II ZOW 44/22

SN
Sygn. akt II ZOW 44/22
POSTANOWIENIE
Dnia 8 lutego 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Motuk (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Paweł Wojciechowski
‎
Ławnik SN Jacek Leśniewski
Protokolant Karolina Majewska
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r.
sprawy
sędzi Sądu Rejonowego w Ł. - K. B.
obwinionej o czyn z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych
z powodu odwołań wniesionych przez Krajową Radę Sądownictwa, Ministra Sprawiedliwości i Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
od postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku
z dnia 12 października 2020 r., sygn. akt ASD 1/2020
postanowił:
1.
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Łodzi do rozpoznania;
2.
kosztami postępowania odwoławczego obciążyć Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
II ZOW 44/22
UZASADNIENIE
Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych wniósł do Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu Rejonowego w Ł. – K. B., która została obwiniona o to, że:
w dniu 28 czerwca 2018 r. w Ł. wykorzystując status członka Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji
[…]
, w celu wspierania interesu własnego, nie wyłączyła się od udziału w głosowaniu nad kandydaturami na wolne stanowiska sędziowskie w Sądzie Okręgowym
‎
w Ł., przeprowadzonym w celu przedstawienia tych osób Krajowej Radzie Sądownictwa - w sytuacji, gdy opiniowano jej własną kandydaturę oraz kontrkandydatów, co podważało przeprowadzenie przedmiotowej procedury kwalifikacyjnej z zachowaniem zasad równych szans wszystkich kandydatów, przez co naruszyła wynikający z art. 82 § 1 ustawy Prawo
‎
o ustroju sądów powszechnych obowiązek postępowania zgodnie ze ślubowaniem sędziowskim, w tym w szczególności obowiązek stania na straży prawa i kierowania się zasadami godności i uczciwości w służbie
‎
i poza nią, to jest zachowania przynoszącego ujmę godności sędziego
‎
i naruszającego zasady etyki zawodowej, określone w § 2, § 3 i § 5 ust.
‎
2 Zbioru etyki zawodowej sędziów, będącego załącznikiem do uchwały Nr 25/2017 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 13 stycznia 2017 r. , tj. o czyn
‎
z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: „u.s.p.”).
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 października 2020 r., sygn. akt ASD 6/2020, uwzględniając wniosek obrońców obwinionej – sędziego W. Ż. i adw. A. R., na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. oraz art. 133 u.s.p. w pkt. 1 umorzył postępowanie dyscyplinarne wobec obwinionej sędzi K. B., w pkt 2 obciążył kosztami postępowania dyscyplinarnego Skarb Państwa.
Odwołanie od postanowienia wniosła Krajowa Rada Sądownictwa zaskarżając je w całości. Na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na jego treść, tj. art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., przez przyjęcie przez sąd dyscyplinarny I instancji - niezgodnie z przepisami prawa i regułami ich wykładni, że Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych nie był podmiotem uprawnionym do prowadzenia sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu rejonowego
‎
i w konsekwencji przyjęciu, że organ ten pozbawiony jest w niniejszej sprawie przymiotu uprawnionego oskarżyciela przed sądem dyscyplinarnym, co
‎
w konsekwencji skutkowało pozbawionym uzasadnienia przyjęciem, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka procesowa określona w art. 17 § 1 pkt
‎
9 k.p.k., tj. brak skargi uprawnionego oskarżyciela i umorzeniem postępowania.
Na podstawie tak skonstruowanego zarzutu Krajowa Rada Sądownictwa wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym
‎
w Białymstoku.
Odwołanie od postanowienia wniósł również Minister Sprawiedliwości, skarżąc je w całości. Na podstawie art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił obrazę przepisów postępowania - art. 112a § 1a u.s.p. i art. 112 § 1 i 2 u.s.p. przez ich wadliwą wykładnię oraz art. 17 § 1 pkt
‎
9 k.p.k. przez niewłaściwe (bezpodstawne) zastosowanie, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.
Na podstawie tak skonstruowanego zarzutu Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy dyscyplinarnej Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku do rozpoznania.
Odwołanie od postanowienia wniósł także
Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych
, zaskarżając je w całości. Na podstawie art. 438 pkt. 2 k.p.k.  w zw. z art. 128 u.s.p. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił mającą wpływ na treść zaskarżonego postanowienia obrazę przepisów postępowania, tj. art. 128 u.s.p. w zw. z art. 17 § 1 pkt. 9 k.p.k. w zw. z art. 112 § 1 u.s.p., polegającą na przyjęciu przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku, wbrew przepisom prawa i regułom ich wykładni, że Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych nie był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu rejonowego, a w konsekwencji na przyjęciu, że organowi  temu nie przysługiwały przymioty uprawnionego oskarżyciela przed sądem dyscyplinarnym, co skutkowało nieuzasadnionym przyjęciem negatywnej przesłanki procesowej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela
‎
i umorzeniem postępowania przeciwko obwinionemu sędziemu sądu rejonowego.
Na podstawie tak skonstruowanego zarzutu Rzecznik Dyscyplinarny wniósł
‎
o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku do merytorycznego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
.
Wniesione w sprawie odwołania były zasadne i zasługiwały na uwzględnienie.
Zasadne są zarzuty wszystkich skarżących, iż sąd I instancji dopuścił się obrazy art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., uznając, że Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych nie jest podmiotem uprawnionym do prowadzenia sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu rejonowego, a w konsekwencji pozbawiony jest
‎
w niniejszej sprawie przymiotu uprawnionego oskarżyciela przed sądem dyscyplinarnym, co skutkowało błędnym przyjęciem, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka procesowa w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela i umorzeniem postępowania.
Zgodzić się należy z przedstawionym przez
Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
poglądem, iż  „przywołany art. 112 u.s.p.
‎
i wskazana w nim kompetencja do występowania w określonej kategorii spraw dotyczy postępowań już zawisłych w sądzie dyscyplinarnym, gdzie rzecznik dyscyplinarny, po złożeniu wniosku o ukaranie sędziego nabywa status oskarżyciela. Art. 112 u.s.p. w § 1 i 2 dotyczy bowiem nie rzecznika dyscyplinarnego, a oskarżyciela występującego przed sądem dyscyplinarnym (niezależnie od bezspornej okoliczności, że oskarżycielem takim może być tylko rzecznik dyscyplinarny). Przepisy umieszczone w § 1 i 2 jednoznacznie odnoszą się tylko do oskarżycieli przed sądem dyscyplinarnym i nie normują kompetencji,
‎
o których mowa w art. 114 u.s.p.”
Dodatkowo podkreślić należy, iż art. 112 u.s.p. dotyczy zarówno „spraw dyscyplinarnych”
sensu stricto
, jak i innych spraw np. spraw delibacyjnych (art. 80 u.s.p.
i art. 106zd u.s.p.), w przedmiocie zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych (art. 129 u.s.p.), lub zarządzenia o przerwie w wykonywaniu czynności (art. 130 § 1 u.s.p.). Określa on przede wszystkim ogólną właściwość oskarżycielską poszczególnych rzeczników dyscyplinarnych (określonych szczegółowo w art. 112d
u.s.p.
) w oparciu o kryterium podmiotowe (funkcja lub stanowisko obwinionego). Jednakże pośrednio wynika z niego także ogólna właściwość miejscowa i rzeczowa rzecznika dyscyplinarnego w ww. sprawach sędziów. Skoro bowiem
Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
posiadają – jak wynika z generalnej zasady określonej w art. 112 § 2 u.s.p.
‎
- wyłączne uprawnienia oskarżycielskie przed sądami dyscyplinarnymi w sprawach sędziów sądów apelacyjnych oraz prezesów i wiceprezesów sądów apelacyjnych
‎
i sądów okręgowych, to w stosunku do tych osób na terenie całego kraju posiadają oni wyłączne uprawnienia do podejmowania czynności i kierowania wniosków do właściwego miejscowo sądu dyscyplinarnego. Podobnie kształtuje się ogólna właściwość miejscowa i rzeczowa zastępców rzeczników dyscyplinarnych działających przy sądach apelacyjnych i okręgowych.
Natomiast szczególna właściwość rzeczowa i miejscowa Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
oraz Zastępców Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
wynika z art. 114 § 1 u.s.p.
‎
i art.112a § 1a i § 3 u.s.p. Zgodnie z treścią pierwszego z powołanych przepisów, rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności wyjaśniające na żądanie Ministra Sprawiedliwości, prezesa sądu apelacyjnego lub prezesa sądu okręgowego, kolegium sądu apelacyjnego lub kolegium sądu okręgowego, Krajowej Rady Sądownictwa, a także z własnej inicjatywy. Wobec braku jakichkolwiek ograniczeń ustawowych w tym zakresie, przyjąć należy, że
Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych
oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych muszą na żądanie uprawnionego organu lub mogą z własnej inicjatywy podjąć czynności wyjaśniające w każdym wypadku i w stosunku do każdego sędziego sądów powszechnych, a w razie stwierdzenia podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, przeprowadzić to postępowanie, przedstawić zarzut i skierować do sądu dyscyplinarnego wniosek o ukaranie (bądź odmówić wszczęcia postepowania dyscyplinarnego lub je umorzyć). Ponadto - zgodnie z art. 112a § 1a i § 3 u.s.p. - jest on uprawniony do przekazania prowadzonej sprawy - na każdym etapie - zastępcy rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie apelacyjnym lub okręgowym, jak też przejąć prowadzone przez nich sprawy do własnego prowadzenia. W sprawach prowadzonych przez
Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
w trybie art. 114 §
‎
1 u.s.p., jak też przejętych do prowadzenia w trybie art. 112a § 1a i § 3 u.s.p., niewątpliwie przysługuje mu szczególne uprawnienie oskarżycielskie przed sądem dyscyplinarnym (art. 112 § 1 u.s.p.), co stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej
‎
w art. 112 § 2 u.s.p.
Trafny jest także argument zawarty w uzasadnieniu odwołania Krajowej Rady Sądownictwa, że „przepisy u.s.p. w brzmieniu obowiązującym do 2 kwietnia 2018 r. przewidywały odpowiednio, że: art. 112 § 1 u.s.p. „
Uprawnionym oskarżycielem przed sądem dyscyplinarnym, w sprawach sędziów sądów apelacyjnych, a także prezesów oraz wiceprezesów sądów okręgowych, jest rzecznik dyscyplinarny, w sprawach zaś pozostałych sędziów zastępca rzecznika dyscyplinarnego
”, art. 112 § 6 u.s.p.
„Rzecznik dyscyplinarny jest uprawniony do przejęcia każdej sprawy prowadzonej przez zastępcę rzecznika dyscyplinarnego, jeżeli uzna to za uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości”.
W świetle ówczesnego brzmienia tych przepisów, które jest tożsame z obecnym ich brzmieniem kompetencja rzecznika dyscyplinarnego do prowadzenia spraw sędziów sądów okręgowych i rejonowych nie tylko nie budziła wątpliwości interpretacyjnych, ale znajdowała potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym problematyki postępowania dyscyplinarnego.” (zob.: postanowienie Sądu Najwyższego z 14 marca 2002 r. o sygn. akt SNO 3/02, OSNSD 2002, poz. 3).” Prezentowany powyżej pogląd prezentowany jest także
‎
w orzecznictwie Izby Odpowiedzialności Zawodowej (zob.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2022 r. sygn. II ZOW 42/22).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że czynności wyjaśniające zostały w niej podjęte przez Rzecznika Dyscyplinarnego
Sędziów Sądów Powszechnych
nie z własnej inicjatywy, ale na podstawie żądania uprawnionego na podstawie art. 114 § 1 u.s.p. organu, tj. Krajowej Rady Sądownictwa.
Zgodnie z treścią powołanego przepisu, Rzecznik Dyscyplinarny był zobowiązany do podjęcia czynności wyjaśniających, a w związku ze stwierdzeniem podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego,  przeprowadzić je i skierować wniosek
‎
o ukaranie do sądu dyscyplinarnego (art. 114 § 2 -8 u.s.p.). W związku z tym, iż sprawa dyscyplinarna nie została przekazana właściwemu miejscowo zastępcy rzecznika dyscyplinarnego działającemu przy sądzie okręgowym, Rzecznikowi Dyscyplinarnemu Sędziów Sądów Powszechnych przysługiwały też uprawnienia oskarżycielskie (art. 112 § 1 u.s.p.). Wobec powyższego wnioskowanie sądu
‎
I instancji o braku ustawowych uprawnień Rzecznika Dyscyplinarnego do wszczęcia i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego przeciwko obwinionej SSR
K. B.
oraz do skierowania skargi w postaci wniosku o ukaranie, jest niewątpliwie błędne.
Z tego też względu należało uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W związku z tym, iż
obwiniony K. B. jest sędzią Sądu Rejonowego w Ł., a zatem zgodnie z treścią art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., aktualnie właściwy miejscowo dla rozpoznania jej sprawy dyscyplinarnej jest Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Łodzi. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, po uchyleniu, zaskarżonego postanowienia, przekazał sprawę dyscyplinarną obwinionej Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Łodzi do rozpoznania, a nie Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku, gdyż ten ostatni Sąd, po stwierdzeniu braku swojej właściwości, również tak by postąpił (por.  art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p. oraz art. 35 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.).