II ZO 20/25
Podsumowanie
Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek ławnika o wyłączenie sędziego, ponieważ ławnik nie jest stroną postępowania i nie zasiada już w składzie orzekającym.
Ławnik SN Stanisław Adamski złożył wniosek o wyłączenie sędziego Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie dyscyplinarnej (sygn. II ZO 95/23), argumentując to wadliwym powołaniem sędziego przez KRS. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek o wyłączenie (sygn. II ZO 20/25), pozostawił go bez rozpoznania, wskazując, że ławnik nie jest stroną postępowania i nie może skutecznie składać wniosków o wyłączenie sędziego, a ponadto nie zasiada już w składzie orzekającym w sprawie głównej.
Przed Sądem Najwyższym – Izbą Odpowiedzialności Zawodowej toczyła się sprawa dyscyplinarna (sygn. akt II ZO 95/23) dotycząca odwołania obrońcy prokuratora od postanowienia o obniżeniu wynagrodzenia. W składzie orzekającym w tej sprawie zasiadał m.in. ławnik Stanisław Adamski. Ławnik ten złożył wniosek o wyłączenie sędziego Tomasza Demendeckiego, powołując się na wątpliwości co do konstytucyjności składu Krajowej Rady Sądownictwa, która powołała sędziego, co miało prowadzić do nieważności postępowania. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek o wyłączenie (sygn. II ZO 20/25), postanowił pozostawić go bez rozpoznania. Uzasadniono to tym, że zgodnie z art. 42 § 1 k.p.k., wniosek o wyłączenie sędziego może złożyć jedynie strona postępowania. Sąd podkreślił, że ławnik nie jest stroną i nie ma uprawnień do formułowania takich wniosków, a jedynie może złożyć oświadczenie o podstawie wyłączenia dotyczącej jego osoby. Dodatkowo, w momencie rozpoznawania wniosku o wyłączenie, ławnik Stanisław Adamski nie był już członkiem składu orzekającego w sprawie głównej, gdyż został zastąpiony przez innego ławnika. Wobec braku podstaw formalno-procesowych, wniosek został pozostawiony bez rozpoznania.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, ławnik nie jest stroną postępowania i nie posiada uprawnień do składania wniosków o wyłączenie sędziego.
Uzasadnienie
Przepis art. 42 § 1 k.p.k. stanowi, że wniosek o wyłączenie sędziego może złożyć jedynie strona postępowania. Ławnik nie jest stroną, a jego rola ogranicza się do możliwości złożenia oświadczenia o podstawie wyłączenia dotyczącej jego osoby.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
pozostawienie wniosku bez rozpoznania
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| prokurator Prokuratury Rejonowej w Ś. X. Y. | organ_państwowy | obwiniony |
| Stanisław Adamski | inne | wnioskodawca (ławnik SN) |
| Tomasz Demendecki | inne | sędzia (wnioskowany o wyłączenie) |
Przepisy (1)
Główne
k.p.k. art. 42 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Wniosek o wyłączenie sędziego może zostać skutecznie zgłoszony jedynie przez stronę postępowania. Ławnik nie jest stroną i nie może składać takich wniosków.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ławnik nie jest stroną postępowania i nie ma uprawnień do składania wniosków o wyłączenie sędziego. Wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony jedynie przez stronę postępowania. Ławnik Stanisław Adamski nie był członkiem składu orzekającego w sprawie II ZO 95/23 w momencie rozpoznawania wniosku o wyłączenie.
Godne uwagi sformułowania
Już tylko z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że wniosek o wyłączenie może zostać skutecznie zgłoszony jedynie przez stronę postępowania. Wniosek członka składu orzekającego co do potrzeby wyłączenia innego sędziego, także zatem wniosek ławnika, może być potraktowany jedynie jako inicjatywa zmierzająca do przeprowadzenia z urzędu postępowania w przedmiocie wyłączenia. Wnioskodawca nie pełni zatem żadnej roli procesowej w tym postępowaniu, co powoduje konieczność zakwalifikowania złożonego przez niego wniosku o wyłączenie jako pozbawionego podstawy formalno-procesowej.
Skład orzekający
Marek Siwek
przewodniczący
Tomasz Demendecki
członek
Stanisław Adamski
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do składania wniosków o wyłączenie sędziego w postępowaniu przed Izbą Odpowiedzialności Zawodowej SN, a także roli ławnika w tym procesie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego postępowania przed Izbą Odpowiedzialności Zawodowej SN i roli ławnika.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z prawem do sądu i wyłączeniem sędziego, co jest istotne dla prawników praktyków. Podnosi również wątki związane z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości i KRS.
“Ławnik chciał wyłączyć sędziego SN. Sąd Najwyższy: "Nie masz prawa!"”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
SN II ZO 20/25 POSTANOWIENIE Dnia 5 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie obwinionego prokuratora Prokuratury Rejonowej w Ś. X. Y. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 5 czerwca 2025 r. wniosku ławnika SN Stanisława Adamskiego o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 95/23 na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł pozostawić wniosek bez rozpoznania. UZASADNIENIE Przed Sądem Najwyższym – Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła sprawa, zarejestrowana pod sygn. akt II ZO 95/23, której przedmiotem jest odwołanie wniesione przez obrońcę obwinionego od postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt […] o obniżeniu wynagrodzenia zasadniczego na czas trwania zawieszenia w czynnościach służbowych. Do rozpoznania wymienionej sprawy został utworzony skład orzekający z udziałem SSN Wiesława Kozielewicza, SSN Tomasza Demendeckiego oraz Ławnika SN Stanisława Adamskiego. W dniu 14 marca 2024 r. ławnik SN Stanisław Adamski złożył wniosek o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu wymienionej sprawy SSN Tomasza Demendeckiego, wskazując, że wskazany sędzia został powołany na obecnie zajmowane stanowisko sędziowskie „w wyniku przeprowadzenia postępowania kwalifikacyjnego przed obecną Krajową Radę Sądownictwa, której skład jest sprzeczny z postanowieniami Konstytucji” i udział takiego sędziego w wyrokowaniu w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie zapewnia stronom prawa do niezawisłego sądu ustanowionego ustawą. Skutkiem udziału wymienionego sędziego w rozpoznaniu sprawy jest nieważność postępowania i nieistnienie orzeczenia wydanego w składzie z jego udziałem. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Izby Odpowiedzialności Zawodowej z dnia 3 czerwca 2025 r. do składu orzekającego w sprawie o sygn. II ZO 95/23, w miejsce ławnika SN Stanisława Adamskiego, wyznaczono kolejnego ławnika z listy ławników Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie sędziego od udziału w sprawie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. Już tylko z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że wniosek o wyłączenie może zostać skutecznie zgłoszony jedynie przez stronę postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysował się również pogląd, zgodnie z którym kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez każdego sędziego zasiadającego w jego składzie (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I KZP 2/22). Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach zajmował także stanowisko, zgodnie z którym ławnik zasiadający w składzie orzekającym w danej sprawie nie jest uprawniony do formułowania wniosku o wyłączenie sędziego, a jedynym żądaniem w tym zakresie mu przysługującym jest możliwość złożenia oświadczenia o zachodzącej w jego przypadku podstawie wyłączenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II ZO 6/24, z dnia 29 lutego 2024 r. sygn. akt II ZO 5/24, z dnia 3 września 2024 r. sygn. akt II ZO 75/24). Wniosek członka składu orzekającego co do potrzeby wyłączenia innego sędziego, także zatem wniosek ławnika, może być potraktowany jedynie jako inicjatywa zmierzająca do przeprowadzenia z urzędu postępowania w przedmiocie wyłączenia. W obu wskazanych postępowaniach, żeby doszło do rozważenia merytorycznego wniosku o wyłączenie sędziego, osoba wnioskująca o takie wyłączenie (w zakresie swojej osoby), względnie inicjująca postępowanie z urzędu (co do innego sędziego), musi być członkiem składu orzekającego. W sprawie, w której miałoby być rozważane wyłączenie (II ZO 95/23), ławnik SN Stanisław Adamski od dnia 3 czerwca 2024 r. nie jest już członkiem składu orzekającego, ponieważ w jego miejsce wyznaczono do tego składu innego ławnika SN. Wnioskodawca nie pełni zatem żadnej roli procesowej w tym postępowaniu, co powoduje konieczność zakwalifikowania złożonego przez niego wniosku o wyłączenie jako pozbawionego podstawy formalno-procesowej (także w zakresie inicjatywy przeprowadzenia postępowania z urzędu), co wykluczało możliwość jego rozpoznania. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. [M. T.] [r.g.]
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę