II UZP 8/09

Uchwała z dnia 13 października 2009 r. II UZP 8/09 Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jolanta Strusińska- Żukowska, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. sprawy z wniosku Zenona J. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Placówce Terenowej w W. o rentę rolniczą, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r. [...] „Czy treść art. 21 ust. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) jest całkowitym ure- gulowaniem jednego z wymogów do ponownego uzyskania prawa do renty rolniczej wyłączającym stosowanie art. 58 ust. 2 (zdanie ostatnie) ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu spo- łecznym rolników ?” p o d j ą ł uchwałę: Do okresu ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy (art. 21 ust. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) wlicza się okresy pobierania renty rolniczej. U z a s a d ni e n i e Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego. Wnioskodawca Zenon J. w dniu 25 stycznia 1996 r. przekazał gospodarstwo rolne następcom i z tą datą utracił status rolnika w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu 2 społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). W okresie od maja 1995 r. do października 2004 r. pobierał rentę rolniczą, a od 5 lutego 2005 r. do 4 lutego 2006 r. zasiłek dla bezrobotnych. Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 września 2006 r. [...] Sąd Okręgowy oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanej dalej Kasą lub rolniczym or- ganem rentowym) odmawiającej mu renty rolniczej w związku z wnioskiem zgłoszo- nym 20 października 2005 r., z uwagi na brak całkowitej niezdolności do pracy w go- spodarstwie rolnym. Od 1 stycznia 2008 r. wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik wykonujący pracę w gospodarstwie rolnym syna. W dniu 12 czerwca 2008 r. wnioskodawca wystąpił z ponownym wnioskiem o rentę rolniczą. Decyzją z dnia 11 lipca 2008 r. Kasa odmówiła mu przyznania świad- czenia z uwagi na to, że w dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku wykazał jedy- nie 2 kwartały ubezpieczenia rolniczego zamiast wymaganych 20 kwartałów. Wyrokiem z dnia 1 października 2008 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych we Włocławku oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej de- cyzji, stając na stanowisku, że ustawodawca w ust. 8 art. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zawarł wymóg legitymowania się okresami ubezpieczenia eme- rytalno-rentowego w rozmiarze 20 kwartałów w ostatnim dziesięcioleciu przed zgło- szeniem wniosku o rentę rolniczą. Wobec całościowego uregulowania w art. 21 ustawy warunków wymaganych do nabycia prawa do renty rolniczej, wyłączone jest stosowanie art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2009 Nr 153, poz. 1227, zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach). Rozpoznając apelację wnioskodawcy od powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny w Gdańsku powziął wątpliwość sformułowaną w przedstawionym zagadnieniu praw- nym, wskazując, że co prawda w wyroku z dnia 4 lipca 2000 r., II UKN 55/00 (OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 49), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że okres ostatnich dziesięciu lat, w którym należy udowodnić 20 kwartałów podlegania ubezpieczeniu rolniczemu (art. 21 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) powinien być liczony wstecz od daty zgłoszenia wniosku i że nie może być przesunięty w przypadku kontynuowania ubezpieczenia po złożeniu odwołania od decyzji odma- wiającej przyznania prawa do renty rolniczej, jednakże przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego nie była kwestia możliwości zastosowania w zakresie liczenia tego 3 dziesięciolecia - na zasadzie art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy - regulacji zawartej w art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy o emeryturach i rentach, zgodnie z którym do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolno- ści do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej, a także - co istotne w stanie faktycznym niniejszej sprawy - renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, art. 21 ust. 8 ustawy o ubezpieczeniu społecz- nym rolników nie reguluje w sposób wyczerpujący jednego z wymogów przewidzia- nych do ponownego uzyskania prawa do renty rolniczej, co pozwala na stosowanie w tym zakresie art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, a przemawiają za tym następujące argumenty. Po pierwsze, art. 52 ust. 1 tej ustawy odsyła w sprawach w niej nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania: a) w zakresie przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty - przepisów regulujących przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługującym pracownikom i członkom ich ro- dzin, a więc przepisy ustawy o emeryturach i rentach, b) przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej ustawą systemową), w tym art. 2a zawie- rającego zasadę równego traktowania ubezpieczonych, także w zakresie nabycia prawa do świadczenia rentowego. Po drugie, przed dniem 2 maja 2004 r. do okresu ubezpieczenia społecznego rolników wymaganego do nabycia prawa do renty rolni- czej podlegał zaliczeniu okres pobierania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy jako renty okresowej, jednak nie więcej niż dwa lata (art. 21 ust. 4 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 3 w brzmieniu przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie nie- których innych ustaw, Dz.U. Nr 91, poz. 873 ze zm., zwanej dalej ustawą zmieniają- cą). Usunięcie takiego uregulowania z porządku prawnego zdaje się wskazywać na zamiar ustawodawcy - w celu uniknięcia sprzeczności z zawartą w art. 2a ustawy systemowej zasadą równego traktowania ubezpieczonych - odpowiedniego stosowa- nia art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy o emeryturach i rentach do ustalania okresu podlegania ubezpieczeniu rolniczemu wymaganemu do uzyskania renty rolniczej. Po trzecie, zrezygnowanie przez ustawodawcę z określonej w art. 21 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu sprzed 2 maja 2004 r. możliwości nabycia prawa do renty rolniczej w przypadku powstania długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym przed okresem podlegania ubezpieczeniu rolniczemu 4 lub przed okresem do niego zaliczonym, o ile wynosiły one co najmniej 20 kwartałów i przypadały w ciągu 10 lat przed zgłoszeniem wniosku o rentę, potwierdza przypusz- czenie, że ustawodawca wprowadza do art. 21 ustawy rozwiązania zbliżone do ist- niejących w ustawie o emeryturach i rentach, a jego wolą jest możliwość odpowied- niego stosowania art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie tej ustawy. Po czwarte, zastąpienie przez ustawodawcę z dniem 2 maja 2004 r. określonego w art. 21 ust. 5 (w brzmieniu przed tą datą) warunku posiadania okresu 20 kwartałów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w ciągu ostatnich 10 lat przed zgłoszeniem wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, a jeżeli zainteresowany w chwili zgłoszenia wniosku nie prowadził działalności rolniczej - przed dniem powstania długotrwałej niezdolności do pracy rolniczej, zawartym w art. 21 ust. 8 warunkiem legitymowania się okresem 20 kwartałów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w okre- sie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu nie- zdolności do pracy, wskazuje na odstąpienie od autonomiczności i zupełności regu- lacji dotyczących ustalania prawa do renty rolniczej. Po piąte, z dniem 2 maja 2004 r. nastąpiło ujednolicenie pojęcia niezdolności do pracy jako warunku przyznania renty rolniczej z odpowiednimi regulacjami ustawy o emeryturach i rentach. Stosownie do art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, za całkowicie niezdolne- go do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Przed wskazaną datą, stosownie do art. 21 ust. 2 ustawy, ubezpieczonego uważało się za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, jeżeli ze względu na pogorszenie się stanu jego zdrowia istniały przeciw- wskazania do osobistego wykonywania niezbędnych prac w gospodarstwie rolnym w okresie dłuższym niż 6 miesięcy. Powyższe względy doprowadziły Sąd Apelacyjny do „przypuszczenia”, że przytoczone zmiany zmierzały, przynajmniej w części, do zlikwidowania odrębności w zakresie przesłanek do przyznania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, na co wskazują - w jego ocenie - przytoczone wyżej rezultaty wykładni historycznej. W konsekwencji, zdaniem Sądu drugiej instancji, art. 21 ust. 8 ustawy o ubezpiecze- niu społecznym rolników nie może stanowić całkowitego uregulowania jednego z wa- runków do ponownego uzyskania prawa do renty rolniczej po upływie okresu ochronnego z art. 22 ust. 2 i nie wyłącza stosowania - poprzez art. 52 ust. 1 pkt 2 - zdania ostatniego art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach. Za taką interpretacją 5 przemawiają również racje systemowe, funkcjonalne i celowościowe, gdyż w prze- ciwnym razie osoby ponownie ubiegające się o rentę rolniczą byłyby w gorszej sytu- acji niż osoby ubiegające się o to świadczenie po raz pierwszy. Trudno byłoby pogo- dzić taki stan rzeczy zarówno z określoną w art. 2a ustawy systemowej zasadą rów- ności ubezpieczonych w zakresie nabywania prawa do świadczenia, jak również z konstytucyjną zasadą równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 i 32 ustawy za- sadniczej). W rezultacie Sąd Apelacyjny opowiada się za wykładnią, że dokonana z dniem 2 maja 2004 r. zmiana brzmienia art. 20 i 21 ustawy o ubezpieczeniu społecz- nym rolników oznacza, iż w kwestii wykazania się wymaganym okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników znajdują również zastosowanie regulacje za- warte w art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy o emeryturach i rentach. Sąd drugiej instancji nie wykluczył jednak możliwości przyjęcia, że dokonana przez ustawodawcę zmiana art. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zawiera całkowite uregulowanie kwestii ustalania prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, wykluczające możliwość odpowiedniego stosowania art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy o emeryturach i rentach. Mogłoby o tym świadczyć nie- zamieszczenie przez ustawodawcę w treści art. 21 ust. 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stosownego postanowienia wprost oraz restrykcyjna zasada, zgodnie z którą okres 20 kwartałów powinien przypadać w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, a nie jak przed 2 maja 2004 r. - również i przed dniem powstania długotrwałej nie- zdolności do pracy rolniczej. W takim przypadku brak byłoby podstaw do stosowania art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, gdyż art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dopuszcza możliwość odpowiedniego stosowa- nia przepisów pierwszego z wymienionych aktów prawnych jedynie wtedy, gdy dana kwestia nie jest w sposób wyczerpujący uregulowana w przepisach drugiego z nich. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku zagadnienie prawne zostało sformułowane przed zmianą przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dokonaną z dniem 1 października 2009 r. ustawą z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmia- nie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 79, poz. 667). Ponieważ zmiana ta w zakresie objętym zagadnieniem odnosi się tylko do zastąpienia okresów 6 ujmowanych kwartalnie okresami wyrażonymi w latach (art. 2 ustawy) i z tego względu nie ma istotnego znaczenia dla rozważanej kwestii, przeto - dla zachowania jasności wywodów - w uzasadnieniu uchwały zachowane zostało brzmienie przepi- sów przed zmianą. Wątpliwość Sądu Apelacyjnego sprowadza się do zagadnienia czy art. 21 ust. 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników może stanowić pełne uregulowanie w zakresie określonego w nim warunku nabycia prawa do renty rolniczej przy ponow- nym ubieganiu się o to świadczenie, w sytuacji, gdy upłynął okres ochronny, o którym stanowi art. 22 ust. 2 tej ustawy. Pozytywna odpowiedź - w ocenie tego Sądu - po- stawiłaby osoby ponownie ubiegające się o rentę rolniczą w gorszej sytuacji niż sytu- acja osób niepobierających wcześniej takiej renty oraz osób uprawnionych do świad- czeń rentowych na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach, co z kolei stanowiłoby naruszenie określonej w art. 2a ustawy systemowej zasady równego traktowania ubezpieczonych oraz konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej, o której stanowi art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Kwestia objęta przedstawionym do rozstrzygnięcia zagadnieniem prawnym była już częściowo przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 24 lipca 2009 r., I UZP 8/09 (niepublikowanej), podjętej w odpowiedzi na sformułowaną przez Sąd Apelacyjny w Łodzi wątpliwość: „czy okres 20 kwartałów o jakim mowa w ust. 2 pkt 5 art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który powinien przypadać w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wnio- sku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, należy ustalać z uwzględnieniem art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, iż do tego dziesięciolecia nie wlicza się okresu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy”. W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przy ustalaniu spełnienia warunku posiadania 20 kwartałów okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego wymaganego do nabycia prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, po- wstałej w wieku powyżej 30 lat, mającego przypadać w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę (art. 21 ust. 2 pkt 5 i ust. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników), nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy. W powyższej uchwale Sąd Najwyższy przyjął zatem odrębność systemu emerytalno-rentowego rolników od systemu powszechnego ure- 7 gulowanego ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r., a w konsekwencji uznał za niedo- puszczalne przy ustalaniu prawa do renty rolniczej posiłkowanie się przepisami ustawy o emeryturach i rentach w zakresie, w jakim regulują one nabywanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze zagadnienie prawne w pełni pogląd ten podziela. W myśl art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, renta rol- nicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącz- nie następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospo- darstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach wymie- nionych w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 (podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990; prowadzenia gospodar- stwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.), lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Ubezpieczenie emerytalno-rentowe to ubezpieczenie określone w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 6 pkt 11), a definicję wymaganego okresu podlegania temu ubezpieczeniu dla potrzeb renty rolniczej zawiera art. 21 ust. 2 ustawy, który w pkt 5 stanowi, że jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodar- stwie rolnym powstała w wieku powyżej 30 lat, to warunek podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres uważa się za spełniony, jeżeli okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego ubezpieczonego wynosi co najmniej 20 kwar- tałów (obecnie 5 lat). Do okresu tego - z mocy art. 21 ust. 3 - zalicza się okresy wy- mienione w powołanym wyżej art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2. Dla osób określonych w art. 21 ust. 2 pkt 5 ustawa ustanawia w ust. 8 tego artykułu dodatkowy warunek, a mianowi- cie okres 20 kwartałów (5 lat) powinien przypadać w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. W myśl art. 22 ust. 2, prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, które ustało z powodu ustąpienia całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rol- nym, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od dnia ustania prawa do renty ubezpieczony ponownie stał się całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Stosownie do art. 52 ust. 1, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto - 8 w myśl pkt 2 - do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świad- czeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin. Z przepisu tego Sąd dru- giej instancji wyprowadził w pierwszym rzędzie wniosek, że może on stanowić pod- stawę odpowiedniego stosowania przy ustalaniu prawa do renty rolniczej zasad ustalania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zawartych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w szcze- gólności art. 58 ust. 2 zdanie drugie tej ustawy, zgodnie z którym do dziesięcioletnie- go okresu przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolno- ści do pracy nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej. W ocenie Sądu Apelacyjnego, gdyby uznać, że regulacja art. 21 ust. 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest wy- czerpująca, to możliwe byłoby odpowiednie stosowanie - poprzez art. 52 ust. 1 pkt 2 - przepisów ustawy o emeryturach i rentach, a konkretnie art. 58 ust. 2 zdanie drugie tej ustawy. Pogląd ten nie jest trafny. Uszło uwagi Sądu drugiej instancji, że art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpie- czeniu społecznym rolników odsyła co prawda w kwestiach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania (między innymi) przepisów ustawy o emeryturach i ren- tach, ale wyłącznie w zakresie przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wy- płaty, a nie w zakresie warunków nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. W myśl art. 1 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy określa ona: warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpie- czeń emerytalnego i rentowych (pkt 1), zasady ustalania wysokości świadczeń (pkt 2) oraz zasady i tryb przyznawania oraz wypłaty świadczeń (pkt 3). Oznacza to, że odesłanie z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odnosi się jednoznacznie i wyłącznie do spraw określonych pkt 3 art. 1 ustawy o emerytu- rach i rentach, a uregulowanych w dziale IX zatytułowanym: „Postępowanie w spra- wach świadczeń i wypłata świadczeń”, a nie do przepisów określających warunki na- bywania prawa do świadczeń, zawartych w dziale VIII - „Zasady ustalania świad- czeń”. Przy ustalaniu spełnienia warunku do renty rolniczej określonego w art. 21 ust. 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników brak jest zatem podstaw do stosowa- nia - poprzez art. 52 ust. 1 pkt 2 tej ustawy - art. 58 ust. 2 zdanie drugie ustawy o emeryturach i rentach. Już tylko to wskazuje, że ustawodawca uznał regulację za- wartą w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, a odnoszącą się do określe- 9 nia warunków nabywania prawa do świadczeń z ubezpieczenia emerytalno-rento- wego, za pełną i kompleksową. Nieuprawnione jest również wyprowadzanie z normy art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wniosku o konieczności odpowiedniego stoso- wania w omawianym zakresie art. 2a ustawy systemowej, zawierającego zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny (ust. 1). Z ust. 2 ostatnio powołanego artykułu wynika, że zasada ta dotyczy w szczególności: warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych (pkt 1); obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie spo- łeczne (pkt 2); obliczania wysokości świadczeń (pkt 3); okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń (pkt 4). Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy systemo- wej, przez ubezpieczonych, o których stanowi art. 2a, należy rozumieć osoby fizycz- ne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych wymienionych w art. 1 tej ustawy (emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu). Z pewnością więc nie mogą być do nich zaliczeni rolnicy, których ubezpieczenie społeczne, jeżeli nie podlegają obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy syste- mowej, regulują odrębne przepisy, a więc ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolni- ków (art. 5 ust. 1 ustawy systemowej), w której wyodrębnia się ubezpieczenie wy- padkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe (art. 1 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Na tle art. 2a ustawy systemo- wej w judykaturze Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego utrwalił się po- gląd, że nawet w ramach tego samego systemu ubezpieczeń społecznych równe traktowanie ubezpieczonych nie oznacza „jednakowości” stosunków ubezpieczenia społecznego wszystkich ubezpieczonych i każdego z nich, gdyż tytuł ubezpieczenia jest jednym z usprawiedliwionych kryteriów dyferencjacji sytuacji ubezpieczonych (por. między innymi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 września 2000 r., K 1/00, OTK 2000 nr 6, poz. 185 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lute- go 2006 r., III UZP 3/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84). Oznacza to, że zasady naby- wania prawa do świadczeń przez ubezpieczonych objętych tym samym systemem ubezpieczeń społecznych, ale z różnych tytułów, mogą być ukształtowane inaczej, co nie narusza również zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 i art. 32 ustawy zasadniczej). Tymczasem nie budzi wątpliwości, że rolnicy podlegają odręb- nemu od powszechnego systemowi ubezpieczenia społecznego, a w zakresie okre- ślonym w art. 2a ust. 2 ustawy systemowej ich ubezpieczenie rządzi się własnymi 10 zasadami, różnymi od zasad wynikających z przepisów tej ustawy, a związanymi ze specyfiką tytułu ubezpieczenia. Konsekwencją tego jest - w zakresie objętym rozwa- żanym zagadnieniem - inna podstawa obliczania składki na ubezpieczenie emerytal- no-rentowe i jej wysokość (art. 17 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), inna treść ryzyka na wypadek niezdolności do pracy (art. 21 ust. 5), inne określenie wysokości renty rolniczej (art. 24-26) oraz inne obciążenie kosztami rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych budżetu państwa, a więc wszystkich podatników. Należy mieć na względzie, że stosownie do art. 21 ust. 5 ustawy ryzykiem z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym objęta jest wyłącznie nie- zdolność do osobistego wykonywania pracy w takim gospodarstwie, a nie - jak w przypadku częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach - odpowiednio: niezdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji oraz niezdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Już tylko z tego względu Sąd Apelacyjny błędnie utożsamia oba te ryzyka ubezpieczeniowe. Wszystkie te odmienności uzasadniają różnice w sferze określenia warunków nabywania prawa do renty rolniczej, w tym wynikającego z art. 21 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznych rolników warunku posiadania wymaganego okresu ubezpieczenia tylko rolniczego (z wyłączeniem określonych w art. 20 ust. 1 pkt 3 okresów, od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi, przez które rozumie się - stosownie do art. 6 pkt 6 - przepisy ustawy o emeryturach i rentach), oraz z wypływającego z art. 21 ust. 8 wymagania przypadania tego okresu w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę rolniczą, bez możliwości odliczenia od niego okresu pobierania renty rolniczej, którą to możliwość przewiduje - w przypadku ustalania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy - art. 58 ust. 2 zdanie drugie ustawy o emeryturach i rentach. Odmiennie także od zasad określo- nych w tej ustawie, ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników we wprowadzonym ustawą zmieniającą z dnia 2 kwietnia 2004 r. przepisie art. 16 ust. 2 pkt 3 przewiduje objęcie ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek osoby pobierającej rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową. Oznacza to, że okres pobierania renty rolniczej, w którym rolnik objęty był na swój wniosek ubezpiecze- niem emerytalno-rentowym, stanowi okres podlegania ubezpieczeniu rolniczemu, od którego zależy nabycie prawa do renty rolniczej oraz wpływa na wysokość świadcze- nia. Właśnie potrzeba zracjonalizowania między innymi zasad podlegania ubezpie- 11 czeniu rolniczemu i przyznawania świadczeń z tego ubezpieczenia (rozumianego jako określenie warunków nabycia do nich prawa), a w rezultacie uzależnienie zali- czania okresu pobierania renty rolniczej do okresu ubezpieczenia wymaganego do ponownego uzyskania prawa do renty rolniczej od opłacania składek na ubezpiecze- nie emerytalno-rentowe, przyświecało ustawodawcy przy dokonywaniu zmiany art. 20 ust. 1 ustawy, poprzez odstąpienie od zaliczania do okresu ubezpieczenia okresu pobierania renty inwalidzkiej rolniczej jako renty okresowej, jednak nie więcej niż 2 lata (pkt 3 tego przepisu w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 maja 2004 r.), a nie - jak wywodzi Sąd Apelacyjny - „przewidzenie” możliwości odpowiedniego stoso- wania w tym zakresie zasady określonej w art. 58 ust. 2 zdanie drugie ustawy o eme- ryturach i rentach. Wynika to wprost z uzasadnienia projektu ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1489), oraz okoliczności, że omawiane przepisy zostały przyjęte przez Sejm RP bez poprawek i w ujętej w projekcie treści wprowadzone do stanu prawne- go z dniem 2 maja 2004 r. Ta całościowa regulacja nie narusza wynikających z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP zasad równości i sprawiedliwości społecznej, gdyż ustano- wione nią warunki nabycia prawa do renty rolniczej są możliwe do spełnienia również w przypadku ponownego ubiegania się o takie świadczenie. Wykazana wyżej i niekwestionowana odrębność systemu ubezpieczenia rolni- czego oraz systemu emerytalno-rentowego, uregulowanych w ustawie o ubezpiecze- niu społecznym rolników, nie pozwala również na stosowanie przepisów ustawy o emeryturach i rentach, a konkretnie art. 58 ust. 2 zdanie ostatnie tej ustawy, w dro- dze analogii, która - wobec braku podstaw do stwierdzenia luki w prawie - byłaby niedopuszczalna. Takie wnioskowanie per analogiam obce jest zresztą systemom ubezpieczeń społecznych, opartym - ze swych założeń - na bezwzględnie obowią- zujących normach prawa ubezpieczeń społecznych. Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. ========================================