II UZP 4/10

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 15 czerwca 2010 r. 
II UZP 4/10 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Bogusław 
Cudowski (sprawozdawca, uzasadnienie), Teresa Flemming-Kulesza, Józef Iwulski, 
Grzegorz Misiurek, Lech Walentynowicz (sprawozdawca), Mirosława Wysocka. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2010 r., przy 
udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Piotra Wiśniewskiego. sprawy z wniosku 
Bogdana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o 
rentę rodzinną, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem 
Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., II UZ 52/09 
 
„Czy podlega odrzuceniu nieopłacona skarga kasacyjna złożona przez adwo-
kata po dniu wejścia w życie w dniu 1 lipca 2009 r. ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o 
zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 234, poz. 1571), która uchyliła (w art. 1 pkt 3 lit. a) art. 1302 § 3 k.p.c., jeżeli 
nie został on uprzednio wezwany przez sąd we właściwym trybie do usunięcia tego 
braku (opłacenia skargi)?" 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Nieopłacona skarga kasacyjna złożona przez adwokata lub radcę praw-
nego po wejściu w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - 
Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, 
poz. 1571) podlega odrzuceniu w razie niewykonania zarządzenia wzywającego 
do opłacenia skargi (art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 130 § 1 k.p.c.)  
 
i postanowił nadać jej moc zasady prawnej. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 

 
2
I. Sąd Najwyższy w składzie zwykłym postanowieniem z 10 lutego 2010 r. [...] 
przedstawił do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego - na 
podstawie art. 39817 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. - zagadnienie prawne 
budzące poważne wątpliwości dotyczące tego, czy podlega odrzuceniu nieopłacona 
skarga kasacyjna złożona przez adwokata po dniu wejścia w życie 1 lipca 2009 r. 
ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego 
oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571), która uchyliła (w art. 1 pkt 3 
lit. a) art. 1302 § 3 k.p.c., jeżeli nie został on uprzednio wezwany przez sąd we wła-
ściwym trybie do usunięcia tego braku (opłacenia skargi).  
Zagadnienie to ujawniło się przy rozpoznawaniu zażalenia wnioskodawcy 
Bogdana M. na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 28 października 
2009 r. [...], którym w pkt I przywrócono wnioskodawcy termin do złożenia skargi ka-
sacyjnej, a w pkt II odrzucono (jako nieopłaconą), skargę kasacyjną od wyroku Sądu 
Apelacyjnego we Wrocławiu z 20 maja 2009 r. [...] w sprawie przeciwko Zakładowi 
Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o rentę rodzinną. Sąd Apelacyjny w uza-
sadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej przywołał art. 36 ustawy z 
dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 
1398, ze zm.), wskazując, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych mię-
dzy innymi skarga kasacyjna podlega opłacie podstawowej w kwocie 30 zł. Stosow-
nie natomiast do treści art. 1302 § 1 k.p.c. pismu wniesionemu przez adwokata lub 
radcę prawnego, jeżeli podlega opłacie w stałej wysokości, która nie została uiszczo-
na, nie nadaje się dalszego biegu, jak również nie wzywa się do usunięcia tego 
braku. W myśl art. 3984 k.p.c. skarga kasacyjna powinna odpowiadać warunkom 
przewidzianym dla pisma procesowego. Sąd drugiej instancji przywołał także 
uchwałę Sądu Najwyższego z 26 września 2006 r., II UZP 11/06, w której wskazano, 
że art. 1302 § 1 k.p.c. znajduje również zastosowanie do środków odwoławczych i 
środków zaskarżenia podlegających opłacie podstawowej, o której mowa w art. 35 i 
36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Sąd 
Apelacyjny mając na względzie, że z dniem 1 lipca 2009 r. został uchylony art. 1302 § 
3 k.p.c. przez art. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - 
Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 
1571), wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej przepisy ustawy mają 
zastosowanie do postępowań wszczętych po jej wejściu w życie. Przesłanka ta więc 

 
3
nie dotyczy niniejszej sprawy, wszczętej przed 1 lipca 2009 r. Z tego względu skarga 
kasacyjna podlegała odrzuceniu jako nieopłacona na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. 
W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając na-
ruszenie prawa procesowego - art. 1302 § 3 k.p.c. w związku z art. 3981 § 1 k.p.c. 
polegające na „zastosowaniu uchylonego przez art. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 5 
grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych 
innych ustaw w sytuacji, kiedy uchylony przepis nie znajduje zastosowania do postę-
powań wszczętych po dacie wejścia ustawy zmieniającej w życie, a postępowanie 
wszczęte skargą kasacyjną nie jest kontynuacją postępowania zakończonego pra-
womocnym wyrokiem i niezastosowanie przepisu art. 1302 § 2 k.p.c.”, wniósł o jego 
uchylenie w pkt II wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania zażaleniowego. 
Pełnomocnik wnioskodawcy wskazał także, że „w licznych orzeczeniach Sądu 
Najwyższego uznawano i podnoszono, że postępowanie wszczęte wniesieniem 
skargi kasacyjnej nie stanowi prostej kontynuacji postępowania, które toczyło się 
przed sądami pierwszej i drugiej instancji, lecz stanowi nowe szczególne postępowa-
nie kontrolne, uregulowane w odrębnym dziale poza unormowaniami zwykłych środ-
ków odwoławczych różniących się w sposób zasadniczy od postępowań merytorycz-
nych w sądach pierwszej i drugiej instancji (postanowienia Sądu Najwyższego z: 23 
stycznia 2007 r., III CZ 3/07, oraz z 24 sierpnia 2007 r., I CZ 93/07, oba niepubliko-
wane). Skarga kasacyjna przysługuje od orzeczeń prawomocnych (art. 3981 § 1 
k.p.c.) i nie jest środkiem prawnym wnoszonym w toku instancji (w ramach instancyj-
nego postępowania sądowego)”. W ocenie pełnomocnika wnioskodawcy, „skoro wy-
danie prawomocnego wyroku przez Sąd odwoławczy kończy postępowanie prowa-
dzone w toku instancji, to wszystkie czynności procesowe podejmowane są już poza 
tokiem instancji. W konsekwencji do skargi kasacyjnej od wyroku Sądu drugiej in-
stancji wydanego przed wejściem w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie 
ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, a wniesionej 
po dniu jej wejścia w życie Sąd II instancji z rażącym naruszeniem prawa proceso-
wego zastosował uchylony przepis art. 1302 § 3 k.p.c., zgodnie z którym Sąd odrzu-
cał bez wezwania o uiszczenia opłaty pismo wniesione między innymi przez adwo-
kata, w tym skargę kasacyjną, podlegającą opłacie w wysokości stałej lub stosunko-
wej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia”. Do 
oceny, że dla postępowania wszczętego w sprawie złożoną skargę kasacyjną obo-
wiązujący jest stan prawny z daty jego wszczęcia prowadzi w ocenie pełnomocnika 

 
4
„brzmienie art. XVI § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy wpro-
wadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.), ustana-
wiającego wyjątek od wyrażonej w art. XV § 1 zdanie 1 zasady bezzwłocznego dzia-
łania nowej ustawy procesowej. Wyjątek ten (art. XVI § 2 ustawy) nie dotyczy koń-
czących postępowanie w sprawie prawomocnych orzeczeń zapadłych przed Sądem 
II instancji, co oznacza, że do skargi kasacyjnej znajduje zastosowanie reguła okre-
ślona w art. XV § 1 zdanie 1 Przepisów wprowadzających”. 
II. Przedstawiając powiększonemu składowi do rozpoznania przytoczone na 
wstępie zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy w składzie zwykłym podkreślił, że we-
dług art. 1302 § 1 k.p.c. w brzmieniu do 30 czerwca 2009 r., pismo wniesione między 
innymi przez adwokata, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwra-
cał bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości 
stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu 
sporu. Zgodnie z § 3 tego przepisu, sąd odrzucał bez wezwania o uiszczenie opłaty 
pismo wniesione między innymi przez adwokata, środki odwoławcze lub środki za-
skarżenia (apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodno-
ści z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od 
nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie 
w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości 
przedmiotu zaskarżenia. W przypadku nieopłaconej skargi kasacyjnej, odrzucał ją na 
posiedzeniu niejawnym sąd drugiej instancji (art. 3986 § 2 k.p.c.) lub Sąd Najwyższy 
(3986 § 3 k.p.c.). 
Przedstawiony stan prawny uległ zmianie w związku z wejściem w życie 1 
lipca 2009 r. ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowa-
nia cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która w art. 1 pkt. 3 zmieniła art. 1302, 
uchylając § 3 i 4 tego przepisu, przy czym, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniają-
cej, przepisy te stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. 
Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest przesądzenie, czy wskazana ustawa znaj-
dzie zastosowanie do skargi kasacyjnej wniesionej po tej dacie (30 czerwca 2009 r.) 
od wyroku, który zapadł przed 30 czerwca 2009 r.  
Podobnego zagadnienia (stosowania dotychczasowych czy nowych - zmie-
nionych - przepisów) dotyczyły orzeczenia Sądu Najwyższego podjęte na tle zmie-
niającej się ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil-
nych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), w szczególności art. 2 ustawy z dnia 14 

 
5
grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 
z 2007 r. Nr 21, poz. 123). W uchwale z 27 czerwca 2008 r., III CZP 48/08 (OSNC 
2009, nr 7-8, poz. 102), Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie wszczętej przed 
dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w spra-
wach cywilnych, apelacja wniesiona po 10 marca 2007 r. (z którym weszła w życie 
zmiana art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach) przez stronę zwolnioną od kosztów sądo-
wych w całości podlega opłacie podstawowej określonej w art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 
2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 
grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Po-
dobne stanowisko zostało wyrażone w postanowieniu z 2 sierpnia 2007 r., V CZ 
78/07 (niepublikowane), w którym przyjęto, że „sprawą wszczętą" w rozumieniu art. 2 
ustawy nowelizującej z dnia 14 grudnia 2006 r. jest tylko sprawa sądowa wszczęta 
przez stronę złożeniem pozwu lub wniosku oraz w postanowieniu z 24 października 
2007 r., IV CZ 75/07 (LEX nr 512974), w którym Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na 
odmienność regulacji zawartej w art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. od tej z art. 
149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którą w 
sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu za-
kończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach są-
dowych. W postanowieniu z 3 lipca 2007 r., I UZ 18/07 (OSNP 2008 nr 19-20, poz. 
302), Sąd Najwyższy przyjął między innymi, że przez wszczęcie sprawy nie może 
być rozumiane wniesienie skargi kasacyjnej, a skarga wniesiona po wejściu w życie 
ustawy w sprawach wszczętych przed tą datą podlega opłacie według dotychczaso-
wych zasad. 
Te same zasady odnośnie do zmienionego art. 1302 k.p.c. zostały przyjęte 
przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 18 stycznia 2010 r., II UZ 48/09 (niepubli-
kowane), w którego tezie stwierdzono, że podlega odrzuceniu nieopłacona opłatą w 
wysokości stałej skarga kasacyjna wniesiona po dniu 30 czerwca 2009 r., bez 
uprzedniego wzywania do uiszczenia tej opłaty oraz w postanowieniu z dnia 12 
stycznia 2010 r., I PK 198/09 (niepublikowane). 
Odmienny natomiast pogląd został wyrażony między innymi w niepublikowa-
nych postanowieniach z 19 listopada 2009 r., IV CZ 76/09 oraz z 8 stycznia 2010 r., 
IV CZ 107/09. W tym ostatnim postanowieniu wskazano, że w razie wniesienia przez 
adwokata od 1 lipca 2009 r. skargi kasacyjnej bez uiszczenia wymaganej opłaty, 
przewodniczący wzywa do opłacenia skargi pod rygorem jej odrzucenia, stosując w 

 
6
niezbędnym zakresie art. 130 § 1 k.p.c. W uzasadnieniu wskazano, że „pomimo, iż 
Trybunał Konstytucyjny (…) nie stwierdził niezgodności z Konstytucją art. 1302 § 3 
k.p.c. w zakresie, w jakim przewidywał odrzucenie bez wezwania wniesionych przez 
profesjonalnego pełnomocnika nieopłaconych środków odwoławczych - apelacji lub 
zażalenia (…), ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. z dniem 1 lipca 2009 r. zostały w ca-
łości uchylone przepisy § 3 i § 4 art. 1302 k.p.c. (art. 1 ust. 3 i art. 9 ustawy). Przy 
uwzględnieniu art. 8 ust. 1 ustawy, przepisy obowiązujące od chwili jej wejścia w ży-
cie należy w postępowaniu kasacyjnym stosować do skarg kasacyjnych wniesionych 
od 1 lipca 2009 r.”. 
Rozważając możliwe w związku z tym rozwiązania, Sąd Najwyższy przyjął, że 
skoro „luki powstałej po uchyleniu art. 1302 § 3 k.p.c. ustawodawca nie wypełnił 
żadną regulacją, w wyniku czego od 1 lipca 2009 r. Kodeks postępowania cywilnego 
nie normuje skutków sytuacji procesowej polegającej na wniesieniu przez adwokata 
(…) środków odwoławczych lub środków zaskarżenia bez uiszczenia należnej opłaty 
stałej albo stosunkowej”, najwłaściwszym rozwiązaniem - przy uwzględnieniu także 
zasady ochrony praw uczestników postępowania cywilnego - będzie stosowanie w 
takich sytuacjach w koniecznym zakresie art. 130 § 1 k.p.c. przewidującego procedu-
rę naprawczą, czyli wzywanie przez przewodniczącego do usunięcia braku formalne-
go pisma lub jego opłacenia. Innymi słowy, w sytuacji wniesienia nieopłaconej opłatą 
w wysokości stałej albo stosunkowej skargi kasacyjnej od dnia 1 lipca 2009 r. należy 
wezwać profesjonalnego pełnomocnika do jej opłacenia i dopiero po bezskutecznym 
upływie zakreślonego przez przewodniczącego terminu orzec o jej odrzuceniu. 
Przedstawione wyżej rozbieżne zasady postępowania w takim jak w rozpo-
znawanym zażaleniu przypadku, uzasadniają, w ocenie składu przedstawiającego 
zagadnienie, wystąpienie z pytaniem prawnym. 
 
Podejmując uchwałę w powiększonym składzie, Sąd Najwyższy zważył, co 
następuje: 
 
III. Wstępnie należy stwierdzić, że przedstawione zagadnienie prawne składa 
się w istocie z dwóch, niezależnych od siebie w zasadzie kwestii.  
Pierwsza kwestia jest związane z uchyleniem art. 1302 § 3 k.p.c. (przez 
ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego 
oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 234, poz. 1571 - dalej ustawa) oraz wykład-

 
7
nią jej art. 8 ust.1. Uchylony przepis art. 1302 § 3 k.p.c. stanowił, że „Sąd odrzuca bez 
wezwania o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub 
rzecznika patentowego środki odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację, zażale-
nie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na 
orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie w wysokości stałej lub sto-
sunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia”. 
Przepis przejściowy art. 8 ust. 1 ustawy stanowi, że „Przepisy niniejszej ustawy sto-
suje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie, z zastrzeżeniem ust. 
2 - 5”. Ustępy 2 - 5 art. 8 ustawy nie dotyczą art. 1 pkt 3 lit. a, którym zostały uchylo-
ne przepisy art. 1302 § 3 i § 4 k.p.c. Zgodnie z art. 9 ustawa ta weszła w życie w dniu 
1 lipca 2009 roku. Dalsze rozważania zostaną ograniczone do problemów związa-
nych ze skargą kasacyjną. Należy jednak mieć na uwadze, że dotyczą one również 
innych środków zaskarżenia prawomocnych orzeczeń - skargi o wznowienie postę-
powania (art. 399 § 1 k.p.c.) oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem pra-
womocnego orzeczenia (art. 4241 § 1 k.p.c.).  
Zasadniczy problem dotyczył rozstrzygnięcia, czy wniesienie skargi kasacyj-
nej, jako środka zaskarżenia prawomocnego orzeczenia (art. 3981 § 1 k.p.c.), jest 
wszczęciem nowego postępowania, czy też jest kontynuacją dotychczasowego po-
stępowania, w którym zostało wydane zaskarżone prawomocne orzeczenie. Przepis 
art. 8 ust. 1 ustawy wywołał w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego 
rozbieżność w kwestii stosowania (niestosowania) uchylonego przepisu art. 1302 § 3 
k.p.c. do skarg wnoszonych od dniu 1 lipca 2009 roku od prawomocnych orzeczeń 
wydanych w sprawach, które były wszczęte przed tym dniem. Sąd Najwyższy w po-
stanowieniach z dnia 8 stycznia 2010 r., IV CZ 107/09 (niepublikowane), z dnia 3 
lutego II CZ 91/09 (niepublikowane) oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 79/09 (niepu-
blikowane) stwierdził, że wniesienie skargi kasacyjnej od 1 lipca 2009 roku jest w 
rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy „postępowaniem wszczętym po dniu wejścia w życie 
ustawy”. W rezultacie odrzucona została możliwość stosowania uchylonego art. 1302 
§ 3 k.p.c. W postanowieniach tych Sąd Najwyższy przyjmuje, że skutkiem uchylenia 
przepisu art. 1302 § 3 k.p.c. jest luka w prawie. Może ona zostać wypełniona przez 
odpowiednie zastosowanie do nieopłaconej skargi kasacyjnej, wniesionej przez pro-
fesjonalnego pełnomocnika, przepisu art. 130 § 1 k.p.c. Oznacza to, że konieczne 

 
8
jest wezwanie strony do wniesienia opłaty, a odrzucenie skargi jest dopuszczalne 
jedynie w razie jej niewniesienia w ustawowym terminie. 
Odmienne stanowisko zostało zaprezentowane natomiast w postanowieniach 
Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2010 r., I PK 198/09 (niepublikowane) oraz z 
dnia 18 stycznia 2010 r., II UZ 48/09 (niepublikowane). W postanowieniach tych 
przyjęto, że postępowanie kasacyjne stanowi kontynuację dotychczasowego postę-
powania. Jednak w obu powyższych przypadkach Sąd Najwyższy nie przyjął, czego 
można by oczekiwać, dopuszczalności stosowania art. 1302 § 3 k.p.c. W obu posta-
nowieniach podniesione zostało bowiem drugie zagadnienie prawne dotyczące skut-
ków uchylenia tego przepisu przez ustawę zmieniającą. W postanowieniach tych 
przyjęto, że po uchyleniu art. 1302 § 3 k.p.c. przepisy art. 1302 § 1 i art. 3986 § 2 
k.p.c. łącznie tworzą normę, z której wynika, że skarga kasacyjna wniesiona przez 
adwokata lub radcę prawnego powinna być należycie opłacona, jeżeli podlega opła-
cie stałej lub stosunkowej, obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu 
zaskarżenia. W razie nienależytego opłacenia skargi przez profesjonalnego pełno-
mocnika podlega ona odrzuceniu przez sąd bez wzywania do usunięcia tego braku 
niezależnie, czy wniesienie skargi uzna się za wszczęcie nowego postępowania. 
Jak wynika z powyższego rozbieżność dotyczyła obu podstawowych proble-
mów. Po pierwsze, chodzi o rozstrzygnięcie, czy w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy 
wniesienie skargi kasacyjnej od 1 lipca 2009 r. jest wszczęciem nowego postępo-
wania. Rozstrzygnięcie tej kwestii nie oznacza jednak, że automatycznie musi zostać 
przesądzona dopuszczalność stosowania art. 1302 § 3 k.p.c. Po drugie, wątpliwości 
dotyczą skutków uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c. W jednym przypadku przyjmowano bo-
wiem istnienie luki, którą należy wypełnić poprzez zastosowanie art. 130 § 1 k.p.c. W 
innych orzeczeniach zaś, że w razie wniesienia nieopłaconej lub nienależycie opła-
conej skargi przez profesjonalnego pełnomocnika podlega ona odrzuceniu bez wzy-
wania strony do wniesienia stosownej opłaty, na podstawie art. 3986 § 2 w związku z 
art. 1302 § 1 k.p.c. 
W świetle przedstawionego pytania prawnego podstawowe znaczenie ma roz-
strzygnięcie, czy w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy należy uznać, że wszczęcie po-
stępowania oznacza wszczęcie postępowania przed sądem pierwszej instancji, czy 
również jest to wszczęcie postępowania kasacyjnego. Problem dotyczący tego, czy 
postępowanie wszczęte skargą kasacyjną stanowi nowe postępowanie, czy też jest 
kontynuacją dotychczasowego postępowania był rozstrzygany w orzecznictwie Sądu 

 
9
Najwyższego w sprawie dotyczącej pełnomocnictwa procesowego i zwolnienia od 
kosztów sądowych (art. 91 i art. 117 § 4 k.p.c. oraz art. 105 ustawy z dnia 28 lipca o 
kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.). Roz-
bieżności, które wystąpiły w orzecznictwie Sądu Najwyższego w związku z wykładnią 
powyższych przepisów zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008 nr 11, poz. 
122). W uchwale tej przyjęto, że zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie, 
przyznane w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania 
kasacyjnego oraz że pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z samego prawa 
umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym. 
Uchwała ta rozstrzyga wprost jedynie w kwestii pełnomocnictwa i zwolnienia od 
kosztów sądowych. Jednak w jej uzasadnieniu przyjęto, że sprawa wywołana przez 
wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego jest w znaczeniu „technicznopro-
cesowym” sprawą nową, odrębną od tej, w której zapadło prawomocne orzeczenie, 
od którego wniesiono skargę kasacyjną. Pomijając to, że uchwała ta została podjęta 
przy dwóch zdaniach odrębnych należy podkreślić, że Sąd Najwyższy nadał jej moc 
zasady prawnej. Tym samym należy uznać, że nieaktualne stały się orzeczenia Sądu 
Najwyższego wydane w związku z art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie 
ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 21, poz. 
123). W orzeczeniach tych jednolicie przyjmowano bowiem, że postępowanie 
wszczęte skargą kasacyjną stanowi kontynuację dotychczasowego postępowania. 
Należy zauważyć, że przepis powyższy stanowił o „sprawach wszczętych”, a art. 8 
ust. 1 ustawy stanowi o „wszczętych postępowaniach”. Także uchwała III CZP 
142/07 odnosi się do pojęcia „sprawy”. Odróżnienie pojęcia „sprawy” i „postępowa-
nia” posłużyło jako uzasadnienie przyjęcia, że w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy za 
wszczęcie postępowania, w którym zostaje wniesiona skarga kasacyjna, należy 
uznać wszczęcie postępowania rozpoznawczego, czyli wniesienie pozwu lub innego 
pisma inicjującego postępowanie cywilne (tak w postanowieniu Sądu Najwyższego I 
PK 198/09). W postanowieniu tym stwierdzono także, że definicji „sprawy” cywilnej 
nie można nadać uniwersalnego charakteru, odnoszącego się do wszystkich przepi-
sów czy instytucji procedury cywilnej.  
W odniesieniu do problemu rozstrzyganego w niniejszej sprawie należało jed-
nak przyjąć, że pojęcie „sprawy wszczętej” i „postępowania wszczętego” mają bardzo 
podobne znaczenie. Do istoty postępowania cywilnego jako złożonego aktu prawne-

 
10
go o charakterze ciągłym, obejmującego czynności procesowe podejmowane w po-
stępowaniu przez podmioty w nim uczestniczące (sąd, strony), mającego na celu 
rozstrzygnięcie sprawy cywilnej, odwołał się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały 
III CZP 142/07. Z tego względu nie jest możliwe pogodzenie poglądów wyrażonych w 
uchwale III CZP 142/07 z poglądem z postanowienia I PK 198/09. Należy więc 
stwierdzić, że podjęcie uchwały zgodnej z poglądem wyrażonym w postanowieniu I 
PK 198/09 doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której istniałyby dwie 
uchwały Sądu Najwyższego w składzie powiększonym, które rozstrzygałyby w od-
mienny sposób ogólny problem pojęcia „wszczęcia postępowania”. Z jednej uchwały 
wynika bowiem, że postępowanie wszczęte skargą kasacyjną jest nowym postępo-
waniem, a z drugiej wynikałoby, że jest to kontynuacja postępowania dotychczaso-
wego. Z powyższych względów należy więc przyjąć, że postępowanie wszczęte 
skargą kasacyjną jest postępowaniem nowym. Wynika z tego, że do skargi kasacyj-
nej wniesionej po 1 lipca 2009 r. nie znajduje zastosowania uchylony art. 1302 § 3 
k.p.c. 
W tej sytuacji konieczne było rozważenie skutków uchylenia art. 1302 § 3 
k.p.c. Pomimo, że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją jedynie 
przepis art. 1302 § 4 zdanie pierwsze w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. (wyrok z dnia 
26 czerwca 2008 r., SK 20/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 86), a nie stwierdził niezgod-
ności z Konstytucją przepisu art. 1302 § 3 k.p.c. w zakresie, w jakim przewidywał od-
rzucenie bez wezwania wniesionych przez profesjonalnego pełnomocnika nieopłaco-
nych środków odwoławczych, ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. został w całości uchy-
lony również przepis § 3 art. 1302 k.p.c. 
W kwestii skutków uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c. w dotychczasowym orzecz-
nictwie Sądu Najwyższego zaprezentowano trzy różne stanowiska. Wstępnie należy 
stwierdzić, że nie budzi żadnych wątpliwości zamiar ustawodawcy usunięcia normy 
prawa procesowego, przewidującej odrzucenie nienależycie opłaconej skargi kasa-
cyjnej, wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika. Wynika to jednoznacznie z 
przebiegu procesu legislacyjnego, który został przedstawiony w uzasadnieniach wy-
roków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 2009 r., P 87/08 oraz z dnia 14 
września 2009 r., SK 47/07, jak i ze stenogramów z 22 posiedzenia Senatu RP oraz 
wspólnego posiedzenia Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisji 
Ustawodawczej Senatu w dniu 20 listopada 2008 roku. Jest również oczywiste, że 
zamiar powyższy został zrealizowany w sposób wielce niedoskonały. Zasadniczo 

 
11
chodzi tu o to, że norma zawarta w art. 1302 § 3 k.p.c. (w zakresie skargi kasacyjnej) 
może być wywodzona również z innych przepisów Kodeksu postępowania cywilne-
go. Postępowanie ustawodawcy należy ocenić krytycznie. Skreślenie tego przepisu 
zostało bowiem dokonane w sposób świadomy, mający na uwadze jedynie osiągnię-
cie zamierzonego celu. Zaniechano jednak dokonania wszechstronnej oceny skut-
ków jego skreślenia. Zdeformowany nieprofesjonalną legislacją stan prawny, cha-
rakteryzujący się brakiem przepisu uzasadniającego odrzucenie skargi kasacyjnej, 
wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika wywołał podstawowe wątpliwości i 
kontrowersje oraz rozbieżność w orzecznictwie Sądu Najwyższego.  
Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 12 stycznia 2010 r., I PK 198/09 
oraz z dnia 18 stycznia 2010 r., II UZ 48/09 uznał, że samo uchylenie art. 1302 § 3 
k.p.c. nie było wystarczające do tego, aby uchylić odrzucenie przez sąd nieopłaconej 
lub nienależycie opłaconej skargi kasacyjnej, podlegającej opłacie stałej lub stosun-
kowej, która została wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika, bez wzywania 
do uiszczenia opłaty w należytej wysokości. Odrzucenie przez sąd nieopłaconej lub 
nienależycie opłaconej skargi kasacyjnej wniesionej przez profesjonalnego pełno-
mocnika wynika bowiem (jest objęte hipotezą) z art. 1302 § 1 k.p.c. Oznacza to, że 
obowiązuje w tym przypadku zasada samoobliczania opłaty i jej uiszczenie bez we-
zwania. Naruszenie tej zasady nie powoduje jednak zastosowania mechanizmu z art. 
1302 § 1 i 2 k.p.c. (możliwość wniesienia opłaty w terminie tygodniowym), gdyż skutki 
wniesienia nieopłaconej skargi kasacyjnej reguluje art. 3986 § 2 k.p.c. Odrzucenie 
skargi kasacyjnej ma następować bez wzywania do uiszczenia opłaty, gdyż art. 3986 
§ 2 k.p.c. rozróżnia odrzucenie skargi kasacyjnej, której braków nie usunięto w termi-
nie, od jej odrzucenia w pozostałych wypadkach, wymienionych w tym przepisie, 
które następuje bez wezwania do usunięcia braków, a odnosi się także do nieopła-
conej skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu Najwyższego, mając na uwadze przymus 
adwokacko - radcowski można też bronić tezy, że art. 3986 § 2 k.p.c. stanowi samo-
dzielną podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej. W każdym razie - po uchyleniu 
art. 1302 § 3 k.p.c. - przepisy art. 1302 § 1 i art. 3986 § 2 k.p.c. łącznie tworzą normę, 
z której wynika, że skarga kasacyjna wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego 
powinna być należycie opłacona, jeżeli podlega opłacie w wysokości stałej lub sto-
sunkowej obliczonej od wartości przedmiotu sporu, a gdy nie zostanie tak opłacona, 
to podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia tego braku. Sąd Najwyższy 
stwierdził również, że taka norma nie jest nadmiernie restryktywna i była już przewi-

 
12
dziana w art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 o kosztach sądowych (jednolity 
tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88, ze zm.). Zasada samoobliczania i samoopłacania 
opłat sądowych od pism procesowych wnoszonych przez profesjonalnych pełnomoc-
ników jest potwierdzona w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz jest znana 
procedurze administracyjnej. Tak więc można ostatecznie stwierdzić, że w postano-
wieniach powyższych przyjęto, że uchylenie art. 1302 § 3 k.p.c. nie przyniosło żadnej 
zmiany normatywnej, gdyż normę w nim zawartą można odkodować z obowiązują-
cych (innych) przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1302 § 1 k.p.c. w 
związku z art. 3986 § 2 k.p.c.).  
Zaprezentowane w powyższych postanowieniach stanowisko budzi zasadni-
cze zastrzeżenia. Można co prawda twierdzić, że ustawodawca nie zrealizował za-
kładanego celu i stan prawny nie uległ zmianie na skutek uchylenia art. 1302 § 3 
k.p.c. Jednak należy mieć na uwadze, że jednocześnie konieczne byłoby przyjęcie, 
że uchylony przepis nie zawierał żadnej treści normatywnej, czyli niczego nie regulo-
wał (był zbędny). Zasadniczo nie można jednak zakładać, że ustawodawca wprowa-
dza unormowania zbędne. Uchylony przepis został wprowadzony do Kodeksu postę-
powania cywilnego łącznie z art. 1302 § 1 i 2, które nie zostały ani uchylone, ani 
zmodyfikowane. Należy zatem stwierdzić, że cel ustawodawcy może zostać osią-
gnięty w drodze wykładni obowiązujących przepisów. Nie można więc przyjąć, że po 
skreśleniu art. 1302 § 3 k.p.c. powstała luka normatywna.  
Reasumując należy więc stwierdzić, że na skutek uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c. 
nastąpiła zmiana normatywna. Natomiast sposób jej wprowadzenia, w szczególności 
pozostawienie bez zmian przepisów art. 1302 § 1 i 2 k.p.c., spowodował poważną 
niespójność regulacji prawnej, która wymaga usunięcia w drodze wykładni. Z powyż-
szych względów, zdaniem składu powiększonego, należy zakwestionować stanowi-
sko prezentowane w postanowieniach Sądu Najwyższego I PK 198/09 i II UZ 48/09. 
W związku z powyższym za uzasadnione należało przyjąć stanowisko pole-
gające na tym, że w związku z uchyleniem art. 1302 § 3 k.p.c., w razie wniesienia 
skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego podlegającej opłacie stałej lub 
stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia, 
odpowiednie zastosowanie znajduje art. 130 § 1 k.p.c. Stanowisko powyższe zostało 
przyjęte przez Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 8 stycznia 2010 r., IV CZ 
107/09, z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 91/09 oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 79/09. 
W uzasadnieniach wyżej powołanych orzeczeń Sądu Najwyższego słusznie zakwe-

 
13
stionowano również możliwość stosowania art. 1302 § 1 i 2 k.p.c. Stosowanie art. 
1302 § 1 k.p.c. pozostaje bowiem w ścisłym związku z możliwością naprawienia 
uchybienia w drodze czynności dokonanej przez stronę. Gdyby więc do pisma proce-
sowego (skargi kasacyjnej) zastosować ten przepis, to należałoby także stosować § 
2 art. 1302 k.p.c. Bez wyraźnej podstawy ustawowej nie można bowiem pogorszyć 
sytuacji procesowej strony przez odmówienie jej możliwości usunięcia skutków uchy-
bienia, poprzez wybiórcze zastosowanie jedynie przepisu art. 1302 § 1 k.p.c.  
Należy także przyjąć, że trzeba zmierzać do takiego rozwiązania, które można 
w miarę harmonijnie wkomponować w przepisy normujące określone instytucje pro-
cesowe, aby ograniczyć w ten sposób rozmiary zaburzenia spójności w ramach tych 
instytucji, będącego następstwem chaotycznej i nieprzemyślanej ingerencji ustawo-
dawcy i niepełnej regulacji. Zastosowanie art. 130 § 1 k.p.c. nie jest z pewnością 
rozwiązaniem doskonałym, gdyż dopuszcza odstępstwo od wymagań stawianych 
profesjonalnym pełnomocnikom. Nie narusza jednak ono zasady, że szczególne wy-
magania oraz ograniczenia uprawnień procesowych powinny wyraźnie wynikać z 
przepisów ustawy oraz iż nie należy w drodze analogii stosować przepisów przewi-
dujących takie ograniczenia, choćby w podobnych sytuacjach.  
Odpowiednie stosowanie art. 130 § 1 k.p.c. do skargi kasacyjnej należy rozu-
mieć również w ten sposób, że nie zostaje uchylony obowiązek profesjonalnego peł-
nomocnika samoobliczenia opłaty w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od 
wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. 
Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści sformułowa-
nej w sentencji. 
========================================