II UZP 21/93

Wyrok z dnia 22 czerwca 1994 r. II URN 19/94 Czteroletni okres, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - (Dz. U. Nr 104, poz. 405 ze zm.) przypadać może na okres ostatnich 13 lat kalendarzowych przed zgłoszeniem wniosku o wypłatę Ÿwiadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do emerytury uprawniony nie pobierał Ÿwiadczenia, pozostając w zatrudnieniu. Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Teresa Romer, Maria Tyszel (sprawozdawca), Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 1994 r. sprawy z wniosku Zygmunta P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wysokoŸć emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra SprawiedliwoŸci [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 9 wrzeŸnia 1993 r. [...], u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 24 maja 1993 r. [...] i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 5 paŸdziernika 1992 r. przyznał Zygmuntowi P., urodzonemu 5 czerwca 1932 r., emeryturę od dnia 6 czerwca 1992 r., zawieszając jej wypłatę wobec dalszego pozostawania wnioskodawcy w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. Za podstawę wymiaru emerytury organ rentowy przyjął zarobek wnioskodawcy z lat 1986, 1987 i 1988, to jest z kolejnych 3 lat kalendarzowych przypadających przed zgłoszeniem wniosku. WskaŸnik wysokoŸci podstawy wymiaru wyniósł 220,93%. W dniu 11 maja 1993 r. wnioskodawca zgłosił wniosek o przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury zarobków z lat 1990, 1991 i 1992 r. załączając zaŸwiadczenie o zatrudnieniu od 1 czerwca 1985 r. do 3 stycznia 1993 r. Decyzją z dnia 24 maja 1993 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury wynagrodzenia uzyskanego we wskaza- nym okresie, ponieważ nie są to lata z ostatniego 12-lecia przypadającego przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury z dnia 8 wrzeŸnia 1992 r. W odwołaniu, wniesionym do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Katowicach, wnioskodawca podtrzymał swoje żądanie. Wyrokiem z dnia 9 wrzeŸnia 1993 r., [...], Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie. Wnioskodawca nie zgłosił w ustawowym terminie wniosku o uzasadnienie wyroku, nie wniósł również rewizji do Sądu Apelacyjnego. W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku, Minister SprawiedliwoŸci wnosił o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ten wyrok decyzji organu rentowego i przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy jego zarobków z trzech kolejnych lat kalendarzowych tj. z 1990 r., 1991 r. i 1992 r. zarzucając, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa, w szczególnoŸci art. 33 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), a nadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna okazała się słuszna. Wprawdzie brak jest uzasadnie- nia zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego, jednakże sentencja wyroku wskazuje, że Sąd podzielił pogląd organu rentowego, iż wnioskodawca nie spełnił warunków okreŸlonych w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rewalory- zacji, ponieważ zgłosił wniosek o zmianę podstawy wymiaru emerytury po dniu 31 grudnia 1992 r., wobec czego jego żądanie przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury zarobków uzyskanych w innym okresie niż 3 lata z ostatniego 12- lecia przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury, nie znajduje uzasadnienia w tymże przepisie. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji Ÿwiadczenia zrewaloryzowane w myŸl art. 27-30 i art. 32 podlegają ponownemu obliczeniu, z zastosowaniem zasad przewidzianych w art. 28-30, na wniosek emeryta lub rencisty, od podstawy wymiaru ustalonej na zasadach okreŸlonych w art. 7 z okresu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 (zdanie pierwsze). Jeżeli wniosek był zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r. podwyższenie Ÿwiadczenia następowało od dnia 1 listopada 1991 r. (zdanie trzecie). Jak wyjaŸnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 listopada 1993 r. w sprawie sygn. akt II UZP 21/93 (OSNiCP 1994 r. z. 3, poz. 67): "Przepis art. 33 ma charakter przepisu przejŸciowego i w ust. 1 reguluje - w zakresie nim objętym - uprawnienia emerytów i rencistów do ponownego obliczenia zrewaloryzowanego Ÿwiadczenia; uwzględnieniu podlegają jednak tylko te okresy zatrudnienia, które miały miejsce przed zgłoszeniem wniosku o ustalenie prawa lub wniosku o wypłatę Ÿwiadczenia, zgłoszonych przed wejŸciem w życie ustawy o rewaloryzacji (15 listopad 1991 - art 46 ust. 1)". Sąd Najwyższy wskazał w tej uchwale również, że trzyletni okres, z którego wynagrodzenie może stanowić podstawę wymiaru emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji) przypadać może na okres ostatnich 12 lat przed zgłoszeniem wniosku o wypłatę Ÿwiadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do emerytury, uprawniony nie pobierał Ÿwiadczenia pozostając w zatrudnieniu. Przepis art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji ma także zastosowanie do osób pobierających Ÿwiadczenia. Oprócz argumentów przemawiających za tym stanowiskiem, przytoczonych w cyt. uchwale, można podkreŸlić, że zasięg czasowy działania tego przepisu został okreŸlony poprzez wskazanie, że ponowne obliczenie Ÿwiadczeń następuje od podstawy wymiaru ustalonej na zasadach okreŸlonych w art. 7 z okresu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, czyli kolejnych 3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzo- wych, jeżeli wniosek o Ÿwiadczenie zostanie zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r. Do tej daty odwołuje się art. 33 ust. 1 również w zdaniu ostatnim. Orzekający w niniejszej sprawie skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłoŸci podziela pogląd wyrażony w przytoczonej uchwale z dnia 8 listopada 1993 r. sygn. akt II UZP 21/93, że ponowne ustalenie wysokoŸci Ÿwiadczenia emeryta lub rencisty, który po przyznaniu Ÿwiadczenia wykonywał zatrudnienie, następuje na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) zwanej dalej ustawą o z.e.p. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206) stanowi: "Na wniosek osoby zainteresowanej ustala się, na zasadach okreŸlonych w art. 16 i 161, nową podstawę wymiaru od wyższego wynagrodzenia - wypłaconego pracownikowi po przyznaniu Ÿwiadczenia - za cały okres wymagany do ustalenia podstawy wymiaru". Zmiany w sposobie ustalania podstawy wymiaru Ÿwiadczeń wprowadzone ustawą o rewaloryzacji powodują, że zamiast art. 16-161 należy stosować zasady okreŸlone w art. 7 ustawy o rewaloryzacji, który to przepis zastąpił poprzednio obowiązujące art. 16-161 ustawy o z.e.p. Sąd Najwyższy w szeregu swych orzeczeń rozważał zasady ponownego ustalania wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytów i rencistów, którzy przyznanego Ÿwiad- czenia nie pobierali, wykonując zatrudnienie w wymiarze lub w wysokoŸci uzasad- niającej zawieszenie wypłaty. W wyroku z dnia 9 marca 1993 r. w sprawie sygn. akt II URN 4/93 Sąd Najwyższy uznał, że art. 79 ustawy o z.e.p. nie ma zastosowania wówczas, gdy emeryt (rencista) pomimo ustalenia prawa do Ÿwiadczenia nadal pozostawał w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy i wskutek tego nie pobierał przysługującego Ÿwiadczenia, wobec zawieszenia jego wypłaty. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy powtórzył pogląd ustalony we wczeŸniej- szym orzecznictwie, wskazujący na różnicę pomiędzy pojęciami: "ustalenie prawa do Ÿwiadczeń" i "przyznanie Ÿwiadczenia" (uchwała z dnia 10 sierpnia 1988 r,. II UZP 22/88 - OSNCP 1989 z. 12 poz. 194 oraz uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 27 listopada 1989 r., III UZP 11/89 - OSNCP 1990 z. 6 poz. 72 oraz wyrok z dnia 17 stycznia 1992 r. II URN 86/91). W powołanej już wyżej uchwale z dnia 8 listopada 1993 r. Sąd Najwyższy uznał, że: "[...] w sytuacji, gdy osoba, która po ustaleniu prawa do emerytury lub renty, odstąpiła od realizacji tego prawa i nie pobierała Ÿwiadczenia, gdyż pozostawała w zatrudnieniu, to zgłaszając następnie wniosek o realizację nabytego prawa, tj. o wypłatę Ÿwiadczenia, ma prawo do ustalenia podstawy wymiaru Ÿwiadczenia z wybranego przez siebie okresu - zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, z tym iż przez użyte w tym przepisie okreŸlenie "rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę" należy rozumieć rok, w którym zgłoszono wniosek o wypłatę emerytury lub renty (uprzednio nie pobieranej)." Brak jest racjonalnych przesłanek, by osoby nie pobierające Ÿwiadczeń były w gorszej sytuacji od osób, które mimo spełnienia przesłanek do nabycia Ÿwiadczenia, nie wystąpiły o jego ustalenie. Te dwie grupy osób należy traktować jednakowo, a to z uwagi na priorytetowe znaczenie pobierania Ÿwiadczenia, a nie ustalenia prawa do Ÿwiadczenia. PodkreŸlić należy, że za stanowiskiem tym przemawia zasada ubezpieczeń społecznych powiązania prawa i wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytalno-rentowych z długoŸcią okresu zatrudnienia pracownika i wysokoŸcią odprowadzonych od jego wynagrodzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zwłaszcza że zasada ta wyraŸnie została wzmocniona, właŸnie w przepisach ustawy o rewaloryzacji, nadających okresom składkowym decydujące znaczenie zarówno w nabyciu prawa do Ÿwiadczeń, jak i ich wysokoŸci. Również regulacja art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji wydłużająca sukcesywnie okres, z którego wynagrodzenie ma stanowić podstawę wymiaru Ÿwiadczeń wskazuje na dążenie do Ÿcisłego powiązania wysokoŸci Ÿwiadczenia z wysokoŸcią odprowadzonych na ubezpieczenie społeczne składek. W niniejszej sprawie, wnioskodawca po ustaleniu prawa do emerytury nie pobierał tego Ÿwiadczenia wykonując nadal zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy do 3 stycznia 1993 r. Praca ta podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i od wynagrodzenia wnioskodawcy zostały odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne. Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym, podziela w całej rozciągłoŸci poglądy przedstawione w powołanych orzeczeniach i uważa, że brak jest przeszkód prawnych do ustalenia wysokoŸci emerytury na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji tj. do przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy, jego zarobków osiągniętych również w okresie pomiędzy ustaleniem jego prawa do emerytury a wnioskiem o realizację tego prawa, czyli przed spełnieniem warunków do podjęcia wypłaty tego Ÿwiadczenia. Ponieważ jednak wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie podstawy wymiaru i wypłatę emerytury w 1993 r., to - w myŸl art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o rewaloryzacji - podstawę wymiaru emerytury stanowi kwota wynagrodzenia z kolejnych 4 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 13 lat kalendarzowych. Wniosek rewizji nadzwyczajnej został - na rozprawie w dniu 22 czerwca 1994 r. - zmodyfikowany w kierunku uwzględnienia w podstawie wymiaru emerytury wnioskodawcy również jego wynagrodzenia z 1989 r. Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok narusza również interes Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawienie wnioskodawcy Ÿwiadczenia w należnej mu wysokoŸci jest bowiem sprzeczne z konstytucyjną zasadą państwa prawnego i polityką socjalną; ponadto - jak to Sąd Najwyższy wielokrotnie podnosił w swych orzeczeniach - naruszenie wyrokiem sądowym prawno-konstytucyjnej zasady ustrojowej zasady zaufania obywatela do Państwa i jego organów, stanowi naruszenie interesu Rzeczypospolitej w rozumieniu art. 421 § 2 k.p.c. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy powołanych przepisów oraz art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. =========================================