sprzeniewierzyli się 
niezawisłości sędziowskiej i za to na podstawie art. 3 tejże ustawy wymierzył mu karę 
wydalenia ze służby sędziowskiej przez pozbawienie prawa do stanu spoczynku wraz 
z prawem do uposażenia. Odwołanie od tego wyroku złożył obwiniony, zarzucając 
temuż orzeczeniu obrazę przepisów postępowania przez: 
1. niezaznajomienie obwinionego z materiałem dowodowym; 
2. przyjęcie błędnego i nieprecyzyjnego opisu zarzutu przez nieuzasadnione 
pominięcie, że w sprawie III K 45/85 Sądu Wojewódzkiego obwiniony orzekał jako 
Prezes Sądu Wojewódzkiego, a nie jako czynny wówczas sędzia Sądu 
Wojewódzkiego, co zdaniem skarżącego w rażący sposób narusza dyspozycję art. 112 
§ 1 ustawy z dnia 27 listopada 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych; 
3. rozpoznanie sprawy w sytuacji, gdy stan zdrowia, w tym psychicznego, nie 
pozwalał obwinionemu na uczestnictwo w postępowaniu dyscyplinarnym, a sąd 
powołując biegłych lekarzy, mając uzasadnione wątpliwości co do poczytalności 
obwinionego powinien obligatoryjnie ustanowić mu obrońcę z urzędu (art. 79 § 1 pkt 
3 k.p.k.); 

 
4
4. rażącą niekonsekwencję i nieuzasadnioną zmianę stanowiska Sądu 
Dyscyplinarnego w zakresie zbierania, analizy i wyciągania wniosków z całokształtu 
materiału dowodowego przedmiotowej sprawy; 
5. sporządzenie uzasadnienia wyroku nieodpowiadającego wymogom art. 424 § 
1 pkt 1 k.p.k. 
W oparciu o to skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zwrot akt 
sprawy SD (...) Rzecznikowi Dyscyplinarnemu spoza apelacji Sądu Apelacyjnego. Na 
rozprawie 
odwoławczej 
Zastępca 
Rzecznika 
Dyscyplinarnego 
wniósł 
o 
nieuwzględnienie odwołania obwinionego i utrzymanie zaskarżonego wyroku w 
mocy. 
W tej sytuacji Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Odwołanie obwinionego nie jest zasadne. 
Faktem jest, iż Rzecznik Sądu Dyscyplinarnego – Sądu Apelacyjnego przed 
złożeniem w dniu 27 stycznia 2000 r. wniosku o wszczęcie postępowania 
dyscyplinarnego przeciwko obwinionemu nie zapoznał go z całością materiału 
dowodowego, jednakże to postawa sędziego stała na przeszkodzie dokonania tych 
czynności. 
Godzi się bowiem przypomnieć, że w dniu 8 lipca 1999 r. Prezes Sądu 
Apelacyjnego złożył do Rzecznika Dyscyplinarnego wniosek o wszczęcie 
postępowania dyscyplinarnego w stosunku do sędziego Sądu Okręgowego w stanie 
spoczynku. Sędzia ten skutecznie unikał kontaktu z Rzecznikiem Dyscyplinarnym nie 
przyjmując korespondencji, a w piśmie z dnia 23 listopada 1999 r. odmówił stawienia 
się w dniu 30 listopada 1999 r. u Rzecznika Dyscyplinarnego celem złożenia 
wyjaśnień. 
Po 
wszczęciu 
postępowania 
dyscyplinarnego 
uchwałą 
Sądu 
Dyscyplinarnego z dnia 14 listopada 2000 r. obwiniony konsekwentnie tamował tok 
postępowania dyscyplinarnego nie przyjmując kierowanej do niego korespondencji z 
sądu dyscyplinarnego za pośrednictwem poczty, pracowników Sądu Apelacyjnego, 
czy policji. Dopiero gdy w drzwiach mieszkania, bez specjalnego potwierdzenia 
odbioru, zostawiono korespondencję zawiadamiającą obwinionego o postanowieniu 
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24 stycznia 2003 r. o zwrocie sprawy Rzecznikowi 
Dyscyplinarnemu do uzupełnienia, obwiniony przyjął następne pismo z tego organu (i 
podpisał zwrotne potwierdzenie odbioru) w dacie 19 marca 2003 r. zawiadamiającego 
go o terminie posiedzenia sądu odwoławczego rozpatrującego zażalenie Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego na postanowienie Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24 
stycznia 2003 r. W dniu 20 listopada 2003 r. obwiniony złożył wniosek o zwrot akt 
sprawy 
Rzecznikowi 
Dyscyplinarnemu 
zarzucając 
mu 
między 
innymi 
nieprzesłuchanie obwinionego oraz niezaznajomienie go z materiałami sprawy. Po 
nieuwzględnieniu tego wniosku postanowieniem Sądu Apelacyjnego – Sądu 

 
5
Dyscyplinarnego z dnia 28 listopada 2003 r. obwiniony nie widział potrzeby 
zaznajamiania z materiałami dowodowymi zgromadzonymi w sprawie. Z pisma 
obwinionego z dnia 19 kwietnia 2006 r. usprawiedliwiającego niestawiennictwo na 
rozprawę w dniu 20 kwietnia 2006 r. jednoznacznie wynika, że znana jest mu treść 
opinii lekarskich, a w piśmie z tego samego dnia określonym jako „wyjaśnienia do 
postępowania dyscyplinarnego” (k. 202 – 206) obwiniony ustosunkowuje się do 
zgromadzonego materiału dowodowego. 
Także w toku rozprawy dyscyplinarnej w dniu 10 listopada 2006 r. obwiniony 
nie twierdził, że nie zna materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie, wprost 
przeciwnie nie zgłosił żadnych wniosków przed zamknięciem przewodu sądowego i 
nie oponował zaliczeniu w poczet dowodów: akt Sądu Wojewódzkiego (III K 45/85), 
odpisu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, odpisu wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 10 grudnia 1990 r., akt osobowych obwinionego, zeznań 
świadków Bogdana L. i Władysława F. złożonych w 1999 r. przed Zastępcą Rzecznika 
Dyscyplinarnego. 
Nadto obwiniony wniósł o nieuwzględnienie wniosku Zastępcy Rzecznika 
Dyscyplinarnego o przesłuchanie w charakterze świadków szeregu osób na 
okoliczność przebiegu rozprawy Sądu Wojewódzkiego (III K 45/85). Sąd 
Dyscyplinarny zgodził się z obwinionym i oddalił wniosek Zastępcy Rzecznika 
Dyscyplinarnego uzasadniając to tym, że przebieg postępowania na okoliczność 
którego mieliby zeznawać świadkowie zobrazowany jest protokołami rozprawy i 
innymi pismami procesowymi znajdującymi się w aktach sprawy III K 45/85. 
Odnośnie zarzutu określonego w pkt 2 odwołania zauważyć należy, że 
obwiniony pełnił funkcję Prezesa Sądu Wojewódzkiego do dnia 31 stycznia 1990 r., a 
po tym dniu do dnia 15 lutego 1992 r. funkcję sędziego Sądu Wojewódzkiego. Po 
rozwiązaniu w tym dniu stosunku służbowego, na skutek zrzeczenia się, obwiniony 
przeszedł na rentę inwalidzką, która z dniem 1 stycznia 1998 r. przekształciła się w 
stan spoczynku. Zatem obwiniony przeszedł w stan spoczynku jako sędzia Sądu 
Wojewódzkiego, a nie jako prezes tego Sądu. Pociągnięto go do odpowiedzialności 
dyscyplinarnej jako sędziego Sądu Okręgowego w stanie spoczynku, a nie Prezesa 
Sądu Okręgowego w stanie spoczynku. 
Za uchybienia godności urzędu sędziego po przejściu w stan spoczynku oraz 
godności urzędu w okresie pełnienia służby sędzia w stanie spoczynku odpowiada 
dyscyplinarnie (art. 783 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych oraz art. 104 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych). Obwiniony w stanie spoczynku był sędzią Sądu 
Wojewódzkiego (Sądu Okręgowego), wobec tego nie może być mowy o naruszeniu 
art. 112 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych. 

 
6
Równie chybiony jest zarzut określony w pkt 3 odwołania. Niezgodne z prawdą 
jest twierdzenie obwinionego, że „z treści postanowienia Sądu Dyscyplinarnego z dnia 
23 marca 2004 r. w przedmiocie powołania biegłych lekarzy” wynika, że Sąd ten miał 
uzasadnioną wątpliwość co do poczytalności obwinionego i powinien obligatoryjnie 
ustanowić mu obrońcę z urzędu w oparciu o art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. 
Z postanowienia Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 23 marca 
2004 r. (k. 131) wynika jednoznacznie, że Sąd ten postanowił dopuścić dowód z opinii 
biegłych lekarzy z Zakładu Medycyny Sądowej – Akademii Medycznej ze 
specjalności neurologii, ewentualnie innych specjalności w celu stwierdzenia stanu 
zdrowia sędziego, w szczególności jego możliwości podróży, stawiennictwa do sądu i 
udziału w postępowaniu karnym. 
Biegli lekarze w początkowych opiniach stwierdzili, że obwiniony ze względu na 
występowanie objawów neurologicznych niedokrwienia mózgowia nie powinien 
odbywać podróży na dalsze dystanse (w tym do innego miasta), jak również stawiać 
przed sądem i brać udziału w postępowaniu karnym. Ostatecznie w opinii z dnia 12 
lipca 2006 r. biegli stwierdzili, że aktualny stan zdrowia obwinionego nie stanowi 
bezwzględnych przeciwwskazań do jego udziału w czynnościach procesowych przed 
sądem. Biorąc pod uwagę wiek i charakter schorzeń na jakie cierpi obwiniony, przy 
uwzględnieniu zgłaszanych dolegliwości, biegli sugerowali, że optymalnym byłoby, 
jeżeli sąd uzna to za możliwe, aby czynności procesowe odbywały się w miejscu 
zamieszkania, a obwinionemu umożliwionoby zeznawanie w pozycji siedzącej i 
zarządzano częste przerwy. W toku rozprawy dyscyplinarnej w dniu 10 listopada 2006 
r. obwiniony nie zgłaszał żadnych dolegliwości zdrowotnych uniemożliwiających jego 
udział w procesie, wręcz przeciwnie, jak sam w odwołaniu podkreśla, „zgodził się na 
rozpoczęcie rozprawy”. 
Również z treści pisemnych wyjaśnień obwinionego (k. 202 – 206) jak i tych 
złożonych w toku rozprawy (k. 244 – 246) nie sposób znaleźć przesłanki do 
wątpliwości co do poczytalności obwinionego. 
Całkowicie niezrozumiały jest zarzut określony w pkt 4 odwołania. 
Prawem Sądu Dyscyplinarnego było – postanowieniem z dnia 24 stycznia 2003 
r. – zwrócić sprawę Rzecznikowi Dyscyplinarnemu, na które to postanowienie 
Rzecznikowi Dyscyplinarnemu przysługiwało zażalenie, które zostało uwzględnione 
przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w tym 
postępowaniu żadnych niekonsekwencji i sprzeczności nie dostrzega. 
Także w toku rozprawy dyscyplinarnej Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego 
miał prawo zgłaszać wnioski dowodowe. O ich uwzględnieniu lub nie decyduje 
jednakże sąd po wysłuchaniu w tym przedmiocie również strony przeciwnej. 
Zauważyć trzeba, że Sąd Dyscyplinarny oddalił wniosek dowodowy Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego uwzględniając sprzeciw obwinionego, że wniosek ten w 

 
7
sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania (art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.), 
gdyż zawnioskowani świadkowie mieliby zeznawać na okoliczności opisane w 
protokole rozprawy głównej w sprawie III K 45/85. Dodać należy, że Zastępca 
Rzecznika Dyscyplinarnego nie uzasadnił swego wniosku tym, że świadkowie zeznają 
inaczej niż we wspomnianym protokole rozprawy. 
Zarzut ostatni odwołania w istocie nie dotyczy obrazy art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., 
bowiem sąd wskazał jakie fakty uznał za udowodnione i na jakich dowodach się oparł. 
Z treści uzasadnienia zarzutu 5 odwołania w pkt. a wynika jednoznacznie, że skarżący 
nie zgadza się z oceną dowodów dokonaną przez Sąd Dyscyplinarny, a zatem stawia 
zarzut obrazy art. 7 k.p.k. 
Wbrew jednak tak sformułowanemu zarzutowi Sąd pierwszej instancji dokonał 
wszechstronnej, pełnej i wnikliwej oceny całego materiału dowodowego, poddając 
ocenie wszystkie przeprowadzone dowody i przedstawiając szczegółowo argumenty w 
uzasadnieniu orzeczenia (k. 6 – 11 uzasadnienia wyroku). Godzi się zauważyć, że sąd 
orzekający podkreślił, iż obwiniony jako przewodniczący składu orzekającego, 
sprawujący tzw. „policję sesyjną” drastycznie naruszał podstawowe zasady procesu: 
prawa do obrony, zasady bezstronności, jawności rozprawy i zasady prawdy 
materialnej czym bezspornie sprzeniewierzył się niezawisłości sędziowskiej. 
Podzielając ten pogląd co do winy obwinionego sędziego Sąd Najwyższy był 
zwolniony z rozważań co do kary, gdyż zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 3 grudnia 1998 
r. o odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, którzy w latach 1944 – 1989 
sprzeniewierzyli się niezawisłości sędziowskiej (Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1070) 
sąd był zobowiązany do wymierzenia kary określonej w tym artykule. 
Mając to na uwadze Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak na wstępie.