II UZP 4/04

Uchwała z dnia 13 maja 2004 r. 
II UZP 4/04 
 
Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Beata Gudowska, 
Zbigniew Myszka (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2004 r. z udzia-
łem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, sprawy z wniosku Jaro-
sława S. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W. o wysokość świadcze-
nia, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w War-
szawie postanowieniem z dnia 19 lutego 2004 r. [...] 
 
„Czy przepisy ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym 
żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 108 ze 
zm.) w okresie przed dniem 1 października 2003 r. dawały podstawę prawną do wy-
płacenia przez Wojskowe Biuro Emerytalne odsetek za opóźnienie w wypłacie 
świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywil-
nego ?" 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Podstawę prawną do wypłacania przez Wojskowe Biuro Emerytalne od-
setek za opóźnienie w wypłacie świadczeń emerytalno - rentowych w okresie 
przed dniem 1 października 2003 r. stanowił art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 paź-
dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 
ze zm.) w związku z art. 11 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu 
emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 
2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.). 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne 
powstało w następującym stanie faktycznym sprawy. Wojskowe Biuro Emerytalne 

 
2
decyzją z dnia 18 marca 1998 r. przyznało ubezpieczonemu Jarosławowi S. emerytu-
rę wojskową na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrze-
niu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 
r. Nr 11, poz. 108 ze zm.), która w art. 40 stanowiła, że jeżeli osoba pobierająca 
emeryturę lub rentę inwalidzką osiąga wynagrodzenie lub dochód z tytułu pracy w 
rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, który 
łącznie z emeryturą lub rentą, bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art. 
25 ust. 1, przekracza w danym roku w stosunku miesięcznym kwotę podstawy wy-
miaru emerytury lub renty, świadczenie ogranicza się o kwotę tego przekroczenia, 
jednakże nie więcej niż o 25% kwoty tego świadczenia bez dodatków. Z dniem 1 
stycznia 1999 r. art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren-
tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118) nadał nowe 
brzmienie art. 40 wojskowej ustawy emerytalnej, który stanowi, że do emerytów i 
rencistów osiągających przychody z pracy, służby, innej pracy zarobkowej lub pro-
wadzenia pozarolniczej działalności stosuje się art. 103-106 ustawy o emeryturach i 
rentach. W 1999 r. ubezpieczony był zatrudniony w „B.” Banku S.A. w W., w którym 
osiągał dochody powodujące zawieszenie prawa do emerytury wojskowej stosownie 
do art. 104 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, w konsekwencji wojskowy organ 
emerytalny decyzją z dnia 11 marca 1999 r. zawiesił mu prawo do emerytury woj-
skowej. Następnie jednak Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 1999 
r.,  K 4/99, orzekł, że art. 159 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach jest niezgodny z 
art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a dokonując wykładni tego wyroku 
postanowieniem z dnia 21 marca 2000 r. stwierdził, iż art. 40 wojskowej ustawy eme-
rytalnej powinien być stosowany od dnia ogłoszenia wyroku. W związku z tymi orze-
czeniami ubezpieczony we wniosku złożonym w dniu 10 stycznia 2000 r. domagał 
się wypłacenia całej kwoty zawieszonej emerytury za 1999 r. wraz z należną ich wa-
loryzacją i ustawowymi odsetkami za zwłokę. Decyzją z dnia 24 lutego 2000 r. woj-
skowy organ emerytalny odmówił wypłaty zawieszonego świadczenia za 1999 r. Po 
rozpoznaniu odwołania ubezpieczonego Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2002 r. zmienił zaskarżoną 
decyzję i uznał prawo ubezpieczonego do wypłaty emerytury wojskowej za 1999 r. w 
pełnej wysokości 75%, bez dodatków, z należnymi odsetkami, wskazując jako pod-
stawę prawną orzeczenia art. 40 wojskowej ustawy emerytalnej w jego brzmieniu 
obowiązującym do dnia 31 grudnia 1998 r. W zakresie należnych odsetek wypłaca-

 
3
nych z urzędu łącznie z wypłatą opóźnionego świadczenia odwołał się do art. 11 tej 
ustawy, który w sprawach w niej nieregulowanych odsyła do art. 85 ustawy o eme-
ryturach i rentach oraz przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 
dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóź-
nienie w wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 12, poz. 104). W 
apelacji od tego wyroku wojskowy organ emerytalny zarzucił błędną wykładnię art. 11 
wojskowej ustawy emerytalnej, a podczas rozprawy apelacyjnej ubezpieczony 
oświadczył, iż uzyskał należność główną wynikająca z rozliczenia jego emerytury za 
1999 r., ale bez zasądzonych odsetek.  
W ramach takich ustaleń, Sąd Apelacyjny uznał, iż w sprawie odsetek pojawiły 
się istotne wątpliwości prawne wynikające z brzmienia art. 11 wojskowej ustawy 
emerytalnej sprzed jego nowelizacji, która nastąpiła z dniem 1 października 2003 r. 
na mocy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1609), przewidujące-
go stosowanie w sprawach nieuregulowanych w wojskowej ustawie emerytalnej 
przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Kodeksu postępo-
wania administracyjnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w admini-
stracji. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 1999 r. za przepisy o 
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i nich rodzin należy uznać przepisy ustawy o 
emeryturach i rentach, które nie regulowały obowiązku zapłaty odsetek za opóźnie-
nie w wypłacie świadczeń emerytalno-rentowych. W ówczesnym stanie prawnym 
podstawę ustalenia obowiązki i wypłaty odsetek zawierał art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 
25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity 
tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), który nie odnosił się wprost do odsetek 
za opóźnienie w wypłacaniu wojskowych świadczeń emerytalnych realizowanych 
przez wojskowe organy emerytalne. Począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r., tj. wejścia 
w życie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 
(Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o systemie ubezpie-
czeń społecznych), ustawa ta zawierała unormowanie, że ilekroć jej przepisy odsy-
łają do przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, przepisów 
o ubezpieczeniach społecznych lub do przepisów o ubezpieczeniach społecznych 
pracowników, należy przez to rozumieć odesłanie do przepisów o systemie ubezpie-
czeń społecznych. W tym szczególności jej art. 85 ust. 1, stanowi, że jeżeli Zakład - 
w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i 

 
4
wpłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego lub zleconych do 
wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił 
prawa do świadczenia lub nie wpłacił tego świadczenia, jest zobowiązany do wypłaty 
odsetek od tego świadczenia w wysokości określonej przepisami prawa cywilnego. 
Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłacenie świadczenia 
jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Po-
nadto wydane na podstawie art. 85 § 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych 
przepisy rozporządzenia z dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad 
wypłacania odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych 
nie dotyczyły organów emerytalnych wypłacających uświadczenia tzw. służbom 
mundurowym. Kwestii odsetek nie regulowały także przepisy rozporządzenia Ministra 
Obrony Narodowej z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad postę-
powania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy 
zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz.U. Nr 133, poz. 689 ze 
zm.).  
Dopiero ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpie-
czeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadziła nowe unormowanie w 
art. 48a wojskowej ustawy emerytalnej, przewidujące, że jeżeli organ emerytalny nie 
ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił świadczenia w terminach określonych w 
ustawie, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia na zasadach 
określonych w art. 85 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tyle że 
przepis ten obowiązuje od dnia 1 października 2003 r. i nie może mieć zastosowania 
do zdarzeń sprzed jego wejścia w życie. Dokonany przegląd ustawodawstwa wska-
zywałby na to, że do dnia 30 września 2003 r. brak było przepisów ustawowych, 
które stanowiłyby podstawę do ustalenia i wypłaty odsetek z tytułu opóźnienia w wy-
płacie wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych i tę lukę prawną wypełnił dopie-
ro art. 48a dodany do wojskowej ustawy emerytalnej. Konkluzja taka budzi uzasad-
nione wątpliwości z tego względu, że jedynie świadczeniobiorcy z tzw. służb mundu-
rowych jako jedyni byli pozbawieni odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie 
należnych im świadczeń emerytalno-rentowych, co nie daje się pogodzić z konstytu-
cyjnymi zasadami równości i demokratycznego państwa prawnego.  
Sąd Apelacyjny rozważał możliwość uznania, że podstawą prawną ustalenia i 
wypłaty odsetek z tytułu opóźnienia w realizacji wojskowych świadczeń emerytalno-
rentowych przed datą 1 października 2003 r. mogły być przepisy Kodeksu cywilnego 

 
5
dotyczące odsetek z tytułu opóźnionego wykonania zobowiązań (art. 359 i 360 oraz 
art. 481 i 482 k.c.). W tym zakresie wskazał, że wojskowa ustawa emerytalna odsyła 
do przepisów prawa cywilnego tylko w przypadku zawinionego działania organu 
podległego Ministerstwu Obrony Narodowej w wykonywaniu obowiązków wynikają-
cych z tej ustawy i gdy osoba uprawniona poniosła szkodę (art. 34). W tym jednym 
przypadku roszczenie uprawnionego ma charakter odszkodowawczy, ale wymaga 
uwodnienia przez niego poniesienia szkody wskutek zawinionego działania wojsko-
wego organu emerytalnego. Tymczasem odsetki ustawowe nie mają takiego cha-
rakteru prawnego, gdyż należą się za samo opóźnienie w wykonaniu zobowiązania, 
bez potrzeby wykazywania przez wierzyciela, że poniósł jakąkolwiek szkodę. Po-
nadto byt roszczenia o odsetki jest zależny od roszczenia podstawowego o świad-
czenie. Roszczenie „główne” o wypłatę wojskowego świadczenia emerytalnego za 
1999 r. mogło być zaspokojone w całości w określonym stanie prawnym i według 
panujących zasad, wśród których nie było podstawy prawnej do wypłacania odsetek 
za opóźnienie w wypłacie wojskowej emerytury, a odsetki takie „miałyby dotyczyć 
wyłącznie okresu do dnia zapłaty roszczenia głównego”.  
Dalej poszukując ewentualnych podstaw do wypłacenia odsetek za opóźnienie 
w wypłacie wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych przed dniem 1 październi-
ka 2003 r., Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na art. 43 ust. 3 wojskowej ustawy emery-
talnej, który wskazuje, że źródła finansowania wydatków na świadczenia pieniężne 
wraz odsetkami za opóźnienie w wypłacie świadczeń, kosztów obsługi i przekazywa-
nia świadczeń oraz innych świadczeń przewidzianych w ustawie, są pokrywane z bu-
dżetu państwa. Z tego unormowania wynika, że ustawodawca przewidział pokrywa-
nie odsetek za opóźnienia w wypłacie wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych, 
co wskazuje, że również wojskowe organy emerytalne były zobowiązane do ustala-
nia i wypłacania odsetek za zwłokę w opóźnieniu wypłaty tych świadczeń.  
W ocenie Sądu Apelacyjnego istnieje możliwość zajęcia stanowiska, że obo-
wiązek wypłacenia odsetek za opóźnienie w wypłacie wojskowych świadczeń eme-
rytalno-rentowych wynika z art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej, który w sprawach 
nieuregulowanych odsyłał i nadal odsyła do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym 
pracowników i ich rodzin, w tym także do norm prawnych skonstruowanych na pod-
stawie tych przepisów, a także przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubez-
pieczeń społecznych. Oznacza to, że art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej był pod-
stawą obciążenia wojskowego organu emerytalnego obowiązkiem wypłaty odsetek w 

 
6
przypadku zajścia okoliczności przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emery-
talnym pracowników i ich rodzin, a następnie w przepisach ustawy o emeryturach i 
rentach. Ewentualne wątpliwości w tym zakresie rozwiała wyraźna regulacja art. 48a 
wojskowej ustawy emerytalnej.  
Za potrzebą rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy przedstawionego zagadnie-
nia prawnego przemawiają ponadto wielość spraw w tym zakresie oraz rozbieżne 
orzecznictwo sądowe. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Początkowo art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej obowiązywał w następują-
cym brzmieniu: w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o za-
opatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Kodeksu postępowania admini-
stracyjnego oraz przepisy o postępowaniu w egzekucji. W takiej formule odesłania 
nie mogło być wątpliwości, że przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i 
ich rodzin obejmowały także przepisy ustawy z 25 listopada 1989 r. o finansowaniu 
ubezpieczeń społecznych, dotyczące między innymi ubezpieczonych pracowników i 
członków ich rodzin (art. 1 i art. 4 ust. 1), która w art. 38 ust. 1 obarczała organy ren-
towe obowiązkiem wypłaty odsetek od świadczenia nieustalonego lub niewypłacone-
go w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i 
wypłacania tych świadczeń. W ocenie Sądu Najwyższego nie może podlegać kwestii, 
że do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zaliczają się 
również przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która reguluje między 
innymi zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym pracowników (art. 6 ust. 1 
pkt 1), i w art. 85 ust. 1 stanowi, że jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w 
przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych 
z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych 
przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie 
wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia 
w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie do-
tyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest 
następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Warto bo-
wiem zwrócić uwagę, że na podstawie art. 122 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych utraciła moc ustawa z 25 listopada 1986 r. o finansowaniu ubezpieczeń 

 
7
społecznych, w tym art. 38 ust. 1 regulujący obowiązek wypłaty odsetek od nieusta-
lonego lub niewypłaconego w ustawowych terminach świadczenia. Równocześnie 
art. 122 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie stanowi, 
iż ilekroć przepisy tej ustawy odsyłają do przepisów o organizacji i finansowaniu 
ubezpieczeń społecznych, do przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub do 
przepisów o ubezpieczeniach społecznych pracowników, to należy przez to rozumieć 
odesłanie do przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Przedstawione relacje 
wystarczająco wskazują, że odesłanie w art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej, w 
jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 października 2003 r., przewidującym, 
że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o zaopatrzeniu 
emerytalnym pracowników i ich rodzin, oznaczało także obowiązek stosowania prze-
pisów o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym przepisów ustawy o systemie 
ubezpieczeń społecznych (art. 85 ust. 1 w związku z art. 122 ust. 3 pkt 1 tej ustawy). 
Prowadziło to do konstatacji, że przed dniem 1 października 2003 r. regulacja odsy-
łająca - zawarta w treści art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej - nawiązywała do art. 
85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przeto nie było luki prawnej 
dotyczącej odsetek należnych od świadczeń z wojskowego zaopatrzenia emerytal-
nego, a unormowania te dostatecznie jasno kreowały obowiązek wojskowego organu 
emerytalnego wypłaty odsetek w przypadkach nieustalenia prawa do świadczeń lub 
ich nieterminowej realizacji. 
Natomiast wprowadzenie do art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej formuły, iż 
w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się między innymi przepisy ustawy o 
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (a nie przepisy o za-
opatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin) nastąpiło dopiero z dniem 1 paź-
dziernika 2003 r. na podstawie art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie 
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 
166, poz. 1609). Ta sama ustawa zmieniająca dodała do wojskowej ustawy emerytal-
nej art. 48a, który zawiera już wyraźną regulację zobowiązującą wojskowe organy 
emerytalne, które nie ustaliły prawa do świadczenia lub nie wypłaciły tego świadcze-
nia w terminach w niej określonych, do wypłaty odsetek od tego świadczenia na za-
sadach określonych w art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. 
Dokonane w ten sposób modyfikacje nie tworzyły nowego stanu prawnego w zakre-
sie obowiązku wypłaty odsetek, a w szczególności nie wypełniały pozornej luki praw-
nej (bo wcześniej nie miała ona miejsca) w kwestii odsetek od nieustalonych lub 

 
8
nieterminowo wypłacanych świadczeń z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego, 
gdyż omawiane zmiany legislacyjne miały w istocie rzeczy charakter redakcyjny.  
Podkreślić także wypada, że obowiązek wypłaty odsetek od nieterminowego 
ustalenia prawa do wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych lub związanych ze 
spóźnionymi ich wypłatami ma oparcie w konstytucyjnej zasadzie równego traktowa-
nia obywateli w państwie prawa (art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), a 
ponadto wynika z ustawowej zasady równego traktowania ubezpieczonych (art. 11 i 
art. 43 ust. 3 wojskowej ustawy emerytalnej w związku z art. 2a i art. 122 ust. 3 pkt 1 
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).  
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. 
Jedynie incydentalnie godzi się zauważyć, że odsetki w prawie ubezpieczeń 
społecznych lub zaopatrzenia emerytalnego przysługują tylko w wysokości odsetek 
określonych przepisami prawa cywilnego, co oznacza tylko tyle, że w przypadkach 
nieustalenia prawa lub nieterminowej wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społeczne-
go bądź zaopatrzenia emerytalnego odpowiedzialność organów emerytalno-rento-
wych jest ustawowo ograniczona do takiego rozmiaru odsetek. Jednakże w tym za-
kresie organy ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenia emerytalnego nie odpo-
wiadają według zasad prawa cywilnego, ale według reguł obowiązujących w prawie 
ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenia emerytalnego, w szczególności nie są 
one zobowiązane do wypłaty odsetek w przypadkach, gdy opóźnienie w przyznaniu 
lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które nie ponoszą 
odpowiedzialności. Oznacza to, że przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy Sąd 
drugiej instancji powinien rozważyć, czy i według jakich zasad oraz w jakim zakresie 
(od jakiej daty - wyrok Sądu pierwszej instancji w ogóle nie wskazuje dat zasądzo-
nych odsetek) wojskowe organy emerytalne mogą być obarczone odpowiedzialno-
ścią (obowiązkiem wypłaty ustawowych odsetek) w związku z wcześniej wydaną 
decyzją na podstawie obowiązujących regulacji ustawowych, które następnie zostały 
uznane za sprzeczne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., K 4/99, stwierdzającym, że art. 159 pkt 2 
ustawy o emeryturach i rentach jest niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospo-
litej Polskiej. Natomiast dokonując wykładni tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny 
w postanowieniu z dnia 21 marca 2000 r. przyjął, iż art. 40 wojskowej ustawy eme-
rytalnej powinien być stosowany od dnia ogłoszenia wyroku. Ponieważ wątpliwości te 
nie zostały objęte treścią przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, 

 
9
ani nie zostały podniesione (dostrzeżone) w jego uzasadnieniu, to Sąd Najwyższy 
nie rozwijał tych kwestii. 
========================================