II ZOW 38/22

SN
II ZOW 38/22
POSTANOWIENIE
Dnia 28 stycznia 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Paweł Wojciechowski (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Maria Szczepaniec
‎
Ławnik SN Arkadiusz Sopata
Protokolant st. inspektor sądowy Marta Brzezińska
przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych sędziego Piotra Schaba oraz obrońcy obwinionej sędziego w st. spoczynku J. T.
w sprawie sędzi Sądu Rejonowego […] w Ł. X. Y.
obwinionej o czyn z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na rozprawie w dniu 28 stycznia 2025 r.
zażalenia wniesionego przez Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
od postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w P. z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt […]
postanowił:
1. uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Ł. do rozpoznania;
2.
kosztami postępowania odwoławczego obciążyć Skarb Państwa.
Arkadiusz Sopata      Paweł Wojciechowski     Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
W dniu 17 października 2019 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych wniósł do Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w P. wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu Rejonowego dla Ł. – Widzewa w Ł. X. Y., która została obwiniona o to, że:
w okresie od 23 listopada 2018 r. do 26 czerwca 2019 r. w Ł. dopuściła się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa – art. 51 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 k.p.c. w zw. z art. 111 § 1 k.r.o. i art. 109 § 1 i 2 pkt 5 k.r.o., w ten sposób, że rażąco uchybiając terminowi na podjęcie czynności w sprawie o sygn. akt […] Sądu Rejonowego [...] w Ł., w związku z ustaleniami kuratora sądowego przeprowadzonymi w drodze wywiadu środowiskowego dotyczącymi małoletniej I. K. (B.), wskazującymi na zasadność wszczęcia postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej J. K. i K. B. wobec tej małoletniej, przez swą opieszałość doprowadziła do ponad 7-miesięcznej bezczynności w przedmiotowym postępowaniu, skutkującej dopuszczeniem do sytuacji przebywania małoletniej I. K. (B.) w warunkach stwarzających realne zagrożenie dla jej zdrowia i życia, w wyniku nieprawidłowego sprawowania wobec niej władzy rodzicielskiej przez J. K. i K. B., co doprowadziło do konieczności interwencji pracownika I. w Ł. oraz funkcjonariusza Komendy Miejskiej Policji w Ł., tj. o przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: „u.s.p.”).
Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt [...] Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w P., na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. i art. 110 § 3 u.s.p. nie uwzględnił wniosku obrońcy obwinionej X. Y. o uznanie się niewłaściwym i przekazanie sprawy Pierwszej Prezes Sądu Najwyższego celem wyznaczenia sądu dyscyplinarnego (pkt 1); na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. umorzył postępowanie wobec obwinionej X. Y. o ww. opisany czyn, tj. o przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 u.s.p. (pkt 2); na podstawie art. 133 u.s.p. obciążył Skarb Państwa kosztami postępowania.
W dniu 24 lipca 2020 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w P. z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt [...] zaskarżając je w całości na niekorzyść obwinionej sędzi X. Y. Na podstawie art.
438 pkt. 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.
zaskarżonemu postanowieniu zarzucił mającą wpływ na treść zaskarżonego postanowienia obrazę przepisów postępowania, tj. art. 128 u.s.p. w zw. z art. 17 § 1 pkt. 9 k.p.k. w zw. z art. 112 § 1 u.s.p., polegającą na przyjęciu przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w P., wbrew przepisom prawa i regułom ich wykładni, że Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych i jego Zastępcy nie byli uprawnieni do prowadzenia sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu rejonowego, a w konsekwencji na przyjęciu, że organom tym nie przysługiwały przymioty uprawnionego oskarżyciela przed sądem dyscyplinarnym, co skutkowało nieuzasadnionym przyjęciem negatywnej przesłanki procesowej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela i umorzeniem postępowania przeciwko obwinionej sędzi sądu rejonowego. Na podstawie art. 121 § 4 u.s.p. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w P. do merytorycznego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
.
Zażalenie jest zasadne i zasługiwało na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Najwyższego, zasadny jest zarzut Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, iż Sąd I instancji dopuścił się obrazy art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 112 § 1 u.s.p. w zw. z art. 128 u.s.p., uznając, że Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych i jego Zastępcy nie byli uprawnieni do prowadzenia sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu rejonowego, a w konsekwencji na przyjęciu, że organom tym nie przysługiwały przymioty uprawnionego oskarżyciela przed sądem dyscyplinarnym, co skutkowało nieuzasadnionym przyjęciem negatywnej przesłanki procesowej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela i umorzeniem postępowania przeciwko obwinionej sędzi X. Y.
Zgodnie z treścią art. 112 § 1 u.s.p. oskarżycielami przed sądem dyscyplinarnym są Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, a także zastępcy rzecznika dyscyplinarnego działający przy sądach apelacyjnych i zastępcy rzecznika dyscyplinarnego działający przy sądach okręgowych. Z literalnej wykładni tego przepisu wynika, że oskarżycielem przed sądem dyscyplinarnym jest Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych oraz jego zastępcy różnych szczebli. Oznacza to, że wszyscy zastępcy wskazani w art. 112 § 1 u.s.p. wykonując uprawnienia oskarżyciela przed sądem dyscyplinarnym, zastępują Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych.
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego uprawnionym oskarżycielem przed sądem dyscyplinarnym we wszystkich sprawach jest rzecznik dyscyplinarny bądź zastępca rzecznika dyscyplinarnego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 14 marca 2002 r., SNO 3/02; z 18 października 2022 r. II ZOW 42/22).
Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego jest nadal aktualne i nie podważa go treść pozostałych obowiązujących przepisów, istotnych z punktu widzenia przedmiotowego zagadnienia, przede wszystkim art. 112 § 2 u.s.p. W myśl tego przepisu, w sprawach sędziów sądów apelacyjnych oraz prezesów i wiceprezesów sądów apelacyjnych i sądów okręgowych oskarżycielami przed sądem dyscyplinarnym są Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych. W sprawach pozostałych sędziów sądów okręgowych, a także prezesów oraz wiceprezesów sądów rejonowych uprawnionym oskarżycielem jest zastępca rzecznika dyscyplinarnego działający przy sądzie apelacyjnym, a w pozostałych sprawach sędziów sądów rejonowych oraz asesorów sądowych - zastępca rzecznika dyscyplinarnego działający przy sądzie okręgowym.
Należy zwrócić uwagę, iż Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych jest jeden i co jest z tym związane z oczywistych względów nie ma możliwości realizowania funkcji oskarżyciela w sprawie każdego sędziego. Z tego względu ustawodawca wprowadził funkcje zastępców rzecznika dyscyplinarnego, których kompetencje zostały określone w art. 112 § 2 u.s.p. Zauważyć należy, że zastępca rzecznika dyscyplinarnego działający przy sądzie okręgowym, jest zarazem zastępcą rzecznika dyscyplinarnego jedynie w zastrzeżonym dla niego obszarze, a więc jest oskarżycielem w sprawach dyscyplinarnych sędziów sądów rejonowych (z wyłączeniem prezesów i wiceprezesów sądów rejonowych). Nie jest jednak zastępcą np. zastępcy rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie apelacyjnym. Z tego względu zakres obowiązków zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach okręgowych i apelacyjnych został tak określony, by obowiązki te pozostawały ze sobą w relacji wykluczania. Tak samo należy postrzegać relację kompetencji oskarżycielskiej zastępców rzeczników działających przy sądach apelacyjnych i okręgowych w sprawach sędziów sądów apelacyjnych oraz prezesów i wiceprezesów sądów apelacyjnych i sądów okręgowych. Oskarżycielami w tych sprawach są bowiem wyłącznie Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych. Oznacza to, że Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych może w takich sprawach być zastępowany jedynie przez Zastępców Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, nie zaś przez zastępców działających przy sądach okręgowych i sądach apelacyjnych.
Dodatkowo podkreślić należy, iż art. 112 u.s.p. dotyczy zarówno „spraw dyscyplinarnych”
sensu stricto
, jak i innych spraw np. spraw delibacyjnych (art. 80 u.s.p. i art. 106zd u.s.p.), w przedmiocie zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych (art. 129 u.s.p.), lub zarządzenia o przerwie w wykonywaniu czynności (art. 130 § 1 u.s.p.). Określa on przede wszystkim ogólną właściwość oskarżycielską poszczególnych rzeczników dyscyplinarnych (określonych szczegółowo w art. 112d
u.s.p.
) w oparciu o kryterium podmiotowe (funkcja lub stanowisko obwinionego). Jednakże pośrednio wynika z niego także ogólna właściwość miejscowa i rzeczowa rzecznika dyscyplinarnego w ww. sprawach sędziów. Skoro bowiem
Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
posiadają – jak wynika z generalnej zasady określonej w art. 112 § 2 u.s.p. - wyłączne uprawnienia oskarżycielskie przed sądami dyscyplinarnymi w sprawach sędziów sądów apelacyjnych oraz prezesów i wiceprezesów sądów apelacyjnych
‎
i sądów okręgowych, to w stosunku do tych osób na terenie całego kraju posiadają oni wyłączne uprawnienia do podejmowania czynności i kierowania wniosków do właściwego miejscowo sądu dyscyplinarnego. Podobnie kształtuje się ogólna właściwość miejscowa i rzeczowa zastępców rzeczników dyscyplinarnych działających przy sądach apelacyjnych i okręgowych.
Natomiast szczególna właściwość rzeczowa i miejscowa Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
oraz Zastępców Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
wynika z art. 114 § 1 u.s.p. i art.112a § 1a i § 3 u.s.p. Zgodnie z treścią pierwszego z powołanych przepisów, rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności wyjaśniające na żądanie Ministra Sprawiedliwości, prezesa sądu apelacyjnego lub prezesa sądu okręgowego, kolegium sądu apelacyjnego lub kolegium sądu okręgowego, Krajowej Rady Sądownictwa, a także z własnej inicjatywy. Wobec braku jakichkolwiek ograniczeń ustawowych w tym zakresie, przyjąć należy, że
Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych
oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych muszą na żądanie uprawnionego organu lub mogą z własnej inicjatywy podjąć czynności wyjaśniające w każdym wypadku i w stosunku do każdego sędziego sądów powszechnych, a w razie stwierdzenia podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, przeprowadzić to postępowanie, przedstawić zarzut i skierować do sądu dyscyplinarnego wniosek o ukaranie (bądź odmówić wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub je umorzyć). Ponadto - zgodnie z art. 112a § 1a i § 3 u.s.p. - jest on uprawniony do przekazania prowadzonej sprawy - na każdym etapie - zastępcy rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie apelacyjnym lub okręgowym, jak też przejąć prowadzone przez nich sprawy do własnego prowadzenia. W sprawach prowadzonych przez
Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
w trybie art. 114 § 1 u.s.p., jak też przejętych do prowadzenia w trybie art. 112a § 1a i § 3 u.s.p., niewątpliwie przysługuje mu szczególne uprawnienie oskarżycielskie przed sądem dyscyplinarnym (art. 112 § 1 u.s.p.), co stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej
‎
w art. 112 § 2 u.s.p. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 października 2022 r. II ZOW 42/22; z 8 lutego 2023 r. II ZOW 44/22).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że zgodnie z art. 114 § 1 u.s.p. sprawę z własnej inicjatywy prowadził Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych. Zgodnie z treścią powołanego przepisu był on zobowiązany do podjęcia czynności wyjaśniających, a w związku ze stwierdzeniem podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, przeprowadzić je i skierować wniosek o ukaranie do sądu dyscyplinarnego (art. 114 § 2 -8 u.s.p.). W świetle art. 112 § 1 u.s.p. nie ma żadnej wątpliwości, że Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych przysługiwały uprawnienia oskarżycielskie. Wobec powyższego wnioskowanie Sądu I instancji o braku ustawowych uprawnień Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych do wszczęcia i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego przeciwko obwinionej
sędzi sądu rejonowego X. Y.
oraz do skierowania skargi w postaci wniosku o ukaranie, jest niewątpliwie błędne.
Z tego względu postawiony w zażaleniu Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych zarzut naruszenia przez Sąd dyscyplinarny art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 112 § 1 u.s.p. w zw. z art. 128 u.s.p. należało uznać za trafny, a jego konsekwencją jest uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Jednocześnie wobec zmiany właściwości rzeczowej sądów dyscyplinarnych
‎
I instancji, do której doszło w toku niniejszego postępowania odwoławczego, Sąd Najwyższy przekazał sprawę Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Ł.. Obwiniona jest bowiem sędzią Sądu Rejonowego [...] w Ł., a zgodnie z treścią art. 110 § 3 u.s.p. do rozpoznania spraw wymienionych w § 1 pkt 1 lit. a, właściwy miejscowo jest sąd dyscyplinarny, w okręgu, którego pełni służbę sędzia objęty postępowaniem.
W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy po uchyleniu zaskarżonego postanowienia, przekazał sprawę dyscyplinarną obwinionej sędzi sądu rejonowego X. Y. Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w Ł. do rozpoznania, a nie Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w P.,  o co wnosił Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych, gdyż ten ostatni Sąd, po stwierdzeniu braku swojej właściwości, również tak by postąpił (por. art. 110 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 u.s.p. oraz art. 35 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.).
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Ł. uwzględniając powyższe zapatrywanie prawne przeprowadzi w zawisłej sprawie postępowanie rozpoznając ją merytorycznie.
Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na wstępie.
[M. T.]
[r.g.]
Arkadiusz Sopata      Paweł Wojciechowski     Maria Szczepaniec