II UZP 18/05

Sąd Najwyższy2006-03-09
SNubezpieczenia społeczneskładki na ubezpieczenie społeczneWysokanajwyższy
PKPZUSskładki emerytalneodsetkirestrukturyzacjauchwałaSąd Najwyższyzaległościspłata ratalna

Sąd Najwyższy orzekł, że od zaległości Polskich Kolei Państwowych S.A. z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, podlegających spłacie ratalnej w latach 2003-2006, nie należą się odsetki za zwłokę.

Sprawa dotyczyła pytania, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do naliczania odsetek za zwłokę od nieopłaconych przez PKP S.A. składek na ubezpieczenie emerytalne, które zostały wyłączone z restrukturyzacji i miały być spłacane ratalnie w latach 2003-2006. Sąd Najwyższy, rozstrzygając zagadnienie prawne przekazane przez Sąd Apelacyjny, uznał, że od tych zaległości nie należą się odsetki, a jedynie opłata prolongacyjna, zgodnie z wolą ustawodawcy i analogią do przepisów Ordynacji podatkowej.

Sąd Najwyższy rozpoznał zagadnienie prawne dotyczące naliczania odsetek za zwłokę od zaległych składek na ubezpieczenie emerytalne przez PKP S.A. Zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP, składki te, wyłączone z restrukturyzacji, miały być spłacane w równych ratach w latach 2003-2006. Sąd Najwyższy, analizując przepisy ustawy o komercjalizacji PKP oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził, że rozłożenie płatności na raty wyklucza opóźnienie dłużnika i obowiązek zapłaty odsetek. Podkreślono, że nawet w przypadku braku szczegółowej umowy określającej raty, termin spełnienia świadczenia został zastrzeżony na korzyść dłużnika, a dopiero nieuiszczenie rat mogłoby skutkować naliczeniem odsetek. W związku z tym, uchwalono, że od zaległości PKP S.A. z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, spłacanych ratalnie w latach 2003-2006, nie należą się odsetki za zwłokę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, od zaległości Polskich Kolei Państwowych S.A. z tytułu składki na ubezpieczenie emerytalne, wyłączonych z restrukturyzacji i podlegających spłacie w równych ratach w latach 2003-2006, nie należą się odsetki na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że rozłożenie zaległości na raty w latach 2003-2006, wynikające ze zmienionego art. 22 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP, wyklucza opóźnienie dłużnika i obowiązek zapłaty odsetek. Wskazano, że nawet luka konstrukcyjna w przepisie nie wywołuje kwestii należności odsetek, a jedynie problem sposobu konkretyzacji spłaty. Podkreślono, że nowa płatność ratalna przenosi termin wymagalności zaległych składek na koniec 2006 r., co wyłącza możliwość naliczania odsetek od dnia 25 maja 2003 r.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strona wygrywająca

Polskie Koleje Państwowe SA w W.

Strony

NazwaTypRola
Polskie Koleje Państwowe SA w W.spółkawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.instytucjaorgan

Przepisy (4)

Główne

ustawa o komercjalizacji PKP art. 22 § ust. 3

Ustawa o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”

Zaległości z tytułu składki na ubezpieczenie emerytalne, wyłączone z restrukturyzacji, podlegają spłacie w równych ratach w latach 2003-2006, co wyklucza naliczanie odsetek za zwłokę.

Pomocnicze

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 23 § ust. 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepis ten stanowi podstawę do naliczania odsetek za zwłokę od nieuiszczonych w terminie składek, jednakże w niniejszej sprawie jego zastosowanie zostało wyłączone przez specyficzne uregulowanie spłaty zaległości PKP.

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 29 § ust. 1a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Dotyczy możliwości zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek lub rozłożenie ich na raty, co wiąże się z opłatą prolongacyjną zamiast odsetek.

Ordynacja podatkowa art. 57 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Reguluje kwestię opłaty prolongacyjnej w przypadku rozłożenia zaległości na raty, co jest analogiczne do sytuacji PKP.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozłożenie zaległości PKP S.A. na raty w latach 2003-2006 wyklucza naliczanie odsetek za zwłokę. Zmiana stanu prawnego nie spowodowała natychmiastowej wymagalności długu. Analogia do przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczących rozkładania należności na raty.

Odrzucone argumenty

Naliczanie odsetek za zwłokę na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od zaległości PKP S.A.

Godne uwagi sformułowania

Od zaległości Polskich Kolei Państwowych S.A. z tytułu składki na ubezpieczenie emerytalne, wyłączonych z restrukturyzacji i podlegających spłacie w równych ratach w latach 2003-2006 [...] nie należą się odsetki. ustawowe rozłożenie płatności nierestrukturyzowanej zaległości z tytułu części składki emerytalnej na raty powoduje skutek przeniesienia terminu wymagalności zaległych składek emerytalnych na koniec 2006 r., wyłączający możliwość naliczania odsetek od dnia 25 maja 2003 r.

Skład orzekający

Jerzy Kuźniar

przewodniczący

Beata Gudowska

sprawozdawca

Zbigniew Korzeniowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących restrukturyzacji zadłużeń przedsiębiorstw państwowych, w szczególności PKP, oraz zasady naliczania odsetek od zaległych składek ubezpieczeniowych w przypadku rozłożenia płatności na raty."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej PKP S.A. w okresie restrukturyzacji i prywatyzacji, ale zasady interpretacji przepisów mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia finansowego dla dużego przedsiębiorstwa państwowego i jego relacji z ZUS, z istotnymi konsekwencjami dla interpretacji przepisów o restrukturyzacji i odsetkach.

PKP SA bez odsetek od zaległych składek? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 9 marca 2006 r. 
II UZP 18/05 
 
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Beata Gudowska (spra-
wozdawca), SA Zbigniew Korzeniowski. 
 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2006 r. sprawy 
z wniosku Polskich Kolei Państwowych SA w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń 
SpołecznychOddziałowi w C. o składki, na skutek zagadnienia prawnego przekaza-
nego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 października 
2005 r. [...] 
 
„Czy w świetle przepisu art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o ko-
mercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie 
Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych 
jest uprawniony do naliczania odsetek za zwłokę, o których mowa w art. 23 ust. 1 
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 
Nr 137, poz. 887 ze zm.), od nieopłaconych przez PKP S.A. składek na ubezpiecze-
nie emerytalne, a jeśli tak - to za jaki okres odsetki te należałoby naliczyć ?" 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Od zaległości Polskich Kolei Państwowych S.A. z tytułu składki na ubez-
pieczenie emerytalne, wyłączonych z restrukturyzacji i podlegających spłacie 
w równych ratach w latach 2003-2006 na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 
8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsię-
biorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (w brzmieniu nadanym od 
dnia 25 maja 2003 r. ustawą z dnia 28 marca 2003 r., Dz.U. Nr 80, poz. 720) nie 
należą się odsetki na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr. 137, poz. 887 ze zm.). 
 

 
2
U z a s a d n i e n i e 
 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. decyzją z dnia 30 czerwca 
2004 r. domagał się od PKP SA, Zakładu Taboru w K. w likwidacji niezwłocznej za-
płaty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne za okres od kwietnia 
1999 r. do czerwca 2000 r. i od sierpnia 2000 r. do grudnia 2000 r., które na dzień 15 
czerwca 2004 r. wyniosło kwotę 8.502.262,00 zł, z należnymi odsetkami. 
Dłużnik, nie kwestionując należności głównej, lecz podnosząc, że nie jest 
jeszcze wymagalna, wniósł o ustalenie obowiązku jej zapłaty z uwzględnieniem - w 
miejsce odsetek - opłaty prolongacyjnej liczonej od dnia 25 maja 2003 r.  
 
Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 
16 czerwca 2005 r. oddalił odwołanie, gdyż przyjął, że odsetki należą się z mocy art. 
23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 
(Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z ustawowym określeniem terminu spłaty 
zaległości w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, re-
strukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Pań-
stwowe” w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 maja 2003 r. nadanym ustawą z 
dnia 28 marca 2003 r. (Dz.U. Nr 80, poz. 720), wykluczającym zawarcie umowy o 
rozłożeniu długu na raty, a w związku z tym także ustalenie opłaty prolongacyjnej.  
 
Przy rozpoznaniu apelacji PKP SA w W., która po wstąpieniu do sprawy w 
miejsce Zakładu Taboru w K. podtrzymała stanowisko prawne poprzednika, Sąd 
Apelacyjny w Warszawie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia za-
gadnienie prawne ujęte w postanowieniu z dnia 25 października 2005 r. Do jego 
sformułowania skłoniły Sąd wątpliwości wynikające ze zmiany stanu prawnego regu-
lowanego ustawą z dnia z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i 
prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz.U. Nr 
84, poz. 948 - dalej ustawa o komercjalizacji PKP), wprowadzone z dniem 25 maja 
2003 r. ustawą z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restruktu-
ryzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” 
oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80, poz. 720 - da-
lej ustawa zmieniająca). W szczególności Sąd miał na względzie, że istniejące w 
dniu 30 czerwca 2000 r. zobowiązania pieniężne PKP wobec Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne, obejmujące 
zobowiązania główne, odsetki oraz opłatę prolongacyjną, podlegały - zgodnie z pier-

 
3
wotnym brzmieniem art. 22 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP - restrukturyzacji fi-
nansowej. Restrukturyzacja mogła polegać na umorzeniu zobowiązań w całości lub 
części, odroczeniu terminu spłaty zobowiązań na czas określony, rozłożeniu spłaty 
zobowiązań na raty lub zamianie podlegających spłacie zobowiązań na akcje lub 
udziały spółek. Restrukturyzacja tych konkretnych zobowiązań - stosownie do art. 24 
ust. 1 ustawy - polegała na odroczeniu terminu spłaty zobowiązań głównych do dnia 
31 grudnia 2000 r. i ich spłaty w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grud-
nia 2005 r. przez zapłatę 20% zobowiązań głównych w 24 równych miesięcznych 
ratach od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. oraz zapłaty 80% zobo-
wiązań głównych w 36 równych miesięcznych ratach od dnia 1 stycznia 2003 r. do 
dnia 31 grudnia 2005 r. Jeżeli do dnia spłaty zobowiązań głównych spełnione zostały 
warunki, o których mowa w art. 28 ust. 1, odsetki oraz opłata prolongacyjna od zo-
bowiązań głównych podlegały umorzeniu w całości. Warunkami tymi było nieprzekra-
czanie przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powyżej średnioroczne-
go wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych założonego na dany rok 
w ustawie budżetowej, terminowe regulowanie zobowiązań z tytułu podatku docho-
dowego od osób fizycznych, ubezpieczeń społecznych, składki na Fundusz Pracy 
oraz wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, począw-
szy od dnia wpisu PKP SA do rejestru handlowego, nieudzielanie poręczeń i gwa-
rancji, niedokonywanie pewnych darowizn.  
Zobowiązania z tytułu składek powstałych od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 
wpisu PKP SA do rejestru handlowego miały być spłacane ratalnie w sposób okre-
ślony w umowach zawartych pomiędzy PKP lub PKP SA a Funduszem Ubezpieczeń 
Społecznych i od nich naliczana była wyłącznie opłata prolongacyjna (art. 24 ust. 2 
ustawy o komercjalizacji PKP).  
Przepisy art. 24 i 25 ustawy o komercjalizacji PKP utraciły moc z dniem 25 
maja 2003 r. (art. 1 ustawy zmieniającej), a wynikające z nowego art. 22 ust. 1 
ustawy o komercjalizacji PKP zasady restrukturyzacji zobowiązań objęły znane na 
dzień 31 grudnia 2001 r. zaległości wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z 
tytułu składek należnych do dnia 31 grudnia 1998 r. - w całości, oraz z tytułu składek 
należnych za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2001 r. - w części 
finansowanej przez płatnika. Od dnia 25 maja 2003 r. zaległości z tytułu składki na 
ubezpieczenie emerytalne nie podlegały restrukturyzacji, lecz spłacie w równych ra-
tach w latach 2003-2006 (art. 22 ust. 3 ustawy). 

 
4
Do zmiany ustawy termin płatności restrukturyzowanych składek na ubezpie-
czenie emerytalne jeszcze nie upłynął, nie należały się więc jeszcze odsetki. Składki 
nie stały się także - wobec rozłożenia płatności na równe raty w latach 2003-2006 - 
natychmiast wymagalne w dniu 25 maja 2003 r. Mimo to w zmienionym stanie praw-
nym organy ubezpieczeń społecznych - jak dostrzegł Sąd Apelacyjny - wydawały 
decyzje, w których ustalały zadłużenie jednostek organizacyjnych PKP z tytułu skła-
dek na ubezpieczenie emerytalne wraz z odsetkami albo też doliczały opłatę prolon-
gacyjną lub wzywały do zapłaty całej należności bez dodatkowych opłat i odsetek.  
Ta praktyka i niejasność regulacji art. 22 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP 
po jej zmianie zrodziła wątpliwość Sądu Apelacyjnego co do prawidłowości którego-
kolwiek z tych rozwiązań. Sąd stwierdził bowiem, że w poprzednim stanie prawym 
ostateczny termin zapłaty podlegających restrukturyzacji składek na ubezpieczenie 
emerytalne upływał dopiero z końcem 2005 r., zatem nie można wcześniej naliczać 
odsetek za  zwłokę w ich spłacie. Jednocześnie jednak, na podstawie art. 4 ustawy 
zmieniającej, z dniem wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego w trybie tej 
ustawy, postępowanie restrukturyzacyjne toczące się w trybie przepisów art. 22-24 
ustawy o komercjalizacji PKP, obowiązujących przed dniem 25 maja 2003 r., ulegało 
umorzeniu. Skutki umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego nie zostały w usta-
wie zmieniającej określone, więc Sąd Apelacyjny sięgnął do regulacji dotyczącej po-
dobnych zobowiązań ujętej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji 
niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 
1287 ze zm.) i wywiódł z niej, że zakończenie restrukturyzacji przez umorzenie po-
stępowania nie zmienia sytuacji dłużnika istniejącej przed wszczęciem tego postę-
powania, co oznacza obowiązek uregulowania zaległości wraz z odsetkami. Takiego 
skutku nie przyjął jednak dla zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie emery-
talne, gdyż ich niespłacenie nie wynikało z niespełnienia przez dłużnika warunków 
restrukturyzacji, lecz wyłącznie ze zmiany stanu prawnego. Zwrócił także uwagę na 
niedopuszczalność uznania natychmiastowej wymagalności składek emerytalnych 
także w zmienionym stanie prawnym, skoro wyłączenie ich z restrukturyzacji zostało 
połączone z jednoczesnym rozłożeniem na równe raty płatne w latach 2003-2006.  
W konsekwencji Sąd Apelacyjny stwierdził, że art. 22 ust. 3 ustawy o komer-
cjalizacji PKP może być tłumaczony w ten sposób, że ustawodawca udzielił swoistej 
ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne przez rozło-
żenie ich na raty, jednak brak bliższego określenia ich warunków i nieodniesienie się 

 
5
do rozwiązań przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, wzbu-
dził kolejną jego wątpliwość co do możliwości stosowania art. 29 tej ustawy, przewi-
dującego rozłożenie należności na raty na wniosek dłużnika. 
Sąd Apelacyjny uwzględnił także spójną regulację ustawy o systemie ubezpie-
czeń społecznych (art. 29 ust. 4) i art. 57 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Or-
dynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), łączącą z instytucją rozłożenia 
na raty pojęcie opłaty prolongacyjnej, a nie odsetek. Swoje stanowisko, skłaniające 
się do uwzględnienia tej właśnie opłaty w odniesieniu do długu PKP z tytułu składek 
na ubezpieczenie emerytalne, wymagalnych w całości dopiero z końcem 2006 r., 
wsparł wynikającą ze stenogramów posiedzenia Sejmu z dnia 26 lutego 2003 r. wolą 
ustawodawcy, by od zaległości płaconych po 2004 r. naliczany był „dodatkowy po-
datek w wysokości 7,5%”, równy opłacie prolongacyjnej, która w tym czasie wynosiła 
50% stawki odsetek od zaległości podatkowych.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 
Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy wykładni art. 22 ust. 3 ustawy z 
dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębior-
stwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” w brzmieniu obowiązującym od dnia 
25 maja 2003 r. nadanym ustawą z dnia 28 marca 2003 r. (Dz.U. Nr 80, poz. 720), 
który stanowi, że zaległości z tytułu składki na ubezpieczenie emerytalne nie podle-
gają restrukturyzacji, lecz spłacie w równych ratach w latach 2003-2006. Podstawo-
we znaczenie dla jego rozstrzygnięcia ma ustalenie niedookreślonej treści tego prze-
pisu w zakresie wyznaczenia zakresu długu składkowego i rozgraniczenie, w jakiej 
części podlegał restrukturyzacji, a w jakiej - od dnia 25 maja 2003 r. - stosownie do 
tego przepisu - restrukturyzacji nie podlega. Należy przy tym pamiętać, że do zobo-
wiązań restrukturyzowanych nie zaliczały się należności z tytułu składek finansowa-
nych z własnych środków przez ubezpieczonych, ustalanych na podstawie przepisów 
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc między innymi - jak stanowi art. 
16 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o 
systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - połowa z 
19,52% podstawy ich wymiaru. Ta część składki była płatna na bieżąco, za każdy 
miesiąc kalendarzowy (art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Wyłą-
czenie jej z restrukturyzacji wynikało z art. 22 ust. 2 ustawy o komercjalizacji PKP w 

 
6
jego brzmieniu pierwotnym (Dz.U. Nr 84, poz. 948), nawiązującym do art. 30 ustawy 
o systemie ubezpieczeń społecznych, usuwającym stosowanie art. 28 i 29 ustawy i 
możliwość umorzenia lub rozłożenia na raty składek finansowanych przez ubezpie-
czonych niebędących płatnikami składek.  
Odczytanie art. 22 ust. 3 ustawy w jego obecnym brzmieniu wprost, tak jak zo-
stał sformułowany, musiałoby - w świetle przytoczonych regulacji - prowadzić do 
stwierdzenia sprzeczności i wzajemnego wykluczania się tego przepisu w części od-
noszącej się do spłacania składek na ubezpieczenie emerytalne w równych ratach w 
latach 2003-2006 z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Interpretator 
zakładający racjonalność ustawodawcy musi takie stwierdzenie odrzucić. Najprost-
sze rozwiązanie wypływa ze stwierdzenia, że w art. 22 ust. 3 ustawy zmieniającej 
ustawodawca odniósł się tylko do tej części składki na ubezpieczenie emerytalne, 
która dotychczas restrukturyzacji podlegała, czyli składek niefinansowanych z wła-
snych środków przez ubezpieczonych, lecz tylko tych, które obciążają płatnika. Na-
wiązuje to do wskazanych przez Sąd Apelacyjny decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo-
łecznych ustalających zadłużenie jednostek organizacyjnych PKP z tytułu składek na 
ubezpieczenie emerytalne tylko w części finansowanej przez płatnika i ogranicza za-
kres odpowiedzi do tej tylko części składki na ubezpieczenie emerytalne. 
Po tym stwierdzeniu należy uwzględnić, że do dnia 25 maja 2003 r. przedmiot 
restrukturyzacji, wszczętej z mocy art. 22 ust. 1 ustawy, dotyczył także powstałych 
przed dniem 30 czerwca 2000 r. zobowiązań z tytułu części składek na ubezpiecze-
nie emerytalne jako należności głównych, odsetek od nich oraz opłaty prolongacyj-
nej. Restrukturyzacja polegała na ich umorzeniu, odroczeniu terminu spłaty na czas 
określony albo rozłożeniu spłaty zobowiązań na raty. Uszczegóławiał ją art. 24 ust. 1 
ustawy, stanowiąc, że termin spłaty zobowiązań głównych podlega odroczeniu do 
dnia 31 grudnia 2000 r., a spłata następuje w równych miesięcznych ratach w okre-
sie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Stosownie do art. 25 
ustawy, w okresie odroczenia terminu spłaty do tych zobowiązań nie miały zastoso-
wania przepisy art. 57 § 1-4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa 
(Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), nakazujące ustalanie opłaty prolongacyjnej wyno-
szącej 50 % ogłaszanej na podstawie art. 56 § 3 stawki odsetek za zwłokę od kwoty 
zaległości. Opłatą prolongacyjną, a nie odsetkami obłożone były natomiast - z mocy 
art. 24 ust. 2 ustawy - należności główne wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecz-
nych powstałe po dniu 1 lipca 2001 r. do dnia wpisu PKP S.A. do rejestru handlowe-

 
7
go, dlatego że stosownie do art. 24 ust. 3 podlegały ratalnej spłacie w sposób okre-
ślony w umowach zawartych między PKP lub PKP S.A. a Funduszem. 
Zważywszy, że odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy wynika 
to z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właści-
wego organu (art. 359 § 1 k.c.), a w więc w wypadku należności z tytułu składek na 
ubezpieczenie społeczne - stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpie-
czeń społecznych - od składek nieuiszczonych w terminie, to konieczne staje się 
ustalenie terminu płatności składek emerytalnych zaległych na dzień 30 czerwca 
2000 r., spłacanych w równych miesięcznych ratach z prolongatą spłaty ostatniej raty 
do końca 2005 r. oraz należnych po dniu 1 lipca 2000 r. i spłacanych na podstawie 
układów ratalnych. Sąd Apelacyjny zasadnie odrzucił stanowisko, że termin ten 
upływał w dniu 25 maja 2003 r., gdyż z mocy art. 22 ust. 3 ustawy o komercjalizacji 
PKP wyłączono z restrukturyzacji składki na ubezpieczenie emerytalne oraz przez 
skreślenie art. 25 ustawy wyłączono opłatę prolongacyjną. Trafnie natomiast przyjął, 
że zmiana tego przepisu nie może być rozumiana w ten sposób, że zaległość stała 
się natychmiast wymagalna i zwłoka w jej uiszczeniu powoduje naliczenie odsetek na 
zasadach ogólnych przewidzianych w art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych, odsyłających do zasad i wysokości określonych w ustawie z dnia 29 
sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.  
Przepis art. 22 ust. 3 w nowym brzemieniu nie nakazuje natychmiastowej 
spłaty długu, lecz wprowadza rozłożenie go na równe raty płatne w latach 2003 - 
2006, przez co wyklucza opóźnienie dłużnika i obowiązek zapłaty odsetek. Należy 
wprawdzie podzielić pogląd Sądu Apelacyjnego, że bez sprecyzowania konkretnych 
kwot i terminów płatności przepis ten zawiera lukę konstrukcyjną, lecz nie wywołuje 
ona kwestii należności odsetek, a jedynie problem, czy ustawowe rozłożenie zaległo-
ści z tytułu składki na raty wystarcza do przyjęcia, że należy pobierać opłatę prolon-
gacyjną po zawarciu stosownej umowy, przewidzianej w obowiązującym od dnia 17 
lutego 2001 r. art. 29 ust.1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej kwe-
stii Sąd Apelacyjny trafnie wskazał, że ustawowe rozłożenie zaległości składkowej na 
raty powinno pozostawać w zgodzie ze znaną w systemie prawnym konstrukcją roz-
kładania zaległości publicznoprawnych na raty oraz skutkami, jakie z tego faktu wyni-
kają. Rozwiązanie takie można znaleźć zarówno w art. 57 ustawy - Ordynacja podat-
kowa, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych 
należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287), jak i w 

 
8
art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Istota takiej spłaty sprowadza 
się do ustalenia nowych terminów płatności, co sprawia, że o zwłoce uzasadniającej 
naliczanie odsetek można mówić dopiero wówczas, gdy terminy te zostaną przekro-
czone. Trudno przyjąć, aby w przypadku restrukturyzacji długów PKP ustawodawca 
zamierzał odstąpić od takiej zasady.  
Jest to motyw prowadzący do stwierdzenia, że ustawowe rozłożenie płatności 
nierestrukturyzowanej zaległości z tytułu części składki emerytalnej na raty powoduje 
skutek przeniesienia terminu wymagalności zaległych składek emerytalnych na ko-
niec 2006 r., wyłączający możliwość naliczania odsetek od dnia 25 maja 2003 r.  
Do podobnego wniosku prowadzą rozważania dotyczące skutków czynności 
prawnych podejmowanych w celu skonkretyzowania warunków ratalnej spłaty tej za-
ległości, uzasadnione jest bowiem stosowanie art. 29 ust. 1a w związku z art. 2 i 4 
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym odroczenie terminu 
płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w 
formie umowy. Od składek tych, począwszy od wpływu wniosku o udzielenie ulgi w 
spłacie, nie pobiera się odsetek za zwłokę (art. 29 ust. 2), lecz opłatę prolongacyjną 
na zasadach ustawy - Ordynacja podatkowa. W tym kontekście trzeba też przyjąć, że 
konkretyzacja warunków spłaty zaległości powinna następować w formie umowy, a 
nawet w razie jej niezawarcia uznać, że termin spełnienia świadczenia oznaczony 
przez ustawodawcę zastrzeżony został na korzyść dłużnika, a spełnienie świadcze-
nia następować będzie częściami, które co do terminów płatności i wysokości rat 
może być ustalone przez ZUS w drodze oświadczenia złożonego dłużnikowi we wła-
ściwym czasie (por. art. 456 k.c.). Dopiero nieuiszczenie rat w ustalonym terminie 
powodować może natychmiastową wymagalność pozostałej kwoty wraz z odsetkami 
za zwłokę naliczanymi na zasadach określonych w ustawie - Ordynacja podatkowa, 
zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. 
 
Uzasadnia to odpowiedź jak w sentencji uchwały.  
========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI