II ZIZ 9/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał zażalenie prokuratora IPN na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I ZI 31/24, która odmówiła zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego X1. Y1. w stanie spoczynku. Prokurator zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, twierdząc, że działanie sędziego X1. Y1. podczas orzekania w sprawie K. B. w 1983 r. stanowiło zbrodnię komunistyczną i przeciwko ludzkości. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Uzasadnienie opierało się na analizie przepisów dotyczących odpowiedzialności sędziów, w tym uchwały pełnego składu Izby Odpowiedzialności Zawodowej II ZZP 2/22, która wyłącza odpowiedzialność karną za błędy w wykładni i stosowaniu prawa, ustaleniach faktycznych czy ocenie dowodów, chyba że dochodzi do popełnienia tzw. zbrodni sądowej. Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, iż sędzia X1. Y1. działał z zamiarem bezpośrednim popełnienia zbrodni komunistycznej. Jego działania zostały ocenione jako mieszczące się w ramach uprawnień sędziowskich i obowiązujących przepisów, a ewentualne nieprawidłowości jako błąd w stosowaniu prawa, który nie może być podstawą do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej. Analizowano również dokument "Wystąpienie na odprawę z sędziami [...] Okręgu Wojskowego w dniu 16 lutego 1982 r.", który zdaniem sądu podważał tezę o udziale sędziego w prześladowaniach politycznych. Sąd podkreślił, że nie można przyjmować, iż każde skazanie lub zastosowanie środka zapobiegawczego w okresie stanu wojennego stanowi zbrodnię przeciwko ludzkości, a konieczne jest odróżnienie sprawowania wymiaru sprawiedliwości od intencjonalnego działania na szkodę jednostki z powodów politycznych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności karnej sędziów za czyny popełnione w przeszłości, zwłaszcza w kontekście zbrodni komunistycznych i stanu wojennego.
Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego, z uwzględnieniem uchwały SN II ZZP 2/22.
Zagadnienia prawne (2)
Czy działanie sędziego z okresu PRL, polegające na odmowie uchylenia tymczasowego aresztowania, może być kwalifikowane jako zbrodnia komunistyczna i przeciwko ludzkości, uzasadniająca pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli działania sędziego mieściły się w ramach obowiązujących przepisów i stanowiły błąd w interpretacji prawa, a nie umyślne działanie z zamiarem popełnienia zbrodni.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez sędziego zbrodni sądowej. Działania sędziego zostały ocenione jako mieszczące się w ramach uprawnień i obowiązujących przepisów, a ewentualne nieprawidłowości jako błąd w stosowaniu prawa, który nie może być podstawą do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej, zgodnie z uchwałą II ZZP 2/22 SN.
Czy błąd w wykładni lub stosowaniu prawa przez sędziego, ustaleniu stanu faktycznego lub ocenie dowodów, który nie stanowi rażącej i oczywistej obrazy przepisów prawa, może być podstawą do pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taki błąd nie stanowi podstawy do pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej, chyba że dochodzi do popełnienia tzw. zbrodni sądowej.
Uzasadnienie
Zgodnie z uchwałą SN II ZZP 2/22, błędy w wykładni, stosowaniu prawa, ustaleniach faktycznych czy ocenie dowodów, które nie są rażącym naruszeniem prawa, nie uzasadniają odpowiedzialności karnej sędziego, ponieważ mieszczą się w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. P. | organ_państwowy | prokurator Instytutu Pamięci Narodowej |
| X1. Y1. | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku |
| X. Y. | osoba_fizyczna | obrońca |
| P. D. | osoba_fizyczna | obrońca |
| K. B. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
Przepisy (18)
Główne
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Pomocnicze
k.k. art. 165 § § 2
Kodeks karny
Zastosowanie w kontekście czynu z 1969 r. przy zastosowaniu art. 4 k.k. z 1997 r.
k.k. art. 4
Kodeks karny
Zastosowanie do czynu z 1969 r.
ustawa o IPN art. 2 § ust. 1
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Definicja zbrodni komunistycznej.
ustawa o IPN art. 3
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
k.p.k. art. 218
Kodeks postępowania karnego
Przesłanka do uchylenia tymczasowego aresztowania.
k.p.k. art. 5 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonego.
u.s.p. art. 107 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów.
u.s.p. art. 107 § § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wyłączenie odpowiedzialności dyscyplinarnej w przypadku błędów w wykładni i stosowaniu prawa.
k.p.k. art. 438 § pkt 3
Kodeks postępowania karnego
Względny powód odwoławczy - błąd w ustaleniach faktycznych.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Zasada uwzględniania całokształtu materiału dowodowego.
k.p.k. art. 167
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek ujawnienia dowodów.
k.p.k. art. 366
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy.
dekret o stanie wojennym art. 46 § ust. 1
Dekret o stanie wojennym
k.k. art. 143
Kodeks karny
k.p.k. art. 217 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa stosowania tymczasowego aresztowania.
k.p.k. art. 214
Kodeks postępowania karnego
Społeczna szkodliwość czynu jako podstawa tymczasowego aresztowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Działania sędziego mieściły się w ramach uprawnień i obowiązujących przepisów. • Ewentualne nieprawidłowości stanowiły błąd w interpretacji prawa, a nie umyślne działanie z zamiarem popełnienia zbrodni. • Brak wystarczających dowodów na popełnienie zbrodni sądowej. • Uchwała SN II ZZP 2/22 wyłącza odpowiedzialność karną za błędy w wykładni i stosowaniu prawa.
Odrzucone argumenty
Działanie sędziego stanowiło zbrodnię komunistyczną i przeciwko ludzkości. • Zachowanie sędziego było elementem rozległego i świadomego prześladowania z powodu przynależności politycznej.
Godne uwagi sformułowania
Błąd w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii Europejskiej lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego czy też oceny dowodów, jeżeli nie stanowi rażącej i oczywistej obrazy przepisów prawa, jako zachowanie mieszczące się w istocie sprawowania wymiaru sprawiedliwości [...] nie może być podstawą do pociągnięcia członka składu orzekającego do odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej. • Zbrodnia sądowa – umyślne, rażące nadużycie władzy sędziowskiej, związane zwykle z orzekaniem w procesach politycznych. • Nie można przyjmować, że każde skazanie w okresie stanu wojennego stanowi nieprzedawnialną zbrodnię przeciwko ludzkości.
Skład orzekający
Wiesław Kozielewicz
przewodniczący-sprawozdawca
Zbigniew Korzeniowski
członek
Barbara Skoczkowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności karnej sędziów za czyny popełnione w przeszłości, zwłaszcza w kontekście zbrodni komunistycznych i stanu wojennego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego, z uwzględnieniem uchwały SN II ZZP 2/22.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy rozliczeń z przeszłością PRL-u, odpowiedzialności sędziów za czyny z tamtego okresu i interpretacji pojęcia zbrodni komunistycznej. Ma silny wymiar historyczny i prawny.
“Czy sędzia z PRL-u może być sądzony za zbrodnie komunistyczne? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.