II UZ 44/11

Sygn. akt II UZ 44/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 15 grudnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący) 
SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Hajn 
 
w sprawie z wniosku M.R. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2011 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 30 czerwca 2011 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., 10 Sąd Apelacyjny odrzucił 
skargę kasacyjną ubezpieczonego M.R. w sprawie o rentę z tytułu całkowitej 
niezdolności do pracy od wyroku tego Sądu z dnia 25 listopada 2010 r. 
Sąd Apelacyjny wskazał, że spór dotyczył przyznania prawa do renty z tytułu 
całkowitej niezdolności do pracy. Jako wartość przedmiotu sporu w skardze 
kasacyjnej – po wezwaniu do uzupełnienia w tym zakresie – wskazana została 
kwota 1792 zł. Sąd Apelacyjny ocenił, że sprawa ma w istocie charakter sporu 
o wysokość świadczenia a nie – jak chciał tego skarżący – sporu o prawo. 
Podniósł, że zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. 

 
 
2 
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r., 
Nr 39 poz. 353 ze zm.) stopień niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki 
warunkującej powstanie prawa. Spór ma zatem charakter sporu o wysokość 
świadczenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 1792 zł. Ta zaś wartość, 
zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., przemawia za niedopuszczalnością skargi kasacyjnej.  
W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego 
uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. 
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wywodzi, że skarżący nie domaga się 
świadczenia pieniężnego, ale prawa niemajątkowego – ustalenia stopnia 
niezdolności do pracy.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie nie znajduje uzasadnienia i wymagało oddalenia. 
 
Na wstępie wypada przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności 
wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego 
w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240 poz. 2052 ze zm.) 
rolą tego sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w 
ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów 
powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków 
odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne 
i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Sąd Najwyższy nie sprawuje 
zatem funkcji zwykłego sądu odwoławczego. Nie ma takiej potrzeby, albowiem 
Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. 
Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem 
Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane 
szczególnymi przesłankami. Takie przesłanki dopuszczalności postępowania 
dotyczącego skargi kasacyjnej przewiduje m.in. art. 3982 k.p.c. 
 
Ustawodawca w § 1 zd. stosuje metodę dopuszczalności skargi opartą na 
wartości przedmiotu zaskarżenia. W sprawach z zakresu prawa pracy 
i ubezpieczeń społecznych pozostaje ona i tak znacząco niższa niż w sprawach 

 
 
3 
typowo cywilnych i gospodarczych. Ujęte w art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. przypadki 
dopuszczalności skargi bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia należy 
postrzegać jako wyjątki od reguły, a zatem wykładać w sposób nierozszerzający. 
 
W pierwszej kolejności wypada sprostować oczywiście niezasadne wywody 
zażalenia, zmierzające do tezy, że sprawa ma charakter sprawy o prawo 
niemajątkowe – ustalenie stopnia niezdolności do pracy. Po pierwsze, przedmiot 
rozpoznania w sporze z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony zostaje 
treścią decyzji. Ta zaś dotyczyła prawa do renty a nie ustalenia stopnia 
niezdolności do pracy. Po drugie nie ma potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek 
sporu w przedmiocie ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Jest to bowiem fakt, 
który ma znaczenie tylko z punktu widzenia prawa do renty. Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych nie zajmuje się ustaleniem w decyzjach tego rodzaju faktów. Jego 
obowiązkiem pozostaje natomiast (m.in.) ustalenie uprawnień do świadczeń 
z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy 
odrębnych przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek (art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. 
b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). 
Innymi słowy ocena stopnia niezdolności do pracy ma znaczenie wyłącznie 
z punktu widzenia prawa do renty lub innych świadczeń z ubezpieczenia 
społecznego. 
 
Sprawa dotyczyła zatem prawa do renty a nie – jak chciałby obecnie 
pełnomocnik skarżącego – ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Renta zaś ma 
w sposób oczywisty charakter majątkowy, a zatem stanowi prawo majątkowe. Spór 
na tle tego prawa wymaga określenia wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia, 
które m.in. warunkują dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej. 
 
Niedopuszczalne przy tym okazuje się takie wykładanie pojęcia „spraw 
o prawo do renty i emerytury”, które uprawniałoby do wniesienia skargi kasacyjnej 
w każdej sprawie, w której jakikolwiek sposób stosowane są przepisy dotyczące 
tych świadczeń. Wyjątek stawałby się bowiem regułą, a nie taki był w tym 
przypadku zamiar ustawodawcy. 
 
Sąd Najwyższy zamiar ów odczytuje następująco. Dopuszczalność skargi 
kasacyjnej w sprawach o przyznanie emerytury i renty dotyczy tylko tych sytuacji, 
w których świadczenie w ogóle nie zostało przyznane. W takim przypadku osoba, 

 
 
4 
która uważa się za uprawnioną, pozostaje w ogóle bez prawa do konkretnego 
świadczenia. Taka sytuacja uzasadnia rozpatrzenie sprawy także przez Sąd 
Najwyższy jako – co do zasady – sąd prawa. Nie można z tą sytuacją utożsamiać 
przypadków, w których uprawniony uzyskuje prawo do świadczenia, natomiast 
twierdzi, że przysługuje mu świadczenie w większej – niż to wyliczono – wysokości. 
Względy, jakie powodują to zróżnicowanie, jeśli nie wynikają z samej istoty prawa 
do emerytury czy renty, nie uprawniają do kierowania skargi kasacyjnej na 
warunkach preferencyjnych, wynikających z art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. 
 
Sąd Najwyższy od wielu lat konsekwentnie przyjmuje, że gdy ubezpieczony 
domaga się renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy mając prawo do renty 
w związku z częściową niezdolnością, to wartość przedmiotu spory i zaskarżenia w 
takich sprawach wyznacza art. 22 k.p.c. a sprawy nie stanowią sporów o prawo w 
rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c. Stanowisko takie zajmuje Sąd Najwyższy w 
postanowieniach z: 14 kwietnia 2008 r., sygn. II UZ 8/08; 6 listopada 2008 r., sygn. 
II UZ 47/08; 16 lipca 2009 r., sygn. II UZ 22/09, 10 marca 2011 r., sygn. III UZ 2/11. 
Wiele jest także rozstrzygnięć, w których w identyczny sposób Sąd Najwyższy 
wypowiada się ogólnie o świadczeniach emerytalno-rentowych (np. postanowienie 
z 17 listopada 2010 r., sygn. II UZ 31/10). Odmienne stanowisko zajął Sąd 
Najwyższy – w odniesieniu do renty – jedynie w rozstrzygnięciu z dnia 3 listopada 
2004 r. w sprawie I UZ 37/04. Na marginesie należy zauważyć, że nie sposób 
wywodzić żadnych konsekwencji z przywołanego przez skarżącego rozstrzygnięcia 
dotyczącego stopnia niepełnosprawności. Sprawa ta dotyczyła bowiem szeroko 
pojętej sfery pomocy społecznej a nie ubezpieczenia społecznego. 
W sprawach o renty z ubezpieczenia społecznego wypada powołać się na 
regulacje ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 153 poz. 1227 ze zm.). Przepis 
art. 57 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jako przesłankę nabycia prawa wymienia niezdolność 
do pracy. Lege non distinguente chodzi tu zarówno o niezdolność całkowitą jak 
i częściową. Różnica uwidacznia się dopiero w treści art. 62 ustawy, który określa 
wysokość renty. Wyraźnie zatem widać, że stopień niezdolności nie stanowi 
przesłanki nabycia prawa, a jedynie ustalenia jego wysokości. Nie ma zatem 
wątpliwości, że w razie przyznania renty w wysokości wynikającej z częściowej 

 
 
5 
niezdolności do pracy spór nie ma charakteru sporu o prawo do renty, a o jej 
wysokość. 
Przytoczone na wstępie niniejszego uzasadnienia uwagi pozwalają na 
podkreślenie i uwypuklenie konsekwencji stanowiska wynikającego z analizy tej, 
szczegółowej, regulacji. Wyniki wykładni literalnej, systemowej i celowościowej 
wzajemnie się uzupełniają i prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna w sprawie 
pozostawała niedopuszczalna. 
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.