II UZP 39/94

Uchwała z dnia 15 lutego 1995 r. II UZP 39/94 Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędzia SN: Maria Tyszel, Sędzia SA: Jerzy Kuźniar, Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy, w sprawie z wniosku Stanisława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. o wysokość potrąconego z renty inwalidzkiej wypadkowej świadczenia alimentacyjnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 15 lutego 1995 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 listopada 1994 r., [...] - do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. Czy przez kwotę świadczenia alimentacyjnego określonego procentowo, a ulegającego potrąceniu ze świadczenia pieniężnego na podstawie art. 107 ust. 3 usta- wy z dnia 14.XII.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.) należy rozumieć kwotę świadczenia alimentacyjnego obliczonego od wysokości świadczenia pieniężnego brutto, czy też po odliczeniu należnego podatku dochodowego ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Alimenty ustalone procentowo na rzecz dzieci oblicza się od kwoty świad- czenia emerytalno-rentowego pomniejszonego o należną zaliczkę na poczet podatku dochodowego (art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). U z a s a d n i e n i e Przedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu fak- tycznego: Decyzją z dnia 30 września 1993 r. pozwany organ rentowy ustalił, że renta inwalidzka należna wnioskodawcy według III grupy inwalidów w związku z wypadkiem przy pracy, wynosi od dnia 1 marca 1993 r. brutto 3.127.768 zł, oraz że z renty tej potrącono zaliczkę na podatek dochodowy w kwocie 553.554 zł i świadczenie alimentacyjne (zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 26 listopada 1991 r.) na rzecz małoletnich dzieci Edyty K. w wysokości 25 % renty i Katarzyny K. w wysokości 17 % renty, łącznie w wysokości 42 %, tj. kwotę 1.313.663 zł. Wnioskodawcy, po dokonaniu potrąceń, do wypłaty pozostaje zatem kwota 1.260.551 zł. W odwołaniu od tej decyzji Stanisław K. zarzucił organowi rentowemu, że w niewłaściwy sposób dokonuje potrącenia z jego renty zasądzonych alimentów przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy, co powoduje, że potrącona kwota 1.313.663 zł nie stanowi 42 %, lecz co najmniej 51 % jego świadczenia. Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 15 marca 1994 r. uwzględnił odwołanie wnios- kodawcy i zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do potrącenia 42 % alimentów z renty inwalidzkiej od kwoty pozostałej po odjęciu zaliczki na podatek dochodowy. Sąd stwierdził, że zasądzając alimenty wyrokiem z dnia 26 listopada 1991 r. Sąd Rejonowy w Sosnowcu kierował się wysokością renty nie obciążonej podatkiem od osób fizycznych, oraz że w postępowaniu egzekucyjnym należy mieć na uwadze treść art. 834 k.p.c., który to przepis nakazuje obliczać dochody wraz ze wszystkimi dodatkami i wartością świadczeń w naturze, lecz po potrąceniu podatków i opłat należnych z mocy ustawy. Ponadto Sąd stwierdził, że przepisy art. 107 i 108 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), regulują wyłącznie kolejność i ograniczenie potrąceń. W rewizji strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 107 ustawy o z.e.p. w związku z art. 34 ust. 1 i art. 48 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 80, poz. 350 ze zm.) przez błędną wykładnię i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawcy. Sąd Apelacyjny w Poznaniu uznał, iż w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które sformułował w sposób przytoczony w sentencji uchwały. W uzasadnieniu zagadnienia Sąd Apelacyjny podkreślił, że przedmiotem sporu między stronami jest kwestia, czy należne dzieciom wnioskodawcy świadczenie alimentacyjne, określone procentowo, winno być potrącane z renty inwalidzkiej, której wysokość określono przed pobraniem zaliczki na podatek dochodowy, czy też z kwoty pozostałej po potrąceniu tego podatku, a więc od kwoty brutto, czy też netto. Przepis art. 107 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. w brzmieniu nadanym przez art. 48 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 80, poz. 350) - wywiódł dalej Sąd Apelacyjny - stanowi, że organ rentowy po odliczeniu należnego podatku dochodowego, może potrącić ze świadczeń pieniężnych, między innymi, świadczenia alimentacyjne. W art. 107 ust. 1 ustawy o z.e.p., po słowach "organ rentowy", dodano słowa "po odliczeniu należnego podatku dochodowego", co oznacza, że potrąceń należy dokonywać już po odliczeniu podatku dochodowego, a więc od kwoty netto, a nie - jak to błędnie uważa organ rentowy - od kwoty brutto. Ponadto określenie w wyroku procentowo wysokości alimentów odnosiło się do kwoty rzeczywiście wypłaconego zobowiązanemu świadczenia. Brak jest więc podstaw - zdaniem Sądu Apelacyjnego - do uznania, że świadczenie alimentacyjne określone procentowo, należy obliczać i potrącać z renty przed potrąceniem należnego podatku dochodowego, a więc od kwoty brutto. W dacie wydania tytułu wykonawczego wnioskodawca nie był zobowiązany do płacenia podatku dochodowego i dlatego przy określeniu wysokości świadczenia alimentacyjnego nie była brana pod uwagę kwestia tego podatku. Dlatego odmienny pogląd, tj. dopuszczający potrącanie zasądzonego procentowo świadczenia alimentacyjnego, obliczonego z renty inwalidzkiej brutto, jest nieuzasadniony. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jak wynika z uzasadnienia zagadnienia prawnego, Sąd Apelacyjny jest zdania, iż alimenty ustalone procentowo powinno się obliczać od kwoty świadczenia emerytalno-rentowego, po odliczeniu należnego podatku dochodowego. Sąd Apela- cyjny natomiast uzasadnia przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia praw- nego rozbieżnością w rozstrzyganiu tego rodzaju spraw. Mimo takiego argumentu, Sąd Apelacyjny nie sprecyzował, czy rozbieżność wystąpiła w orzecznictwie sądowym, w szczególności w orzecznictwie tego Sądu, czy też (co można ewentualnie wnioskować z uzasadnienia zagadnienia prawnego), rozbieżność stanowisk występuje w relacji: organ rentowy i sąd. Sąd Najwyższy jednak uznał za celowe podjęcie uchwały, gdyż odnoszące się do tej kwestii przepisy rozróżniają dwie sytuacje, w zależności od tego, czy alimenty określone procentowo zostały zasądzone na rzecz dzieci, czy też na rzecz innych uprawnionych osób, a na co Sąd Apelacyjny nie zwrócił uwagi. Wprawdzie w niniejszej sprawie chodzi o alimenty ustalone procentowo na rzecz dzieci, co podkreślone zostało w uzasadnieniu zagadnienia prawnego, jednakże w treści pytania nie znalazło to odzwierciedlenia. Należy zgodzić się z Sądem Apelacyjnym, iż analiza art. 107 ust. 1 i ust. 3 ustawy o z.e.p., w brzmieniu nadanym przez art. 48 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 80, poz. 350), prowadzi do wnios- ku, że organ rentowy może potrącić ze świadczeń pieniężnych, określonych w ustawie, m.in. świadczenia alimentacyjne po odliczeniu należnego podatku dochodowego, tj. od kwoty netto. Sytuacja taka występuje jednak tylko w przypadku, gdy uprawnionymi do alimentów są dzieci. Przepis art. 107 ustawy o z.e.p. musi być bowiem wykładany w powiązaniu z przepisami ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. W myśl art. 9 ustawy opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszel- kiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21. Wśród dochodów zwolnionych od podatku dochodowego, wyszczególnionych w art. 21, ali- menty nie są wymienione. W świetle art. 10 tejże ustawy, alimenty stanowią źródło przychodów. Oznacza to, że alimenty zasądzone na rzecz danej osoby stanowią jej przychód i ta osoba płaci należny od nich podatek, wliczając alimenty do swojego przychodu. Stanowisko takie potwierdza przepis art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku do- chodowym od osób fizycznych. Przepis ten, znajdujący się w rozdziale 6 - Podstawa obliczenia i wysokości podatku, stanowi że podstawę obliczenia podatku, z zastrzeże- niem art. 28, 29, 30 i 40 ust. 3 stanowi dochód ustalony zgodnie z art. 9, art. 24 lub art. 25 po odliczeniu kwot alimentów, z wyjątkiem alimentów na dzieci. Oznacza to, że w przypadku alimentów zasądzonych na rzecz innych osób niż dzieci, kwotę alimentów odlicza się od kwoty świadczenia emerytalno-rentowego, a dopiero od pozostałej kwoty (netto) oblicza się podatek dochodowy. W przeciwnym bowiem razie, kwota należnych alimentów podlegałaby podwójnemu opodatkowaniu. Inna sytuacja natomiast występuje w przypadku alimentów zasądzonych na rzecz dzieci. Treść art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fi- zycznych wskazuje bowiem, że alimenty zasądzone na rzecz dzieci wlicza się do przychodu osoby uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych, zobowiązanej do świadczenia tych alimentów. Dlatego, w takiej sytuacji organ rentowy obowiązany jest najpierw odliczyć od kwoty świadczenia emerytalno-rentowego podatek (zaliczkę) dochodowy, a dopiero następnie od kwoty pomniejszonej o ten podatek (zaliczkę), obliczyć kwotę alimentów ustalonych procentowo. Trafnie podkreślił Sąd Apelacyjny, iż nie znajduje żadnego uzasadnienia obcią- żenie wnioskodawcy alimentami ustalonymi procentowo, obliczonymi od kwoty obejmującej podatek dochodowy, tj. od kwoty, której zobowiązany nie otrzymuje. Szczególnie, że w niniejszej sprawie w dacie zasądzenia alimentów, wnioskodawca nie był zobowiązany do płacenia podatku dochodowego, w związku z czym ta okoliczność nie była brana pod uwagę przy procentowym określaniu kwoty alimentów na rzecz dzieci. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji. ========================================