SNO 4/09

WYROK  Z  DNIA  25  LUTEGO  2009  R. 
SNO  4/09 
 
1. Odstąpienie od wymierzenia kary na podstawie art. 109 § 5 u.s.p., 
stwierdzenie przewinienia mniejszej wagi, jest orzeczeniem o karze, co na 
podstawie art. 425 § 2 zd. 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. umożliwia odwołanie od 
tej części wyroku. 
2. Wytyk orzeczniczy, w związku z rozpoznawaniem przez sąd wyższej 
instancji sprawy, nie ma nic wspólnego z postępowaniem dyscyplinarnym 
regulowanym przepisami Rozdziału trzeciego ustawy – Prawo o u.s.p. i nie jest 
karą dyscyplinarną, ani jej nie zastępuje, aczkolwiek, może mieć wpływ na 
zastosowaną karę dyscyplinarną. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Henryk Gradzik. 
Sędziowie SN: Teresa Bielska-Sobkowicz, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca). 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z  udziałem Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego – sędziego Sądu Okręgowego oraz 
protokolanta po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2009 r. sprawy dyscyplinarnej sędziego 
Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem obwinionej i Ministra Sprawiedliwości od 
wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. 
akt (...) 
 
1. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, 
2. kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb Państwa. 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego złożył w 
dniu 21 października 2008 r. w Sądzie Apelacyjnym – Sądzie Dyscyplinarnym 
wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego, 
zarzucając jej (na podstawie art. 114 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o 
ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm. – dalej u.s.p.) oczywistą 
i rażącą obrazę prawa – art. 31 § 1 k.k. oraz art. 92, art. 343 § 4 i 7, art. 355 § 1, art. 
414 § 1 k.p.k. w związku z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., czym dopuściła się popełnienia 
przewinienia służbowego określonego w art. 107 § 1 u.s.p. 
W dniu 22 stycznia 2008 r., obwiniona, będąc sędzią referentem w sprawie o 
sygnaturze akt IX K 1069/07 i orzekając w IX Wydziale Karnym Sądu Rejonowego, 
na posiedzeniu w przedmiocie wniosku prokuratora złożonego w trybie art. 335 k.p.k., 

 
2
bez uprzedniego zapoznania się z aktami sprawy, uwzględniła wniosek, mimo braku 
podstaw i wydała wyrok skazujący oskarżonego Bartłomieja C. za czyn z art. 163 § 2 
k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 2 lata oraz orzekła dozór 
kuratora i obowiązek powstrzymania się od nadużywania alkoholu, pomimo tego że w 
aktach sprawy znajdowała się opinia sądowo-psychiatryczna, z której wynikało, że 
Bartłomiej C. w chwili czynu miał zniesioną zdolność rozpoznania jego znaczenia i 
pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 31 § 1 k.k. 
Wyrokiem z dnia 21 listopada 2008 r., ASD 6/08, Sąd Apelacyjny – Sąd 
Dyscyplinarny uznał obwinioną za winną popełnienia zarzucanego jej czynu – 
przewinienia służbowego określonego w art. 107 § 1 u.s.p. i uznając, iż jest to 
przewinienie mniejszej wagi – na podstawie art. 109 § 5 u.s.p. – odstąpił od 
wymierzenia kary. 
Sąd stwierdził, że obwiniona „dopuściła się przedmiotowego przewinienia z 
winy nieumyślnej, a wydanie wyroku, w którym rażąco naruszyła prawo było, 
abstrahując od jej oczywistej winy wynikającej z niedokładnego zapoznania się z 
aktami, wynikiem błędów wielu osób począwszy od oskarżyciela kierującego akt 
oskarżenia, a kończąc na obrońcy oskarżonego, który także nie dopełnił swych 
obowiązków zapoznania się z aktami sprawy i w związku z tym nie podejmował 
czynności zgodnie z jego interesem”. Sąd podniósł również, że obwiniona przyznała 
się do popełnienia czynu i wyraziła z tego powodu czynny żal oraz ubolewanie, a 
także to, że „do faktycznej szkody” nie doszło w związku ze zmianą wyroku w drodze 
orzeczenia sądu odwoławczego. Dlatego też Sąd Apelacyjny uznał za zasadne 
skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 109 § 5 u.s.p., a podejmując tę 
decyzję, miał na uwadze fakt dotychczasowej niekaralności obwinionej za 
przewinienia dyscyplinarne oraz to, iż cieszy się ona bardzo dobrą opinią w pracy. 
Odwołanie od powyższego wyroku na podstawie art. 121 § 1 u.s.p. wniósł 
Minister Sprawiedliwości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 438 pkt 3 k.p.k. 
w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r., zarzucił błąd w ustaleniach 
faktycznych, polegający na przyjęciu, że przypisane obwinionej przewinienie 
służbowe jest przewinieniem mniejszej wagi określonym w art. 109 § 5 u.s.p. Zdaniem 
skarżącego zastrzeżenia budzi ustalenie Sądu Dyscyplinarnego co do dopuszczenia się 
przez obwinioną przewinienia z „winy nieumyślnej”, gdyż nie można przyjąć w 
realiach rozpoznawanej sprawy, że brak dokładnego zapoznania się z aktami objęty 
był nieumyślnością, przeciwnie, obwiniona przystępując do wydania orzeczenia w 
sprawie IX K 1069/07 miała pełną świadomość tego, że nie zapoznała się dokładnie z 
całością akt, co wyklucza jakiekolwiek rozważania o nieumyślności popełnionego 
przez nią przewinienia. Odwołujący wskazał, że takie zachowanie obwinionej musi 
być ocenione jako bardzo poważne uchybienie, które stoi w rażącej sprzeczności z 

 
3
elementarnymi zasadami sumiennego i odpowiedzialnego sposobu sprawowania 
urzędu sędziego, co jest szczególnie istotne w sprawach karnych, w których prokurator 
w akcie oskarżenia formułuje wniosek o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie 
kary bez przeprowadzenia rozprawy (art. 335 § 1 k.p.k.). Sąd w takiej sytuacji nie 
przeprowadza postępowania dowodowego, a wydając wyrok opiera się na materiale 
zgromadzonym w postępowaniu przygotowawczym. Ustawodawca w art. 335 § 1 
k.p.k. jednoznacznie wskazał, że wydanie wyroku w tym trybie jest możliwe jedynie w 
sytuacji, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości. Nie jest 
możliwe zadośćuczynienie temu wymogowi bez dokładnego zapoznania się z treścią 
akt sprawy. W ocenie skarżącego błędnym jest stanowisko Sądu Dyscyplinarnego 
wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, polegające na umniejszaniu wagi 
przewinienia obwinionej, przez akcentowanie ewidentnie nagannych postaw tak 
prokuratora, jak i obrońcy oskarżonego. Skarżący podkreślił, że obwiniona nawet 
sporządzając uzasadnienie wyroku, nie zapoznała się we właściwy sposób z aktami, 
jak to ustalił Sąd Dyscyplinarny – „wobec skromności dowodowej sprawy”. W ocenie 
skarżącego z okoliczności tych nie tylko nie można wywodzić korzystnych dla 
obwinionej wniosków, lecz przeciwnie, wskazują one na nieprawidłowy sposób 
wykonywania pracy, który nie daje się usprawiedliwić kłopotami natury osobistej. W 
tym stanie rzeczy, zdaniem odwołującego się, zaskarżony wyrok w zakresie ustalenia, 
iż przewinienie przypisane obwinionej jest małej wagi, jest nieprawidłowy. Właśnie 
elementy natury podmiotowej powinny doprowadzić Sąd do wniosku, że waga 
popełnionego przewinienia jest istotna, co w konsekwencji powinno skutkować 
sięgnięciem do jednej z kar dyscyplinarnych. Karą taką, w uznaniu odwołującego się, 
jest kara dyscyplinarna nagany. 
W oparciu o zgłoszone zarzuty Minister Sprawiedliwości wniósł o zmianę 
zaskarżonego wyroku poprzez uznanie obwinionej winną popełnienia przypisanego jej 
czynu z tym ustaleniem, że nie stanowi on przewinienia dyscyplinarnego mniejszej 
wagi z art. 109 § 5 u.s.p. i wymierzenie jej za to na podstawie art. 109 § 1 pkt 2 
powołanej ustawy kary dyscyplinarnej nagany. 
Od powyższego wyroku odwołanie wniosła także obwiniona, zaskarżając wyrok 
Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w całości, zarzucając błąd w ustaleniach 
faktycznych polegający na pominięciu okoliczności podmiotowych czynu, skutkiem 
czego błędnie przyjęto, iż zachowanie, którego się dopuściła, wypełniło znamiona 
przewinienia dyscyplinarnego w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. W oparciu o powyższe, 
wniosła o uniewinnienie od zarzucanego czynu. Z ostrożności procesowej, w razie 
nieuwzględnienia wskazanego wniosku, obwiniona zarzuciła także obrazę przepisów 
prawa procesowego, polegającą na naruszeniu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 128 
u.s.p. w zw. z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie 
wyroku 
w 
sytuacji, 
gdy 
zachowanie 
będące 
przedmiotem 
postępowania 

 
4
dyscyplinarnego było już przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w 
postanowieniu Sądu Okręgowego z dnia 14 maja 2008 r., IX K 1069/07, w którym 
stwierdzono, iż dopuściła się rażącej obrazy przepisów prawa; jak też błąd w ustaleniach 
faktycznych polegający na przyjęciu, iż stopień społecznej szkodliwości zachowania 
obwinionej był wyższy niż znikomy. 
Mając powyższe na względzie, 
wniosła o umorzenie prowadzonego 
postępowania dyscyplinarnego z uwagi na powagę rzeczy osądzonej, bądź 
alternatywnie wobec znikomego stopnia społecznej szkodliwości. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Wstępnie należy zauważyć, w związku z odwołaniem Ministra Sprawiedliwości, 
że skoro wyrok Sądu pierwszej instancji może być zaskarżony także w części (art. 425 
§ 2 zd. 1 k.p.k.), to tym samym zaskarżenie może dotyczyć części orzeczenia w 
zakresie wymierzenia kary. Kwestią wymagającą rozważenia była natomiast ocena czy 
odstąpienie od wymierzenia kary na podstawie art. 109 § 5 u.s.p., po stwierdzeniu 
popełnienia przez obwinioną przewinienia mniejszej wagi, było orzeczeniem o karze i 
czy w związku z tym wyrok w tej tylko części mógł podlegać zaskarżeniu. W ocenie 
Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, odstąpienie od wymierzenia kary na 
podstawie art. 109 § 5 u.s.p., którego przesłanką jest stwierdzenie przewinienia 
mniejszej wagi, jest orzeczeniem o karze, co w oparciu o art. 425 § 2 zd. 1 k.p.k. w 
zw. z art. 128 u.s.p. umożliwia odwołanie od tej części wyroku. 
Przechodząc do oceny trafności zarzutów odwołania obwinionej, jako dalej 
idącego, trzeba stwierdzić, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, polegający na 
pominięciu przez Sąd okoliczności podmiotowych czynu, nie jest trafny. 
Okoliczności sprawy nie są wątpliwe, w szczególności nie budzi wątpliwości, że 
obwiniona, bez zapoznania się z materiałem sprawy karnej, w której byłą referentem, 
wydała wyrok skazujący, mimo tego że w aktach sprawy znajdowała się opinia 
sądowo-psychiatryczna, z której wynikało, że oskarżony, a następnie skazany, miał w 
chwili czynu zniesioną zdolność rozpoznania jego znaczenia w rozumieniu art. 31 § 1 
k.k. Powyższe świadczy niewątpliwie o oczywistym i rażącym naruszeniu prawa (art. 
31 § 1 k.k. oraz art. 92, art. 343 § 4 i 7, art. 355 § 1, art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 
1 pkt 2 k.p.k.) i uzasadnia przyjęcie, że obwiniona dopuściła się przewinienia 
służbowego określonego w art. 107 § 1 u.s.p. 
Wskazany przepis stanowi, że za przewinienia służbowe, w tym za oczywistą i 
rażącą obrazę przepisów prawa (przewinienie dyscyplinarne), sędzia odpowiada 
dyscyplinarnie. 
W 
świetle 
tego 
przepisu, 
zarzut 
pominięcia 
okoliczności 
podmiotowych czynu, jest chybiony. Przyczyną opisanego wyżej rozstrzygnięcia 
sprawy karnej, było niezapoznanie się z materiałem sprawy, co jest naganne – 

 
5
truizmem jest konstatacja, że obowiązkiem sędziego jest przygotowanie się do sprawy, 
w tym – co oczywiste – znajomość akt sprawy. 
Za Sądem Dyscyplinarnym pierwszej instancji, należy wskazać, że obraza prawa 
ma charakter oczywisty, gdy jest łatwa do stwierdzenia („bez głębszej analizy można 
zastosować właściwy przepis”), a rażący gdy naraża na szwank prawa i istotne 
interesy stron postępowania (tak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2002 
r., SNO 18/02 – OSND z 2002 r. nr 1-2, poz. 9). Nieznajomość materiału sprawy i 
wydanie wyroku skazującego, mimo istnienia podstaw do umorzenia postępowania, 
nie pozwala na przyjęcie, że przewinienie służbowe miało charakter nieumyślny – w 
tym zakresie Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji. 
Obiektywnie było to uchybienie, stojące w sprzeczności z zasadami odpowiedzialnego 
sprawowania urzędu, a fakt że obwiniona ze względu na kłopoty osobiste, zaniedbała 
swoje obowiązki, w żaden sposób jej nie ekskulpuje. Przedstawione rozważania 
prowadzą też do wniosku, że nie można podzielić zarzutów odwołania obwinionej, iż 
stopień społecznej szkodliwości jej zachowania był znikomy. Wydanie przez sąd 
wyroku rażąco sprzecznego z prawem, nie pozwala na przyjęcie że jest to szkodliwe 
społecznie bez większego znaczenia, tylko dlatego, że ostatecznie skazujący wyrok 
został zmieniony w toku instancji, a oskarżony nie poniósł żadnej szkody. 
Nie jest również trafny zarzut odwołania obwinionej, że w sprawie doszło do 
naruszenia zasady ne bis in idem. Faktycznie Sąd Okręgowy jako sąd odwoławczy 
wydał w dniu 14 maja 2008 r. postanowienie w sprawie V Ks 382/08, w trybie art. 40 
§ 1 u.s.p., wytykające sądowi oczywistą obrazę przepisów, powyższe jednak nie 
oznacza, że w sprawie powstała przeszkoda w postaci rei iudicate. 
Wytyk orzeczniczy, w związku z rozpoznawaniem przez sąd wyższej instancji 
sprawy, nie ma nic wspólnego z postępowaniem dyscyplinarnym regulowanym 
przepisami Rozdziału trzeciego ustawy – Prawo o u.s.p. i – co oczywiste – nie jest 
karą dyscyplinarną, ani jej nie zastępuje, aczkolwiek w ocenie Sądu Najwyższego, 
może mieć wpływ na zastosowaną karę dyscyplinarną, stanowi bowiem określoną 
dolegliwość dla sędziego, którego dotyczy. W okolicznościach sprawy, przy 
uwzględnieniu nie tylko dotychczasowej niekaralności obwinionej i wyrażeniu przez 
nią ubolewania, ale także jej bardzo dobrej opinii w pracy, istniała podstawa do 
uznania, że wskazane przewinienie dyscyplinarne było występkiem mniejszej wagi (w 
związku z przewagą łagodzących elementów podmiotowo-przedmiotowych), co czyni 
niezasadnym zarzuty odwołania Ministra Sprawiedliwości. Nie budzi w związku z tym 
zastrzeżeń Sądu Najwyższego odstąpienie od wymierzenia obwinionej kary, po 
stwierdzeniu, że samo wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego, było 
dla niej wystarczającą dolegliwością, zwłaszcza gdy dodatkowo weźmie się pod 
uwagę zastosowany przez Sąd Okręgowy wytyk orzeczniczy. Pozwala to na wyrażenie 

 
6
przekonania, że obwiniona w przyszłości tego rodzaju przewinienia służbowego nie 
popełni. 
Z przytoczonych powodów i stosownie do art. 128 u.s.p. w związku z art. 437 § 
1 k.p.k. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w sentencji wyroku.