II ZOW 12/24

Sąd Najwyższy2024-08-07
SNinneodpowiedzialność dyscyplinarna sędziówWysokanajwyższy
odpowiedzialność dyscyplinarnasędziaprzewinienie dyscyplinarnePrawo o ustroju sądów powszechnychSąd Najwyższykontratypbłąd orzeczniczyniezawisłość sędziowska

Sąd Najwyższy uniewinnił sędziego od zarzutu przewinienia dyscyplinarnego, uznając jego działania za błąd orzeczniczy, a nie umyślne naruszenie prawa.

Sąd Najwyższy rozpoznał odwołanie sędziego A. G. od wyroku Sądu Dyscyplinarnego, który uznał go winnym rażącej obrazy prawa przez nierozpoznanie wniosków i brak czynności w sprawie o sygn. akt I Ns 151/15. Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok, uniewinniając sędziego. Uzasadniono to tym, że nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych wprowadziła kontratyp, zgodnie z którym błąd w wykładni lub stosowaniu prawa nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego. Sąd uznał, że działania sędziego A. G. były wynikiem błędu orzeczniczego, a nie umyślnego naruszenia prawa.

Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał odwołanie obwinionego sędziego A. G. od wyroku Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie, który uznał go za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa przez nierozpoznanie wniosków dotyczących zarządcy i sprawozdań w sprawie o sygn. akt I Ns 151/15, a także brak czynności związanych z wyłączeniem ze sprawy i rejestracją wniosku o ustalenie nieważności umowy. Sąd Dyscyplinarny wymierzył sędziemu karę nagany. Sąd Najwyższy, analizując odwołanie, skupił się na zarzucie naruszenia prawa materialnego, w szczególności na nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych z dnia 9 czerwca 2022 r. Wprowadzony art. 107 § 3 pkt 1 stanowi, że nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego okoliczność, że orzeczenie sądowe obarczone jest błędem w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii Europejskiej lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy uznał, że ten kontratyp ma zastosowanie również do zaniechań sędziego. Stwierdzono, że działania sędziego A. G. były wynikiem błędu orzeczniczego, a nie umyślnego naruszenia prawa, co potwierdzały wyjaśnienia sędziego, praktyka sądowa oraz opinie wizytatora. W związku z tym, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok, uniewinniając sędziego od popełnienia zarzucanego mu czynu, a kosztami postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli błąd ten mieści się w definicji kontratypu z art. 107 § 3 pkt 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, który wyłącza odpowiedzialność dyscyplinarną za błędy w wykładni, stosowaniu prawa, ustaleniu stanu faktycznego lub ocenie dowodów.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołując się na nowelizację Prawa o ustroju sądów powszechnych z 2022 r. oraz utrwalone orzecznictwo, stwierdził, że błąd orzeczniczy, nawet skutkujący nierozpoznaniem wniosków lub brakiem podjęcia czynności, nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego, chyba że jest to oczywiste, kwalifikowane bezprawie sądowe, popełnione umyślnie i świadomie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uniewinnienie

Strona wygrywająca

A. G.

Strony

NazwaTypRola
A. G.osoba_fizycznaobwiniony sędzia

Przepisy (14)

Główne

u.s.p. art. 107 § § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

u.s.p. art. 107 § § 3

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

Nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego błąd w wykładni i stosowaniu przepisów prawa krajowego lub UE, ustaleniu stanu faktycznego lub ocenie dowodów.

Pomocnicze

k.p.c. art. 937 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 939

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 615

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 201

Kodeks postępowania cywilnego

u.s.p. art. 109 § § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

u.s.p. art. 128

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

Stosowanie przepisów k.k. do odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów.

k.k. art. 4 § § 1

Kodeks karny

Zasada intertemporalna - stosowanie ustawy względniejszej.

k.p.k. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 410

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 17 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Przesłanki procesowe uniemożliwiające dalszy tok postępowania.

k.p.k. art. 436

Kodeks postępowania karnego

Ograniczenie rozpoznania środka odwoławczego.

u.s.p. art. 133

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

Orzekanie o kosztach postępowania odwoławczego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych z 2022 r. wprowadziła kontratyp wyłączający odpowiedzialność dyscyplinarną za błędy orzecznicze. Działania sędziego A. G. były wynikiem błędu orzeczniczego, a nie umyślnego naruszenia prawa. Zastosowanie zasady intertemporalnej z art. 4 § 1 k.k. na korzyść obwinionego.

Odrzucone argumenty

Utrzymanie w mocy wyroku Sądu Dyscyplinarnego uznającego sędziego za winnego przewinienia dyscyplinarnego.

Godne uwagi sformułowania

nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego błąd w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa zachowanie o zniesionej bezprawności dyscyplinarnej kwalifikowane bezprawie sądowe głęboka ingerencja w sędziowską niezawisłość i swobodę orzekania

Skład orzekający

Wiesław Kozielewicz

przewodniczący

Paweł Wojciechowski

sprawozdawca

Radosław Jeż

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, w szczególności zastosowanie kontratypu błędu orzeczniczego po nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej po nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych z 2022 r. i oceny zachowania sędziego jako błędu orzeczniczego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego i interpretacji przepisów chroniących niezawisłość sędziowską, co jest istotne dla prawników i środowiska sędziowskiego.

Sąd Najwyższy: Błąd sędziego to nie zawsze przewinienie dyscyplinarne. Kluczowa nowelizacja chroni niezawisłość.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
II ZOW 12/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 sierpnia 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)
‎
SSN Paweł Wojciechowski (sprawozdawca)
‎
Ławnik SN Radosław Jeż
Protokolant Marta Brzezińska
na rozprawie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 7 sierpnia 2024 r.
w sprawie obwinionego A. G. - sędziego Sądu Rejonowego w D.
po rozpoznaniu odwołania obwinionego
od wyroku Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt ASD 1/23
I.
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnia obwinionego sędziego A. G. od popełnienia zarzucanego mu czynu;
II.
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.
Radosław Jeż      Wiesław Kozielewicz     Paweł Wojciechowski
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie w sprawie o sygn. akt ASD 1/23, uznał obwinionego A. G., sędziego Sądu Rejonowego w D. za winnego tego, że w okresie od dnia 1 kwietnia 2014 r. do 6 marca 2019 r. dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, to jest art. 937 § 2 k.p.c. oraz art. 939 k.p.c. w zw. z art. 615 k.p.c. oraz art. 201 k.p.c. przez:
- nierozpoznanie wniosków o zamianę zarządcy i wniosków o zatwierdzenie sprawozdań zarządcy za kolejne okresy sprawozdawcze, to jest za I półrocze 2014 r., II półrocze 2014 r., I półrocze 2015 r., II półrocze 2015 r., I półrocze 2016 r.,
‎
II półrocze 2016 r., I półrocze 2017 r., II półrocze 2017 r. i I półrocze 2018 r.,
‎
w sprawie o sygn. akt I Ns 151/15,
- brak czynności związanych z wyłączeniem ze sprawy o sygn.
‎
Akt I Ns 151/15 i odrębną rejestracją wniosku o ustalenie nieważności umowy
‎
z dnia 25 marca 2014 r. jako pozwu w postępowaniu procesowym, jak również niepodjęcie żadnych czynności w zakresie ww. wniosku/pozwu, co skutkowało stwierdzeniem przewlekłości postępowania w sprawie o sygn. akt I Ns 151/15 (I S 95/18, I S 106/20 oraz I S 250/21), co stanowiło przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.2020.2072 j.t.), przy czym Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym
‎
w Szczecinie ustalił, że czy ten stanowi delikt dyscyplinarny z art. 107 § 1 ustawy
‎
z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.2019.52 j.t.)
‎
i za to na podstawie art. 107 § 1 i art. 109 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.2019.52 j.t.) wymierzył obwinionemu sędziemu A. G. karę nagany
, zaś kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb Państwa
(orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie wraz z jego uzasadnieniem – k. 10-33).
Odwołanie od powyższego wyroku wniósł obwiniony sędzia Sądu Rejonowego w D.  A. G., zaskarżając go w całości, na swoją korzyść. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1.
obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 8 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłączenie na podstawie ustaleń zawartych w uzasadnieniach wyroków Sądu Okręgowego w Elblągu orzekającego w przedmiocie skargi na naruszenie prawa stron do rozpoznania sprawy bez uzasadnionej zwłoki i nie przeprowadzenie w pełnym zakresie dowodów z dokumentów zawartych w aktach I Ns 151/15 Sądu Rejonowego w D. i tym samym dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, prowadzącej do nie uwzględnienia podczas wyrokowania wszystkich istotnych okoliczności sprawy;
2.
obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 107 § 3 pkt 1 ustawy
‎
z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 4 § 1 k.k. i art. 128 ww. ustawy poprzez niezastosowanie powołanego przepisu do oceny prawnej zachowania obwinionego jako referenta sprawy I Ns 151/15.
Na podstawie tak skonstruowanych zarzutów obwiniony sędzia A. G. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie ewentualnie wymierzenie kary upomnienia i odstąpienie od podawania wyroku do publicznej wiadomości (odwołanie obwinionego – k. 3-8).
Na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2024 r.
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w Elblągu wniósł o nieuwzględnienie odwołania obwinionego i utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia. Z kolei, obwiniony sędzia poprał swoje odwołanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Odwołanie obwinionego w znacznej części zasługuje na uwzględnienie.
Analiza zachowania obwinionego prowadzi bowiem do wniosku, iż czyn zarzucany sędziemu A. G., w aktualnym stanie prawnym, nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutu z punktu drugiego jako dalej idącego.
Poprzedzając weryfikację słuszności podnoszonego przez skarżącego zarzutu z pkt 2 wskazać należy, iż w stanie prawnym obowiązującym w czasie popełnienia zarzucanego sędziemu czynu obowiązująca ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych określała w art. 107 § 1 jedynie przesłanki pozytywne przewinień dyscyplinarnych, nie zawierając obowiązującego obecnie katalogu okoliczności, które ustawodawca uznał za wyłączające odpowiedzialność dyscyplinarną.
Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż mocą art. 4 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259 - dalej powoływana jako "ustawa nowelizująca") z dniem 15 lipca 2022 r., doszło do nowelizacji przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zakresie odnoszącym się m.in. do odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów poprzez wyraźne wskazanie, jakie okoliczności związane z orzekaniem nie stanowią przewinienia dyscyplinarnego. Wskutek wspomnianej modyfikacji do art. 107 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych dodano § 3, zgodnie z którym przyjęto, iż nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego:
1.
okoliczność, że orzeczenie sądowe
wydane z udziałem danego sędziego obarczone jest błędem w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii Europejskiej lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego lub oceny dowodów;
2.
wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z wnioskiem
‎
o rozpatrzenie pytania prejudycjalnego, o którym mowa w art. 267 Traktatu
‎
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. poz. 864, z późn. zm.);
3.
badanie spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności w przypadku,
‎
o którym mowa w art. 42a § 3 lub art. 23a § 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1754 oraz
‎
z 2022 r. poz. 655 i 1259), lub art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 oraz
‎
z 2022 r., poz. 1259), lub badanie spełniania wymogów niezależności lub niezawisłości w przypadku, o którym mowa w art. 26 § 2 ustawy z dnia
‎
8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1904 oraz
‎
z 2022 r., poz. 480 i 1259), lub badanie spełniania wymogów niezawisłości
‎
i bezstronności w przypadku, o którym mowa w art. 29 § 5 tej ustawy.
Opisany w powołanym przepisie art. 107 § 3 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych kontratyp w sposób istotny ogranicza odpowiedzialność dyscyplinarną sędziego jedynie do takich błędów w orzekaniu, które zostały popełnione umyślnie, w sposób świadomy i zamierzony oraz stanowią elementarne pogwałcenie przepisów prawa, widocznych dla każdego bez wnikania w szczegóły sprawy, bez konieczności analizy stanu faktycznego i prawnego
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2023 r., II ZOW 21/22).
Co prawda przepis ten wskazuje na orzeczenie sądowe wydane z udziałem danego sędziego, które obarczone jest błędem w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii Europejskiej lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego lub oceny dowodów, jednakże reguły wykładni zarówno systemowej jak i celowościowej prowadzą do wniosku, że kontratyp ten ma również zastosowanie w przypadku wszelkich decyzji danego sędziego związanych
‎
z szeroko rozumianym wymierzaniem sprawiedliwości. Błąd w zakresie wykładni
‎
i stosowania prawa o którym mowa ww. przepisie, zdaniem Sądu Najwyższego
‎
w niniejszym składzie, może nie tylko prowadzić do wydania obarczonego błędem orzeczenia, ale może również prowadzić do zaniechania podjęcia określonej czynności przez danego sędziego.
Powyższe ustawowe rozwiązanie wpisuje się w wieloletnią, ugruntowaną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego, iż w sprawowaniu urzędu sędziego, które ze swojej istoty polega na wykładni prawa i stosowaniu prawa, podczas rozstrzygania spraw zawisłych przed sądami, mogą zdarzyć się np. błędy dotyczące wadliwej oceny dowodów, błędy w ustalaniu stanu faktycznego, błędy w wykładni przepisów prawa. Odmienne przyjęcie doprowadzałoby bowiem do sytuacji, w której sędzia byłby skrępowany zagrożeniem odpowiedzialnością dyscyplinarną w razie popełnienia błędu, co niewątpliwie stanowiłoby głęboką ingerencję w sędziowską niezawisłość i swobodę orzekania, gwarantowaną w art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2022 r., I ZZ 2/22).
W orzecznictwie podkreśla się, że sędzia orzekający w sprawie nie może pozostawać w przeświadczeniu, że każde naruszenie przepisów prawa - nawet tych, które w swej dyspozycji mają przesłanki o charakterze ocennym - spowoduje jego odpowiedzialność dyscyplinarną. Takie rozumienie terminu oczywista i rażąca obraza przepisów prawa stanowiłoby bowiem w istocie ograniczenie zasady niezawisłości sędziowskiej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., SNO 6/07). Wprawdzie za błędy związane ze sferą orzeczniczą sędzia może odpowiadać dyscyplinarnie, ale tylko za oczywiste, tj. kwalifikowane bezprawie sądowe, które można byłoby z góry zakwalifikować jako zamierzone umyślne, oczywiste i rażące pogwałcenie przepisów prawa, widoczne od razu dla każdego
‎
i bez wnikania w szczegóły sprawy oraz bez potrzeby analizowania stanu faktycznego i prawnego, a ponadto pod warunkiem, że usunięcie kwalifikowanych wad orzeczenia nie było możliwe przez zastosowanie prawem przewidzianych procedur umożliwiających instancyjną kontrolę i zweryfikowanie błędnego orzeczenia sądowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r.,
‎
SNO 45/08).
Także w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 15 lipca 2021 r.,
‎
C-791/19, przyjęto, że wyłączenie gwarancji wynikających z zasady niezawisłości sędziowskiej dotyczy poważnych i całkowicie niewybaczalnych zachowań ze strony sędziów, polegających na przykład na celowym i wynikającym ze złej wiary lub
‎
z wyjątkowo poważnych i rażących zaniedbań pogwałceniu przepisów prawa krajowego i prawa Unii, których przestrzeganie mają zapewnić, lub na arbitralnym szafowaniu wyroków lub odmowie wymiaru sprawiedliwości, podczas gdy jako depozytariusze funkcji orzeczniczych mają za zadanie orzekać w sporach poddawanych im pod rozstrzygnięcie przez jednostki (pkt 137 tego wyroku).
Zgodnie natomiast z art. 4 § 1 k.k. - mającym zastosowanie w niniejszym postępowaniu na gruncie art. 128 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych - jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy (odpowiednio: obwinionego). Z powyższej regulacji wynika zatem konieczność porównania sytuacji prawnej obwinionego sędziego oraz rozważenie, czy względniejsza jest dla niego ustawa obowiązująca w czasie popełnienia czynu.
Analiza sytuacji prawnej obwinionego sędziego przeprowadzona na gruncie poprzedniego stanu prawnego wskazuje, iż przepisy wówczas obowiązujące nie są względniejsze dla obwinionego, co prowadzi do wniosku, iż w niniejszej sprawie winny mieć stosowane przepisy ustawy w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą z dnia 9 czerwca 2022 r. Dokonana na gruncie obowiązującej w dacie orzekania ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych ocena prawna zachowania sędziego A. G. prowadzi natomiast do wniosku, iż zarzucany mu czyn nie stanowi deliktu dyscyplinarnego, gdyż w swej istocie sprowadza się do dopuszczenia się przez sędziego błędu w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa, a zatem zachowania o zniesionej bezprawności dyscyplinarnej.
Zarzucone obwinionemu sędziemu niepodjęcie czynności w sprawie w postaci nierozpoznania wniosków o zamianę zarządcy i wniosków o zatwierdzenie sprawozdań zarządcy za kolejne okresy sprawozdawcze, to jest za I półrocze 2014 r., II półrocze 2014 r., I półrocze 2015 r., II półrocze 2015 r., I półrocze 2016 r.,
‎
II półrocze 2016 r., I półrocze 2017 r., II półrocze 2017 r. i I półrocze 2018 r.,
‎
w sprawie o sygn. akt I Ns 151/15, a także niepodjęcia czynności związanych
‎
z wyłączeniem ze sprawy o sygn. akt I Ns 151/15 i odrębną rejestracją wniosku
‎
o ustalenie nieważności umowy z dnia 25 marca 2014 r., jako pozwu w postępowaniu procesowym, jak również niepodjęcie żadnych czynności w zakresie ww. wniosku/pozwu, co skutkowało stwierdzenie przewlekłości postępowanie w sprawie o sygn. akt I Ns 151/15 (I S 95/18, I S 106/20 oraz I S 250/21), niewątpliwie stanowią czynności wynikające z błędnej wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego, o którym mowa w art. 107 § 3 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, za które to sędzia nie może odpowiadać dyscyplinarnie.
Opisany w powołanym wyżej przepisie kontratyp w sposób istotny ogranicza odpowiedzialność dyscyplinarną sędziego jedynie do takich błędów w orzekaniu, które zostały popełnione umyślnie - a więc w sposób świadomy i zamierzony oraz stanowią elementarne pogwałcenie przepisów prawa, widoczne dla każdego bez wnikania w szczegóły sprawy, bez konieczności analizy stanu faktycznego
‎
i prawnego.
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych brak jest przesłanek wskazujących na to, iż sędzia A. G. w sposób świadomy
‎
i zamierzony naruszył dyspozycję art. 937 § 2 k.p.c. oraz art. 939 k.p.c. w zw. z art. 615 k.p.c. oraz art. 201 k.p.c., zaś popełnione przez niego uchybienie stanowiło widoczne dla każdego elementarne pogwałcenie tychże przepisów.
Analiza warstwy dowodowej w niniejszej sprawie w sposób jednoznaczny wskazuje, że sprawa o sygn. akt I Ns 151/15 pozostawała w referacie sędziego A. G. od 2013 r. do 2019 r., i w ramach tej sprawy, pod jedną sygnaturą, były rozpoznawane wszystkie czynności związane ze sprawowaniem zarządu przez kolejnych zarządców w tym zatwierdzanie sprawozdań, zmiany zarządcy, zmiany wynagrodzenia zarządcy, udzielania zarządcy zgody na czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu lub na wypłatę nadwyżek dochodów. Takie postępowanie było zgodne z ustaloną praktyką w innych sądach w kraju. Gdy w 2013 r. ww. sprawa została przydzielona do referatu sędziego A. G., to nadal wszystkie pisma i wnioski były dołączane i procedowane w sprawie dotyczącej zarządu nieruchomością. Do akt, których powstało kilkanaście tomów uczestnicy składali różnego rodzaju pisma, których większość nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia określonego sporu, a stanowiła jedynie przyczynek do oceny sprawozdania zarządcy. Zatwierdzenie sprawozdania z zarządu gospodarstwem rolnym o powierzchni 650 ha, w sytuacji gdy uczestnicy kwestionowali prawie każdą czynność zarządcy (nawet to czy użyto preparatów do ochrony roślin o odpowiedniej nazwie handlowej) nie mogło się odbyć bez zasięgania opinii biegłych.
W 2017 r. przebieg postępowania w sprawie o sygn. akt I Ns 151/15 był przedmiotem oceny sędziego wizytatora z Sądu Okręgowego w Elblągu. Wizytator nie miał uwag co do sprawności postępowania z uwagi na rozmiar przedmiotowego gospodarstwa rolnego, konflikt pomiędzy współwłaścicielami i wymóg zasięgnięcia opinii biegłych. Jedyna uwaga wizytatora sprowadzała się do zaprzestania kontynuowania kolejnych czynności dotyczących zarządu nieruchomością pod tą samą sygnaturą i rejestrowaniu ich w repertorium „Ns” jako odrębnych postępowań. Zgodnie z poleceniem Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 29 stycznia 2018 r., w którym nakazano zaprzestanie kontynuowania czynności dotyczących zarządu nieruchomością pod tą samą sygnaturą akt, sprawa I Ns 151/15 została zakreślona jako zakończona, a nowe sprawozdanie z zarządu zostało zarejestrowane pod nową sygnaturą. Zarządzenie nadzorcze z dnia
‎
29 stycznia 2018 r., zostało odwołane przez Wiceprezesa Sądu Okręgowego
‎
w Elblągu pismem z dnia 30 sierpnia 2018 r., jako sprzeczne z wytycznymi Ministerstwa Sprawiedliwości. Dalsze czynności w sprawie zarządu Gospodarstwem Rolnym w R. i sprawozdań zarządcy są wynikiem rozstrzygnięć zawartych w postanowieniu Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 25 stycznia 2019 r., w sprawie o sygn. akt I S 95/18 (postanowienia – k.2, k. 173,
‎
k. 175 akt ASD 1/23; wniosek – k. 164-165 akt ASD 1/23; pismo sędziego wizytatora – k. 52-55v akt ASD 1/23; pismo Wiceprezesa Sądu Okręgowego
‎
w Elblągu – k. 49-50 akt ASD 1/23; pismo Departamentu Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości nr
[…]
– k. 48 akt ASD
[…]
; pisemne wyjaśnienia sędziego A. G. –
‎
k. 277-280 akt ASD
[…]
).
Sędzia A. G. w swoich wyjaśnieniach, odnosząc się do braku czynności związanych z wyłączeniem ze sprawy o sygn. akt I Ns 151/15
‎
i odrębnej rejestracji wniosku/pozwu, wskazał, że z uwagi na ukształtowaną praktykę w sądzie, nie było podstaw do przekazania do rejestracji wniosku/pozwu
‎
o ustalenie nieważności umowy z dnia 25 marca 2014 r., do odrębnego postępowania. Wskazał, iż ocena zasadności działań zarządcy w tym zawieranych przez niego umów związanych z zarządem może być dokonywana jedynie przez sąd sprawujący nadzór nad zarządem rzeczą wspólną. Procesowym skutkiem złożenia wspomnianego pisma było zlecenie biegłemu sądowemu dokonanie oceny gospodarczego i finansowego uzasadnienia zawartej umowy dla potrzeb zatwierdzenia lub odmowy zatwierdzenia sprawozdania zarządcy. Nadto, sędzia A. G. wskazał, że rozpoznanie sprawozdania z zarządu dotyczącego tak wielkiego gospodarstwa rolnego, prowadzącego wielkotowarową produkcję i przy skonfliktowanych współwłaścicielach nie było – w jego ocenie – rzeczą prostą. Do oceny przedmiotowych sprawozdań niezbędna była wiedza specjalistyczna, zaś powołana biegła z zakresu księgowości miesiącami nie zwracała akt, pomimo nałożenia na nią kary grzywny i uiszczenia jej (pisemne wyjaśnienia sędziego A. G. – k. 277-280 akt ASD
[…]
).
W kontekście podnoszonej przez skarżącego argumentacji podkreślenia wymaga również fakt, iż na początku 2019 r., wszystkie sprawozdania zarządcy, poczynając od I półrocza 2014 r., zostały rozdzielone jako odrębne i przydzielone trzem innym sędziom. Sprawozdania te nie zostały zatwierdzone lub odmówiono ich zatwierdzenia. Dotyczy to także sprawozdań składanych po 2019 r. (pismo Prezesa Sądu Rejonowego w Działdowie z dnia 21 sierpnia 2023 r. i z dnia
‎
6 października 2023 r. – k. 297-299, k. 304 akt ASD
[…]
).
Zdaniem Sądu Najwyższego, będące przedmiotem oceny zachowanie sędziego A. G. - stanowiące rezultat błędu orzeczniczego - prowadzi zatem do wniosku, iż powyższe wypełnia normę wynikającą z art. 107 § 3 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, stanowiącą ujemną przesłankę procesową określoną w art. 17 § 1 pkt 2
in fine
k.p.k., uniemożliwiającą co do zasady dalszy tok procesu. Powyższa przesłanka procesowa nie może jednak skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i umorzeniem postępowania, gdyż w rozpoznawanej sprawie wszczęty został przewód sądowy na rozprawie głównej
‎
i nastąpiło pełne wyjaśnienie przedmiotu procesu. W zaistniałym w niniejszej sprawie układzie procesowym zaawansowany stan postępowania pozwala zatem na wydanie wyroku uniewinniającego, który ma pierwszeństwo przed decyzją
‎
o umorzeniu (zob. wyrok SN z 10 stycznia 2023 r., II ZOW 64/22, a także
‎
M. Kurowski (w:) Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el. 2024, art. 17 oraz powołane tam orzecznictwo).
Zgodnie natomiast z art. 436 k.p.k., Sąd Najwyższy ograniczył rozpoznanie wywiedzionego odwołania tylko do powyższej kwestii, gdyż rozpoznanie w tym zakresie stanowiło wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia, a rozpoznanie podnoszonego w odwołaniu zarzutu z pkt 1 jawi się jako bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 133 u.s.p., obciążając nimi Skarb Państwa.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
Radosław Jeż      Wiesław Kozielewicz     Paweł Wojciechowski
[SOP]
[ms]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI