II UZ 52/05

Postanowienie z dnia 26 września 2005 r. II UZ 52/05 Odwołanie od decyzji organu rentowego jest szczególnym pismem pro- cesowym, które wszczyna postępowanie sądowe, choć nie podlega rygorom przewidzianym dla pozwu w art. 187 k.p.c. Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Beata Gudowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 wrześ- nia 2005 r. sprawy z wniosku Krystyny B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w G. o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, na skutek zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2005 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 28 grudnia 2004 r. [...] odrzucił odwołanie Krystyny B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 31 paździer- nika 2002 r., odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Przyczyną odrzucenia odwołania było nadmierne przekroczenie terminu do jego wniesienia. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku postano- wieniem z dnia 30 marca 2005 r. [...]oddalił zażalenie wnioskodawczyni na postano- wienie o odrzuceniu odwołania, natomiast zażalenie kolejne (na postanowienie z 30 marca 2005 r.) - odrzucił postanowieniem z dnia 4 maja 2005 r., wskazując w uza- sadnieniu, że jego postanowienie z dnia 30 marca 2005 r., było „postanowieniem w przedmiocie odrzucenia pozwu, o którym mowa w art. 3981 § 1 k.p.c. zaskarżalnym w drodze skargi kasacyjnej”, a nie zażaleniem. Sąd Apelacyjny zwrócił przy tym 2 uwagę, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych odwołanie od decyzji organu rentowego jest odpowiednikiem pozwu. W skierowanym do Sądu Najwyższego zażaleniu na postanowienie Sądu Ape- lacyjnego z dnia 4 maja 2005 r., pełnomocnik ubezpieczonej wniósł o jego uchylenie i „przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania”, zarzucając „naruszenie treści art. 3941 § 2 k.p.c. w związku z art. 3981 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c., poprzez niewłaściwą interpretację, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie”. W uzasadnieniu za- żalenia wyrażono polemikę ze stwierdzeniem Sądu Apelacyjnego, że odwołanie od decyzji organu rentowego jest odpowiednikiem pozwu. Rozpoznając zażalenie Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne, a przedstawiony w jego uzasadnieniu pogląd na charakter prawny odwołania jest wprawdzie oryginalny, lecz nieznajdujący oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Skarżący zdaje się nie zauważać, że postępo- wanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest dwuetapowe. Rozpoczy- na się ono wnioskiem zgłaszanym do organu rentowego, przed którym toczy się w trybie postępowania administracyjnego, zmodyfikowanego przepisami szczególnymi, a kończy decyzją tegoż organu. Zarówno praktyka, jak i doktryna prawa są zgodne co do tego, że postępowanie przed organem rentowym jest postępowaniem preju- rysdykcyjnym (przedsądowym), nie budzi też żadnych wątpliwości konstatacja, że odwołanie od decyzji organu rentowego rozpoczyna etap postępowania przed sądem pierwszej instancji. Przypisanie odwołaniu od decyzji organu rentowego waloru ape- lacji lub zażalenia, jak to czyni żalący się, oznaczałoby pozaprawne wprowadzenie przed sądem powszechnym, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po- stępowania trzyinstancyjnego. Sąd Najwyższy przypomina, że od dwudziestu lat, tj. od wejścia w życie ustawy z dnia 18 czerwca 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 20, poz. 85), sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych stały się sprawami cywilnymi. Przed tą reformą sądow- nictwa, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozpoznawane były przez dwuin- stancyjne sądy ubezpieczeń społecznych (okręgowe i Trybunał Ubezpieczeń Spo- łecznych), pozostające poza strukturami sądownictwa powszechnego i stosujące w latach 1946-1974 przepisy postępowania uregulowane w ustawie z dnia 28 lipca 3 1939 r. - Prawo o sądach ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1961 r. Nr 41, poz. 215 ze zm.), a z dniem 1 stycznia 1975 r. przekształcone w jednoinstancyjne, okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, które przepisy Kodeksu postępowania cywil- nego stosowały tylko w zakresie nieuregulowanym w ustawie z 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Konsekwencją określenia od 1 lipca 1985 r. spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych jako cywilnych jest to, że postępowanie sądowe w nich toczy się według Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń spo- łecznych. Zgodnie z art. 13 § 1 k.p.c., sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych, natomiast stosownie do § 2, przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unor- mowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Oznacza to, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są rozpoznawane w pro- cesie, w postępowaniu odrębnym uregulowanym przepisami art. 4778 - 47716 k.p.c. Wprawdzie ma rację żalący się, że odwołanie od decyzji organu rentowego nie podlega rygorom przewidzianym dla pozwu w art. 187 k.p.c., lecz wynika to z odręb- ności uregulowania w art. 47710 k.p.c., które nie zmienia jednak charakteru odwoła- nia, jako tego szczególnego pisma procesowego, które wszczyna postępowanie są- dowe. Taki sam charakter mają zarówno odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak też wnioski w postępowaniu nieproceso- wym, zabezpieczającym, egzekucyjnym. Bezprzedmiotowe jest wskazywanie w zażaleniu na podobieństwo postano- wień o odrzuceniu odwołania oraz o odrzuceniu kasacji, z uwagi na to, że obydwa są rozstrzygnięciami dotyczącymi „kwestii stricte procesowej”, skoro ustawodawca dla każdego z nich jednoznacznie przewidział różne środki odwoławcze. Całkowicie chybiony jest też argument zażalenia, że „ustawodawca dokonując zmian w zakresie przedmiotowych przepisów w sposób jednoznaczny wskazał wy- łącznie na odrzucenie pozwu, nie zaś na odrzucenie odwołania a przecież takie ustawowe pojęcie (nieobce przecież ustawie) mógł również zawrzeć w w/w normach lub w dziale kodeksu regulującym rozpoznawania spraw tego rodzaju, tzn. z zakresu ubezpieczeń społecznych. Skoro ustawodawca tego nie uczynił to niewątpliwie przy- świecało temu racjonalne działanie, nie zaś przeoczenie lub błąd. Intencją ustawo- 4 dawcy niewątpliwie było stworzenie przejrzystych norm, a zwłaszcza takich, które nie dopuszczają daleko idących zabiegów interpretacyjnych celem ograniczania możli- wości kontroli orzeczeń poprzez odrzucanie środków zaskarżenia”. Ustawodawca nie miał potrzeby dokonywania zmian ani w przepisach doty- czących spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, ani też kasacji. Podstawę prawną odrzucenia wniesionego po upływie ustawowego terminu odwołania stanowi bowiem obowiązujący od 1 lipca 1985 r., art. 4779 § 3 k.p.c. Nie było też potrzeby zmiany art. 392 (aktualnie art. 398 § 1 k.p.c.), wobec jednoznacznej treści wyżej przytoczonego art. 13 § 2 k.p.c., w świetle którego przepisy odnoszące się do kasa- cji, a więc także i art. 3981 § 1 k.p.c., mają odpowiednie zastosowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy nie znalazł żadnej podstawy prawnej uzasadniającej uwzględnienie odwołania i dlatego z mocy powołanych wyżej przepisów i stosownie do art. 3941 w aktualnym brzmieniu, w związku z art. 397 § 1 i 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia. ========================================