II ZIZ 35/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał zażalenie naczelnika Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Szczecinie na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2024 r. sygn. akt I ZI 21/23, która odmówiła zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Najwyższego w stanie spoczynku X. Y. za czyny wskazane we wniosku prokuratora z dnia 15 marca 2019 r. Prokurator zarzucił uchwale błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że materiał dowodowy nie wskazuje na zamiar bezpośredni sędziego ani na wypełnienie definicji zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni komunistycznej. Sąd Najwyższy, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, uznał, że nie zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez sędziego X. Y. zarzucanych mu przestępstw. Podkreślono, że zgodnie z art. 72 § 6 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, błąd w wykładni lub stosowaniu prawa, czy w ustaleniu stanu faktycznego lub ocenie dowodów, wyłącza możliwość pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej, o ile nie zachodzą wyjątkowe sytuacje (tzw. zbrodnia sądowa, przestępstwo popełnione w złej wierze itp.). Sąd szczegółowo przeanalizował zarzuty dotyczące trzech konkretnych spraw z lat 80-tych, w których orzekał sędzia X. Y., wskazując, że ewentualne błędy w wykładni przepisów (np. art. 270 § 1 k.k. z 1969 r.) czy ocenie dowodów nie nosiły znamion oczywistości ani umyślności w sposób uzasadniający przypisanie sędziemu popełnienia zbrodni sądowej lub przeciwko ludzkości. W konsekwencji, Sąd Najwyższy utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę, obciążając kosztami postępowania odwoławczego Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności karnej sędziów, stosowanie kontratypów wyłączających odpowiedzialność, kwalifikacja czynów z okresu stanu wojennego jako zbrodni sądowych lub przeciwko ludzkości.
Dotyczy specyficznego kontekstu prawnego i historycznego (stan wojenny) oraz postępowania immunitetowego sędziów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy błąd w wykładni lub stosowaniu prawa, ustaleniu stanu faktycznego lub ocenie dowodów przez sędziego Sądu Najwyższego, który nie stanowi rażącej i oczywistej obrazy przepisów prawa, może stanowić podstawę do pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej za czyny popełnione w okresie stanu wojennego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, błąd w wykładni lub stosowaniu prawa, ustaleniu stanu faktycznego lub ocenie dowodów, który nie jest rażący i oczywisty, wyłącza możliwość pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej, chyba że zachodzą wyjątkowe okoliczności (np. zbrodnia sądowa).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 72 § 6 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz uchwałę SN z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt II ZZP 2/22, zgodnie z którymi błąd w orzeczeniu sądowym, o ile nie jest rażący i oczywisty, wyłącza odpowiedzialność karną sędziego, chyba że doszło do popełnienia tzw. zbrodni sądowej lub innych szczególnych przypadków.
Czy czyny polegające na utrzymaniu w mocy wyroków skazujących w okresie stanu wojennego, które w późniejszym orzecznictwie uznano za błędne, mogą być kwalifikowane jako zbrodnia sądowa lub zbrodnia przeciwko ludzkości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli błędy te nie nosiły znamion umyślności, rażącej obrazy prawa, działania w złej wierze lub nie stanowiły elementu systematycznych represji politycznych.
Uzasadnienie
Sąd analizował zarzuty dotyczące trzech spraw z lat 80-tych, stwierdzając, że ewentualne błędy w wykładni art. 270 § 1 k.k. z 1969 r. czy ocenie dowodów nie były oczywiste ani umyślne w sposób uzasadniający przypisanie sędziemu popełnienia zbrodni sądowej lub przeciwko ludzkości. Podkreślono, że stosowanie ówczesnych przepisów, nawet jeśli oceniane z perspektywy czasu jako niesłuszne, niekoniecznie oznaczało świadome działanie w celu represji politycznych.
Czy sędzia Sądu Najwyższego orzekający w Izbie Wojskowej w okresie stanu wojennego, który stosował przepisy dekretu o stanie wojennym, może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za zbrodnię komunistyczną lub przeciwko ludzkości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli jego działania mieściły się w ramach obowiązującego wówczas prawa i nie wykazywały umyślności popełnienia zbrodni sądowej lub udziału w systematycznych represjach politycznych.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że choć sędzia był funkcjonariuszem państwa komunistycznego, nie wykazał realizacji pozostałych przesłanek zbrodni komunistycznej (przestępstwo według obowiązującej ustawy, motywy polityczne, represje) ani zbrodni przeciwko ludzkości. Działalność orzecznicza mieściła się w granicach prawa, a dowody nie potwierdziły umyślnego działania w celu represji politycznych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| naczelnik Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Szczecinie | organ_państwowy | skarżący |
| Sąd Najwyższy – Izba Odpowiedzialności Zawodowej | organ_państwowy | organ orzekający (w pierwszej instancji) |
| X. Y. | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku |
| Marek Rabiega | osoba_fizyczna | prokurator |
| P. D. | osoba_fizyczna | obrońca |
| A. K. | osoba_fizyczna | oskarżony (w sprawie pierwotnej) |
| S. B. | osoba_fizyczna | oskarżony (w sprawie pierwotnej) |
| J. M. | osoba_fizyczna | oskarżony (w sprawie pierwotnej) |
Przepisy (29)
Główne
u.s.p. art. 80 § § 2c
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Warunkiem zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej jest dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.
u.s.p. art. 72 § § 6 pkt 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego (a tym samym wyłącza odpowiedzialność karną) okoliczność, że orzeczenie sądowe obarczone jest błędem w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego lub oceny dowodów, o ile nie zachodzą wyjątki.
u.SN art. 72 § § 6 pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wyłącza możliwość pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej w przypadku błędów w orzeczeniu, chyba że zachodzą wyjątki.
k.k. art. 270 § § 1
Kodeks karny (1969 r.)
Przepis dotyczący publicznego lżenia, wyszydzania lub poniżania Narodu Polskiego, Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jej ustroju lub naczelnych organów.
k.k. art. 189 § § 2
Kodeks karny (1969 r.)
Przepis dotyczący bezprawnego pozbawienia wolności.
k.k. art. 231 § § 1
Kodeks karny (1969 r.)
Przepis dotyczący przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego.
u.IPN art. 2 § ust. 1
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Definicja zbrodni komunistycznej.
u.IPN art. 3
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Definicja zbrodni przeciwko ludzkości.
Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym art. 48 § ust. 3
Przepis dotyczący rozpowszechniania fałszywych wiadomości mogących wywołać niepokój publiczny lub rozruchy.
Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym art. 46 § ust. 2
Przepis dotyczący nawoływania do przerwania pracy lub udziału w akcji protestacyjnej.
k.k. art. 1 § § 1-3
Kodeks karny (1969 r.)
Podstawowe warunki odpowiedzialności karnej (czyn społecznie niebezpieczny, bezprawność, zawinienie).
Pomocnicze
u.SN art. 10 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Odesłanie do stosowania przepisów u.s.p. w postępowaniu immunitetowym sędziów SN.
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny (1969 r.)
Zasada kumulatywnego zbiegu przepisów.
k.p.k. art. 4 § § 1
Kodeks postępowania karnego (1969 r.)
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego (1969 r.)
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.k. art. 26 § § 1
Kodeks karny (1969 r.)
Czyn o znikomym społecznym niebezpieczeństwie nie stanowi przestępstwa.
k.k. art. 7 § § 1-2
Kodeks karny (1969 r.)
Formy winy (umyślna, nieumyślna).
k.p.k. art. 2 § § 1-3
Kodeks postępowania karnego (1969 r.)
Zasady postępowania karnego (prawda materialna, trafne orzekanie, wykrycie sprawcy, niewinność).
k.p.k. art. 3 § § 1-3
Kodeks postępowania karnego (1969 r.)
Zasady postępowania karnego (bezstronność, domniemanie niewinności, in dubio pro reo).
k.p.k. art. 357
Kodeks postępowania karnego (1969 r.)
Ujawnienie materiału dowodowego na rozprawie.
k.p.k. art. 372
Kodeks postępowania karnego (1969 r.)
Rozważania sądu nad materiałem dowodowym.
Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych art. 19 § ust. 2
Prawo do swobodnego wyrażania opinii, w tym rozpowszechniania informacji i poglądów.
Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych art. 8 § ust. 1 lit d
Prawo do strajku.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej art. 87 § ust. 1
Prawo do nietykalności osobistej.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej art. 87 § ust. 2
Prawo do nienaruszalności mieszkań i tajemnicy korespondencji.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej art. 84 § ust. 1
Prawo zrzeszania się.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej art. 83 § ust. 1
Wolność słowa, druku, zgromadzeń, wieców, pochodów i manifestacji.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej art. 1 § ust. 1
Polska Rzeczpospolita Ludowa jako państwo socjalistyczne.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej art. 3 § ust. 1
PZPR jako przewodnia siła polityczna.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez sędziego X.Y. • Błąd w wykładni lub stosowaniu prawa nie noszący znamion rażącej i oczywistej obrazy wyłącza odpowiedzialność karną sędziego. • Ewentualne błędy w orzeczeniach z okresu stanu wojennego nie nosiły znamion zbrodni sądowej ani przeciwko ludzkości. • Działania sędziego mieściły się w ramach obowiązującego wówczas prawa.
Odrzucone argumenty
Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji. • Przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, że X.Y. działał z zamiarem bezpośrednim. • Przyjęcie, że czyn nie wypełniał definicji zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni komunistycznej. • Argumentacja o rażącej i oczywistej obrazie przepisów prawa karnego materialnego w sprawach A.K. i S.B. • Argumentacja o naruszeniu kardynalnych zasad odpowiedzialności karnej.
Godne uwagi sformułowania
błąd w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa (…) lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego lub oceny dowodów • tzw. zbrodni sądowej • umyślnego, w formie zamiaru bezpośredniego, zachowania polegającego na wymierzeniu przez sędziego (sąd z nim w składzie) kary w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem fundamentalnych, powszechnie uznawanych zasad normujących postępowanie karne • nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego • nie jest pozbawione racji stwierdzenie, że nawiązują do obowiązującego wówczas porządku ustrojowego • nie można zatem twierdzić, że wykładnia art. 270 § 1 k.k. z 1969 r. zaaprobowana przez Sąd Najwyższy z udziałem sędziego X. Y. była błędna w stopniu oczywistym • nie jawi się jako oczywiście sprzeczna z treścią art. 270 § 1 k.k. z 1969 r. • nie można też przyjąć, aby czyn zarzucany sędziemu X. Y. we wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej stanowił zbrodnię przeciwko ludzkości • nie doszło do popełnienia przez sędziego X. Y. przestępstw z art. 189 § 2 (bezprawne pozbawienie wolności) w zb. z art. 231 § 1 k.k. (przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego) • nie potwierdzają tego również informacje zawarte w jego opiniach służbowych, z których wynika jedynie, że był wysoko oceniany, wyróżniany i nagradzany.
Skład orzekający
Marek Motuk
przewodniczący-sprawozdawca
Marek Siwek
uzasadnienie
Paweł Wojciechowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności karnej sędziów, stosowanie kontratypów wyłączających odpowiedzialność, kwalifikacja czynów z okresu stanu wojennego jako zbrodni sądowych lub przeciwko ludzkości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego kontekstu prawnego i historycznego (stan wojenny) oraz postępowania immunitetowego sędziów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Najwyższego za działania z okresu stanu wojennego, co budzi silne emocje i odwołuje się do trudnej historii Polski. Analiza prawna dotyczy kluczowych kwestii immunitetu sędziowskiego i kwalifikacji zbrodni komunistycznych.
“Czy sędzia SN odpowie za wyroki z czasów stanu wojennego? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Zdanie odrębne
Marek Siwek
Sędzia Marek Siwek uważa, że zażalenie prokuratora IPN jest zasadne i powinno zostać uwzględnione. Podkreśla, że w sprawach A.K. i S.B. doszło do rażącej i oczywistej obrazy prawa karnego materialnego oraz naruszenia kardynalnych zasad odpowiedzialności karnej, co uzasadnia pociągnięcie sędziego X.Y. do odpowiedzialności karnej, mimo istnienia kontratypu błędu w orzeczeniu.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.