II UZ 45/11

Sygn. akt II UZ 45/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 15 grudnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący) 
SSN Małgorzata Gersdorf 
SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku A. G. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o wysokość emerytury, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2011 r., 
zażalenia wnioskodawczyni na wyrok Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 17 czerwca 2011 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Zaskarżonym w zażaleniu postanowieniem Sąd Apelacyjny ustalił wartość 
przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną na kwotę 9.659,04 zł i odrzucił skargę 
kasacyjną. 
Skarżąca złożyła odwołania od dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, tj. od decyzji z 19 grudnia 2007 r. i od decyzji z 20 marca 2008 r. Na 
rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w O., rozpoznając sprawę z 
odwołania od drugiej z wymienionych decyzji, wobec oświadczenia odwołującej się, 
że podtrzymuje odwołanie od decyzji z 19 grudnia 2007 r. postanowił objąć 
postępowaniem również jej odwołanie od tej decyzji. Postępowanie w sprawie tego 
odwołania toczyło się przed tym Sądem w odrębnej sprawie o sygn. V U …/08. 

 
 
2 
W decyzji z 19 grudnia 2007 r. organ rentowy, wykonując prawomocny wyrok 
Sądu Apelacyjnego z dnia 8 maja 2007 r. dokonał wariantowego przeliczenia 
podstawy 
wymiaru 
należnej 
wnioskodawczyni 
emerytury, 
zarówno 
przy 
uwzględnieniu jej wynagrodzenia z 20 lat kalendarzowych przyjętych z całego 
okresu podlegania ubezpieczeniom, jak i z 10 kolejnych lat liczonych wstecz od 
chwili złożenia pierwotnego wniosku o emeryturę (1989 r.) oraz z 10 lat liczonych 
wstecz od chwili złożenia wniosku o przeliczenie emerytury (2003 r.). Przy 
dokonywaniu obliczeń, organ rentowy przyjął za lata 1962 - 1987 najniższe 
wynagrodzenie w gospodarce uspołecznionej, w latach 1988 - 1989 wynagrodzenie 
wynikające z zaświadczenia kancelarii adwokackiej, a za lata 1992 – 1997 r. 
wynagrodzenie wynikające z potwierdzeń z wydziału ubezpieczeń i składek ZUS. 
Ustalone w powyższy sposób wskaźniki wysokości podstawy wymiaru wyniosły 
odpowiednio przy uwzględnieniu wynagrodzenia z: (-) 20 lat kalendarzowych 
wybranych z całego okresu ubezpieczenia - 48,30%, (-) 10 lat kalendarzowych 
liczonych wstecz od chwili złożenia pierwotnego wniosku o emeryturę (1989 r.) - 
38,20%, (-) 10 lat liczonych wstecz od chwili złożenia wniosku o przeliczenie 
emerytury (2003 r.) - 46,42%. Organ rentowy wskazał, że były to wartości niższe 
niż ustalona w pierwotnej decyzji organu rentowego, w której przyjęto 
wynagrodzenie wnioskodawczyni z 12 miesięcy podlegania ubezpieczeniom, tj. za 
lata 1988 – 1989 r. i w której wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyliczony 
został w wysokości 250%. Dla ustalenia wysokości podstawy wymiaru świadczenia 
organ rentowy przyjął w zaskarżonej decyzji kwotę bazową obowiązującą w dniu 
nabycia prawa do emerytury, w wysokości 677,72 zł. Ustalona podstawa wymiaru 
świadczenia wyniosła 1.694,30 zł. Dla ustalenia wysokości części stażowej 
świadczenia ZUS zaliczył A. G. 45 lat i 1 miesiąc okresów składkowych. 
Ostatecznie wyliczona wysokość emerytury wnioskodawczyni wyniosła od 1 marca 
2007 r. 2.468,68 zł. 
W decyzji z 20 marca 2008 r. organ rentowy na podstawie art. 194a oraz art. 
88 i 89 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych dokonał ponownego ustalenia emerytury odwołującej 
się, polegającego na obliczeniu emerytury od kwoty bazowej podwyższonej do 
100% przeciętnego wynagrodzenia. Przy obliczeniu emerytury organ rentowy 

 
 
3 
uwzględnił ustalony na 29 lutego 2008 r. wymiar 541 miesięcy okresów 
składkowych oraz ustalony na ten dzień wskaźnik wysokości podstawy wymiaru w 
wysokości 250%. Organ ustalił, że od 1 marca 2008 r. wysokość emerytury 
zwaloryzowanej wskaźnikiem 106,50% wynosi 2.782, 14 zł. 
W skardze kasacyjnej skarżąca oznaczyła wartość przedmiotu zaskarżenia 
na 73.437,36 zł. W piśmie procesowym z 4 maja 2011 r., sporządzonym na 
wezwanie do sprecyzowania sposobu i zasad wyliczenia wskazała, że przedmiotem 
odwołania są dwie decyzje ZUS z dnia 19 grudnia 2007 r. i 20 marca 2008 r. 
Odnośnie do pierwszej z nich stwierdziła, że wartość przedmiotu zaskarżenia i 
sposób jej wyliczenia został dokładnie opisany w odwołaniu z 25 kwietnia 2005 r. w 
toczącym się uprzednio procesie. Na karcie siódmej tego pisma zawarte zostało 
żądanie wyliczenia emerytury od nowej kwoty bazowej, wynoszącej 1.829,24 zł, co 
daje podstawę wymiaru wynoszącą przy WWW 250% - 4.573,10 zł. Tę podstawę 
wymiaru 
następnie 
wnioskodawczyni 
waloryzowała 
12-toma 
wskaźnikami 
waloryzacji za lata 1996 - marca 2004 r., tak iż uzyskała podstawę wymiaru 
wynoszącą 9.198,89 zł. Część socjalna wyniosła od podanej kwoty bazowej 439 zł, 
i przy uwzględnieniu 451 miesięcy okresów składkowych wysokość emerytury 
wyniosła 5.830,10 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia za okres roku, jako różnica 
pomiędzy dochodzoną a pobieraną emeryturą wyniosła 29.628 zł. Odnośnie do 
decyzji z 20 marca 2008 r. do wyliczenia emerytury wnioskodawczyni wskazała 
nową kwotę bazową 2.275,37 zł, co daje część socjalną w kwocie 546,08 zł. 
Zwaloryzowana podstawa wymiaru winna wynieść 4.078,82 zł x 541 miesięcy 
składkowych x 1,3% : 12, co stanowi łącznie o wysokości emerytury w kwocie 
2.936,52 zł. Z kolei tę wartość wnioskodawczyni zwaloryzowała na podstawie art. 
194 a ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych, przez przemnożenie tej emerytury 14-toma wskaźnikami waloryzacji 
z lat 1996 do marca 2006 r., a różnica pomiędzy tak wyliczoną emeryturą pobierana 
w skali roku wynosi 43.920 zł. 
Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu postanowienia odrzucającego skargę 
wskazał, że skoro sprawa dotyczy odwołania od dwóch decyzji ZUS, to na wartość 
przedmiotu sporu składa się suma wyliczonych różnic w skali roku od każdej z 
decyzji - art. 21 k.p.c. Zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy wskazana przez 

 
 
4 
stronę wartość przedmiotu zaskarżenia jest zawyżona bezpodstawnie, rażąco 
sprzeczna z przepisami w zakresie zasad wyliczania emerytury i ukierunkowana na 
wykazanie dopuszczalności skargi kasacyjnej. Przy ocenie wartości przedmiotu 
zaskarżenia Sąd drugiej instancji nie jest uprawniony do oceny merytorycznej 
żądanego przeliczenia, w tym wypadku zastosowania do każdego przeliczenia 
nowej kwoty bazowej, ale nie może również stosować instytucji całkowicie 
abstrakcyjnych, nieznanych obowiązującym przepisom. Dotyczy to niejako 
wstecznej waloryzacji, którą zastosowała wnioskodawczyni, przez przeliczenie 
aktualnie wyliczonego świadczenia wskaźnikami waloryzacji obowiązującymi w 
przeszłości od 1996 r. do chwili obecnej i to w przypadku każdej decyzji 
przeliczającej od nowa. Tego typu mechanizm jest co najmniej zdumiewający, 
stanowi wyraz skrajnie subiektywnej i odosobnionej interpretacji przepisów, z 
którymi pozostaje w rażącej sprzeczności i sprowadza się co całkowicie 
bezzasadnego podwyższenia świadczenia emerytalnego. W tym zakresie Sąd 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2011 r., II UZ 41/10 przyjął, że 
wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o wysokość emerytury musi 
uwzględniać wynikający z ustawy algorytm ustalania jej wysokości lub zwiększenia. 
Pogląd ten znajduje zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy.  
Z tych względów Sąd Apelacyjny wyliczył wartość przedmiotu zaskarżenia 
skargą kasacyjną, przy zastosowaniu art. 53 ustawy o emeryturach i żądanych 
przez stronę składników. Co do decyzji ZUS z 19 grudnia 2007 r. Sąd zważył, że 
organ rentowy ustalił wysokość świadczenia wnioskodawczyni w kwocie 2.468,68 
zł. Natomiast wnioskodawczyni domaga się przeliczenia według nowej kwoty 
bazowej części socjalnej tj. 24% x 1.829,24 zł = 439,01 zł i ustala podstawę 
wymiaru jako 250% x 1.829,24 zł = 4.573,10 zł. Skoro więc wyliczone świadczenie 
w części składkowej to: 541 miesięcy x 1,3% : 12 x 4.573,10 zł. = 2.680,21 zł + 
439,01 zł (część socjalna ) = 3.119,22 zł, to różnica za okres 1 roku świadczeń to: 
(3.119,22 zł - 2.468,68 zł) x 12 = 7.806,48 zł. Odnośnie do decyzji z 20 marca 2008 
r., Sąd Apelacyjny wskazał, że organ rentowy wyliczył wysokość emerytury w 
kwocie 2.782,14 zł. Wnioskodawczyni domaga się wyliczenia świadczenia od kwoty 
bazowej w wysokości 2.275,37 zł x 24% = 546,08 zł. Do części składkowej winna 
być zastosowana, zgodnie z pismem uzupełniającym skargę kasacyjną, podstawa 

 
 
5 
wymiaru w kwocie 4.078,82 zł. Wobec tego: 541 miesięcy x 1,3% : 12 x 4.078,82 zł 
= 2.390,52 zł + 546,08 zł (część socjalna) = 2.936,52 zł. Różnica za okres roku 
wynosi zatem 2.936,52 zł - 2.782,14 zł x 12 = 1.852,56 zł. W rezultacie, suma obu 
wartości wyżej wyliczonych wynosi 1.852,56 zł + 7.806,48 zł = 9.659,04 zł. 
Wielkość ta stanowi wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie. 
W 
zażaleniu 
skarżąca 
zaskarżyła 
powyższe 
postanowienie 
Sądu 
Apelacyjnego w całości i wniosła o jego uchylenie oraz zmianę wartości przedmiotu 
zaskarżenia na kwotę /nie niższą/ 11.831,16 zł. Jej zdaniem, błąd Sądu drugiej 
instancji przy obliczeniu wartości zaskarżenia opisanego we wniosku o ponowne 
obliczenie emerytury, złożonym w organie rentowym przez Sąd Okręgowy w dniu 
24 lutego 2005 r., którego podstawę materialną wyznaczają przepisy prawa 
materialnego w postaci art. 111 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 1 w 
związku z jego ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych, wynika z pominięcia reguł współczesnej logiki 
wymagającej spójności matematycznej ze spójnością daty zdarzenia prawnego we 
wszystkich jego elementach, wyrażających się w skutku zastosowania konkretnej 
podstawy materialnej do stanu faktycznego leżącego u podłoża zgłoszonego 
żądania strony, co można określić mianem tożsamości materialnej. Tylko 
tożsamość materialna pozwoliłaby na dokonanie potrącenia innej wysokości 
emerytury z emeryturą hipotetyczną - dochodzoną - obejmującą ten sam okres, 
który obejmuje inna emerytura już obliczona i wypłacana stronie. W takim 
rozumieniu wnioskodawczyni, pobierającej emeryturą obliczoną od 5 sierpnia 1989 
r., można potrącić od emerytury hipotetycznej - żądanej - wysokość emerytury 
obliczonej w obrębie jednostki czasu obowiązywania kwoty bazowej, od której 
wnioskodawczyni domaga się ponownego obliczenia wysokości świadczenia, tj. od 
kwoty 1.829,24 zł, obowiązującej jako kwota bazowa od 1 marca 2004 r. do 28 
lutego 2005 r. (M.P. Nr 9 poz. 138). Wybór kwoty bazowej wnioskodawczyni oparła 
na uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2002 r., III 
UZP 7/02. Wobec tego, emerytura obliczona w wyniku waloryzacji w okresie 
wskazanym powyżej decyzją z 15 marca 2004 r. wynosiła 2.287,65 zł. Różnica 
miesięczna między wysokością hipotetycznej emerytury wyliczonej przez Sąd 
Apelacyjny na kwotę 3.119,20 zł, a emeryturą pobieraną w tym okresie wynosi więc 

 
 
6 
831,55 zł. Roczna wartość tej różnicy daje kwotę 9.978,60 zł, która powiększona o 
wysokość różnicy odnoszącej się do wyliczeń pozostających w związku z decyzją z 
20 marca 2008 r., określonej w kwocie 1.852,56 zł, daje łączną wartość przedmiotu 
zaskarżenia w wysokości 11.831,16 zł. Kwota ta uprawnia do przyjęcia skargi 
kasacyjnej do rozpoznania 
Skarżąca zarzuciła też Sądowi Apelacyjnemu błąd odnoszący się do 
wyliczenia wysokości emerytury na podstawie decyzji z 20 marca 2008 r., nie 
wskazując jednak, jak powinno wyglądać prawidłowe wyliczenie i jaka kwota 
powinna być jego rezultatem. 
Ponadto skarżąca stwierdziła, że podtrzymuje wątpliwości odnoszące się do 
obliczania wartości zaskarżenia w sprawach dotyczących emerytury lub prawa do 
ponownego jej obliczenia w sprawach emerytalnych. Jej zdaniem potrącenie nie 
jest wymogiem wynikającym z art. 22 k.p.c. Jest ono efektem przyjętej w dawnym 
okresie praktyki obliczania wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia w cywilnych 
sprawach o alimenty, lub niektórych spraw o rentę cywilną. Poza tym, odnośnie do 
części roszczenia związanego z podstawą materialną wynikającą z art. 111 ust. 1 
pkt 1 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 1 i ust 1 pkt. 1, skarżąca podniosła, że sprawa 
została rozstrzygnięta jedynie na płaszczyźnie dotyczącej przyznania jej prawa do 
ponownego obliczenia wysokości emerytury, którego konsekwencją byłoby 
obliczenie jej wysokości analogicznie do przyznania prawa do emerytury o którym 
mowa w art. 3982 zdanie 2 k.p.c. z którego wynika, że w sprawie dotyczącej 
przyznania emerytury, skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości 
przedmiotu zaskarżenia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach 
o prawa majątkowe z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w których 
wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Sąd, do 
którego wniesiona zostaje skarga, zobowiązany jest do kontroli jej dopuszczalności, 
co wynika jednoznacznie z art. 3986 § 2 k.p.c., który nakazuje odrzucenie skargi 
kasacyjnej z powodu jej niedopuszczalności (zob. np. uzasadnienie postanowienia 

 
 
7 
Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, 
poz. 54).  
Wykonując ten obowiązek Sąd Apelacyjny trafnie powołał się na 
postanowienie z dnia 26 stycznia 2011 r., II UZ 41/10, w którym Sąd Najwyższy 
stwierdził, że wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia  w sprawie o wysokość 
emerytury musi uwzględniać wynikający z ustawy algorytm ustalania jej wysokości  
lub zwiększenia. Uzasadniając tę tezę Sąd Najwyższy wskazał, że specyfika spraw 
z zakresu ubezpieczenia (zabezpieczenia) emerytalnego, co do wartości 
przedmiotu sporu i w konsekwencji zaskarżenia, jest odmienna od sporów w 
typowych sprawach cywilnych.  W zwykłej sprawie cywilnej to powód decyduje o 
wysokości żądania i wartości przedmiotu sporu (art. 187 § 1 k.p.c.). Jego 
dyspozycja w tym zakres jest wiążąca. Inaczej jest w sprawach z zakresu 
ubezpieczeń społecznych, która nie są sprawami z „zakresu prawa cywilnego", 
choć do ich rozpoznania w sądzie powszechnym stosuje się przepisy postępowania 
cywilnego (art. 1 i 2 k.p.c.). Na gruncie tych spraw to właśnie prawo materialne 
(ustawa) decyduje, co może stanowić przedmiot sprawy sądowej. Wyraża się to 
między innymi w tym, że ustawy emerytalne szczegółowo określają algorytmy 
ustalania świadczeń emerytalnych, na które z reguły składają się określone 
elementy (podstawa wymiaru, kwota bazowa, staż pracy lub inne okresy oraz 
zwiększenia). 
Zgodnie z tymi wskazaniami, Sąd Apelacyjny zasadnie zakwestionował 
zastosowany przez skarżącą w celu wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia 
skargą kasacyjną mechanizm „wstecznej waloryzacji”, polegający na przeliczaniu 
obecnie wyliczonego świadczenia wskaźnikami waloryzacji obowiązującymi w 
przeszłości i stojący w wyraźnej sprzeczności z zasadami waloryzacji określonymi 
w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), w tym 
zwłaszcza z art. 88 ust. 4 tej ustawy. Sąd dokonał też prawidłowego 
(uwzględniającego wynikający z ustawy algorytm ustalania wysokości  emerytury) 
wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną, uwzględniając przy 
tym, w zakresie wyliczenia kwoty żądanej, kwoty bazowe wskazane przez 
skarżącą. Nie zasługuje również na akceptację wskazana w uzasadnieniu 

 
 
8 
zażalenia modyfikacja sposobu wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia. 
Polega ona na żądaniu uwzględnienia przy obliczeniu różnicy pomiędzy 
wysokością dochodzonego świadczenia a wysokością faktycznie pobieranej 
emerytury na podstawie decyzji ZUS z 19 grudnia 2007 r., nie tylko kwoty bazowej 
z 2004 r. (co Sąd uczynił), lecz także uzyskiwanej w 2004 r. emerytury, co odrywa 
tę wartość od przedmiotu powołanej wyżej decyzji. 
Nie można też podzielić zastrzeżeń skarżącej dotyczących stosowania art. 
22 k.p.c. do  wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie oraz 
jeszcze dalej idącego kwestionowania zaliczania spraw o przeliczenie emerytury do 
spraw o prawa majątkowe. W ustabilizowanym w pełni orzecznictwie nie budzi 
wątpliwości, że sprawy o podwyższenie emerytury nie są sprawami o przyznanie 
lub wstrzymanie prawa do emerytury, w których skarga kasacja przysługuje 
niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia (por. np. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 21 czerwca 2011 r., III UZ 12/11, LEX nr 966827 i tam 
powołane wcześniejsze orzecznictwo). 
 
Z powyższych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 
39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.