II UZ 38/13

Sąd Najwyższy2013-05-29
SNubezpieczenia społeczneobowiązkowe ubezpieczenia społeczneWysokanajwyższy
ubezpieczenia społeczneumowa zlecenieurlop wychowawczyprzedawnieniezbieg tytułówbezprzedmiotowość postępowaniaSąd Najwyższyorgan rentowy

Podsumowanie

Sąd Najwyższy oddalił zażalenie organu rentowego, uznając, że sprawa o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia stała się bezprzedmiotowa z powodu przedawnienia należności składkowych.

Organ rentowy stwierdził, że A. B. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, mimo że przebywała na urlopie wychowawczym. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie płatnika składek, uznając, że zbieg tytułów do ubezpieczeń nie wyłącza obowiązku. Sąd Apelacyjny uchylił decyzję i wyrok, wskazując na przedawnienie należności składkowych jako przeszkodę do wydania decyzji ustalającej obowiązek. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie organu rentowego, potwierdzając, że sprawa stała się bezprzedmiotowa z powodu wygaśnięcia zobowiązania składkowego.

Sprawa dotyczyła podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia przez A. B. w okresie od marca do grudnia 1999 r., podczas gdy jednocześnie przebywała ona na urlopie wychowawczym. Organ rentowy wydał decyzję stwierdzającą podleganie ubezpieczeniom, którą Sąd Okręgowy utrzymał w mocy, powołując się na przepisy o zbiegu tytułów do ubezpieczeń i wskazując, że przedawnienie składek nie ma znaczenia dla ustalenia obowiązku ubezpieczenia. Sąd Apelacyjny uchylił jednak zaskarżony wyrok i decyzję, uznając, że sprawa stała się bezprzedmiotowa z powodu przedawnienia należności składkowych, które nastąpiło przed wydaniem decyzji. Sąd Apelacyjny podkreślił, że przedawnienie zobowiązań składkowych prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania, a nie tylko do możliwości uchylenia się od jego wykonania, jak w prawie cywilnym. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie organu rentowego, oddalił je. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny prawidłowo zidentyfikował istotę sprawy jako kwestię dopuszczalności ustalenia podlegania ubezpieczeniom po upływie terminu przedawnienia należności składkowych. Sąd Najwyższy potwierdził, że przedawnienie zobowiązań składkowych prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym i uniemożliwia ustalenie obowiązku ubezpieczenia, a także wpływa na możliwość uznania okresu za składkowy.

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przedawnienie należności składkowych prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania, co czyni postępowanie w przedmiocie ustalenia obowiązku ubezpieczenia bezprzedmiotowym.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że przedawnienie zobowiązań składkowych w systemie ubezpieczeń społecznych, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania. W związku z tym, organ rentowy nie może wydać decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia, gdy należności składkowe uległy przedawnieniu, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddala zażalenie

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Strony

NazwaTypRola
F. International S.A.spółkawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznychorgan_państwowyorgan rentowy
A. B.osoba_fizycznazainteresowana

Przepisy (22)

Główne

ustawa systemowa art. 24 § ust. 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Pomocnicze

ustawa o systemie ubezpieczeń art. 6 § ust. 1 pkt 4 i 19

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa systemowa art. 9 § ust. 6

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa systemowa art. 12 § ust. 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa systemowej art. 47 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek stają się wymagalne w terminie płatności przypadającym na 15 dzień następnego miesiąca.

ustawa systemowej art. 38 § ust. 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa systemowej art. 47 § ust. 3c

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Kopie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych oraz dokumentów korygujących te dokumenty płatnik składek zobowiązany jest przechowywać przez okres 10 lat od dnia ich przekazania.

ustawa systemowej art. 40 § ust. 1b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przewiduje ewidencjonowanie na koncie ubezpieczonego danych także o składkach przedawnionych.

ustawa systemowej art. 40 § ust. 1c pkt 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przewiduje ewidencjonowanie na koncie ubezpieczonego danych także o składkach przedawnionych.

ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Podstawą obliczenia emerytury jest kwota składek na ubezpieczenia emerytalne zewidencjonowana na koncie ubezpieczonego.

ustawa emerytalnej art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

ustawa emerytalnej art. 5 § ust. 4

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

k.p.c. art. 386 § § 4

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 47714

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 47714a

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 3941 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 39814

Kodeks postępowania cywilnego

ustawy systemowej art. 31

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawy systemowej art. 32

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawy systemowej art. 123

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Ordynacji podatkowej art. 59 § § 1 pkt 9

Ordynacja podatkowa

Przedawnienie zobowiązań składkowych uwzględniane jest z urzędu, a po jego upływie następuje wygaśnięcie prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przedawnienie należności składkowych prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania, co czyni postępowanie w przedmiocie ustalenia obowiązku ubezpieczenia bezprzedmiotowym. Sąd ubezpieczeń społecznych nie może umorzyć postępowania przed organem rentowym, a w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości musi uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Odrzucone argumenty

Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał odwołanie za bezzasadne, ignorując zarzut przedawnienia. Sąd Apelacyjny naruszył art. 386 § 4 k.p.c. przez rozstrzygnięcie o uchyleniu wyroku i decyzji bez zaistnienia przesłanek ustawowych.

Godne uwagi sformułowania

Przedawnienie zobowiązań składkowych uwzględniane jest z urzędu, a po jego upływie następuje wygaśnięcie prawa. Przedawnienie zobowiązań składkowych różni się zatem dość istotnie od przedawnienia w prawie cywilnym, zważywszy, że prowadzi ono (inaczej niż w prawie cywilnym) do wygasania zobowiązań. Wszczęcie postępowania ma na celu doprowadzenie do takiego rozstrzygnięcia sprawy decyzją, która skonkretyzuje podmiotowo i przedmiotowo [...] uprawnienia i obowiązki wyprowadzone z przepisów obowiązującego [...] prawa materialnego. W przypadku, gdy zachodzą przeszkody do tego, aby takie prawa i obowiązki określić w odniesieniu do konkretnego podmiotu, należy mówić o bezprzedmiotowości postępowania, a w konsekwencji niemożliwości wydania merytorycznej decyzji orzekającej o tych prawach i obowiązkach.

Skład orzekający

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

przewodniczący

Zbigniew Korzeniowski

członek

Jolanta Strusińska-Żukowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że przedawnienie należności składkowych prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania i bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu tytułów do ubezpieczeń i przedawnienia należności składkowych w okresie sprzed nowelizacji przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie SN precyzuje ważną kwestię przedawnienia składek ZUS i jego wpływu na możliwość ustalenia obowiązku ubezpieczenia, co jest kluczowe dla płatników składek i ubezpieczonych.

Przedawnienie składek ZUS: Kiedy sprawa staje się bezprzedmiotowa?

Sektor

ubezpieczenia

Lexedit — asystent AI dla prawników

Analizuj umowy, identyfikuj ryzyka i edytuj dokumenty z pomocą AI. Wrażliwe dane są anonimizowane zanim opuszczą Twój komputer.

Analiza umów

Ryzyka, klauzule i rekomendacje w trybie śledzenia zmian

Pełna anonimizacja

Dane osobowe usuwane lokalnie przed wysyłką do AI

Bezpieczeństwo danych

Szyfrowanie, brak trenowania modeli na Twoich dokumentach

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt II UZ 38/13 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 29 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku F. International S.A.  
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
z udziałem zainteresowanej A. B. 
o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania 
pracy na podstawie umowy zlecenia, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 maja 2013 r., 
zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 16 listopada 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
UZASADNIENIE 
 
Decyzją z dnia 29 listopada 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych 
stwierdził, że A. B. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: 
emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu umowy zlecenia zawartej z 
płatnikiem składek „F. International” S.A., w okresie od 23 marca 1999 r. do 31 
grudnia 1999 r. Odwołanie płatnika składek od tej decyzji oddalił Sąd Okręgowy – 
Sąd Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r. Z ustaleń tego 
Sądu wynikało, że A. B. została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu 
wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz firmy F. International 

 
 
2 
S.A. w okresie od 23 marca do 31 grudnia 1999 r. W okresie tym ubezpieczona 
równocześnie przebywała na urlopie wychowawczym udzielonym jej przez innego 
płatnika składek, podlegając z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym. Pismem z 
dnia 8 października 2008 r. organ rentowy zwrócił się do odwołującego się o 
złożenie 
prawidłowych 
dokumentów 
zgłoszeniowych 
i rozliczeniowych 
za 
ubezpieczoną za okres objęty ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywania 
na jego rzecz umowy zlecenia. 
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za 
bezzasadne. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 i 19 oraz art. 9 ust. 6 
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 
(jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej jako: ustawa o 
systemie ubezpieczeń, bądź ustawa systemowa), osoby pobierające zasiłek 
macierzyński 
lub 
przebywające 
na 
urlopie 
wychowawczym 
jednocześnie 
wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia podlegają obowiązkowo 
ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy 
zlecenia. Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu 
wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i 
rentowym. W przypadku ubezpieczonej, w ocenie Sądu Okręgowego, doszło do 
zbiegu 
tytułów 
objęcia 
obowiązkowymi 
ubezpieczeniami 
społecznymi. 
Ubezpieczona w spornym okresie przebywała na urlopie wychowawczym, który 
zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi 
tytuł do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalno-rentowymi. W okresie 
tym wykonywała również umowę zlecenia na rzecz płatnika składek, która zgodnie 
z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej także stanowi tytuł do obowiązkowego 
objęcia ubezpieczeniami emerytalno-rentowymi. W sytuacji zbiegu tych dwóch 
tytułów, zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy systemowej, pierwszeństwo przysługuje 
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy 
zlecenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji, prawidłowo więc organ rentowy objął 
A. B. ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz 
płatnika składek. Sąd wskazał również, że podniesiony przez odwołującą się spółkę 
zarzut przedawnienia zaległych składek nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia 
sprawy i nie mógł wpłynąć na prawidłowość zaskarżonej decyzji. Decyzja ta została 

 
 
3 
wydana bowiem w przedmiocie ustalenia obowiązku objęcia zleceniobiorczyni 
ubezpieczeniami społecznymi w związku ze zbiegiem tytułów podlegania 
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i nie rozstrzygała o obowiązku zapłaty 
konkretnej kwoty stanowiącej zaległe nieopłacone składki na ubezpieczenia 
społeczne, a tylko w takim przypadku podniesienie zarzutu przedawnienia składek 
byłoby uzasadnione. 
Rozpoznając apelację płatnika składek, Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych uznał zasadność podniesionych w niej zarzutów i 
wyrokiem z dnia 16 listopada 2012 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego 
oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego z dnia 29 listopada 2010 r., a 
sprawę przekazał do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. 
Sąd odwoławczy wskazał, przede wszystkim, że odwołująca się spółka nie 
kwestionowała stwierdzenia istnienia w określonym decyzją przedziale czasu 
obowiązku ubezpieczeń społecznych w stosunku do ubezpieczonej, co prowadzi do 
konkluzji, że między płatnikiem składek a organem rentowym nie ma sporu 
dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych. Odwołująca się podważała 
natomiast zasadność wydania decyzji w takim przedmiocie po upływie terminu 
przedawnienia należności składkowych z tytułu tego ubezpieczenia, z czym 
związany jest brak dokumentów dotyczących podstawy tego ubezpieczenia. 
Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, w brzmieniu obowiązującym przed 
zmianą dokonaną ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych 
obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), należności z 
tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają bowiem przedawnieniu po 
upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należności z tytułu 
składek stają się wymagalne w terminie płatności przypadającym, zgodnie z art. 47 
ust. 1 pkt 3 ustawy systemowej, na 15 dzień następnego miesiąca. W niniejszej 
sprawie decyzja stwierdzająca, że ubezpieczona podlegała obowiązkowym 
ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia wydana została 29 listopada 
2010 r., czyli już po upływie dziesięcioletniego okresu od momentu wymagalności, 
co nastąpiło ostatecznie 15 stycznia 2010 r. Przedawnienia należności 
składkowych prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania składkowego i zakończenia 
stosunku prawnego bez zaspokojenia wierzyciela (por. art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z 

 
 
4 
dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., 
poz. 749 ze zm. w związku z art. 31 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych). Zobowiązanie, które wygasło, nie może zostać spełnione i w 
konsekwencji, wobec wygaśnięcia tego zobowiązania, zachodzi również brak 
podstaw do jego ustalenia. Do takiego ustalenia zobowiązania zmierzał zaś organ 
rentowy w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu Apelacyjnego, skoro nastąpiła 
prekluzja ustalania należnych składek, to rozważenia wymaga celowość oraz 
zasadność wydania decyzji dotyczącej obowiązku ubezpieczeń społecznych, 
zwłaszcza że jej konsekwencją jest powstanie z mocy samej ustawy obowiązku 
przekazania dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi za okres 
objęty decyzją (art. 38 ust. 2 ustawy systemowej). Taki właśnie obowiązek, ciążący 
z mocy prawa na płatniku, stwierdził w pouczeniu zaskarżonej decyzji organ 
rentowy. Zdaniem Sądu, zasadnie w tym względzie skarżący powołał się na przepis 
art. 47 ust. 3c ustawy systemowej, którego brzmienie w okresie od 1 stycznia 
2003 r. do 1 stycznia 2012 r. było następujące: „Kopie deklaracji rozliczeniowych i 
imiennych raportów miesięcznych oraz dokumentów korygujących te dokumenty 
płatnik składek zobowiązany jest przechowywać przez okres 10 lat od dnia ich 
przekazania do wskazanej przez Zakład jednostki organizacyjnej Zakładu, w formie 
dokumentu pisemnego lub elektronicznego.” Według Sądu odwoławczego, 
usankcjonowany powyższym przepisem 10 - letni obowiązek przechowywania 
dokumentacji dotyczącej ubezpieczeń społecznych oznacza, że po upływie 10 lat 
płatnik nie musi dysponować dokumentami niezbędnymi dla wykonania nałożonego 
na niego, w pouczeniu zaskarżonej decyzji, zobowiązania. Tymczasem w 
konsekwencji wydania decyzji objętej sporem z mocy prawa ciążą na płatniku 
obowiązki, których istnienie organ rentowy w decyzji stwierdził. 
Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zażaleniem, 
zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., przez rozstrzygnięcie o uchyleniu 
zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego oraz poprzedzającej go decyzji organu 
rentowego, pomimo że nie zostały ustalone okoliczności stanowiące ustawowe 
przesłanki dopuszczalności uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji. 
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu drugiej 
instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. 

 
 
5 
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że przepis art. 47714a k.p.c., 
zezwalając sądowi drugiej instancji, w razie uchylenia wyroku sądu pierwszej 
instancji, na uchylenie decyzji organu rentowego i przekazanie sprawy temu 
organowi 
do 
ponownego 
rozpoznania, 
nie 
określa 
żadnych 
przesłanek 
dopuszczalności takiego rozstrzygnięcia. Według skarżącego, słusznie Sąd 
Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 stycznia 2010 r. w sprawie sygn. akt 
II UK 148/09, stwierdził, że norma prawna art. 47714a k.p.c. nie ma bytu 
samodzielnego, a jego zastosowanie wymaga w pierwszej kolejności zaistnienia 
stanu określonego hipotezą art. 386 § 4 k.p.c. Sąd drugiej instancji władny jest więc 
uchylić wyrok sądu pierwszej instancji i poprzedzającą go decyzję organu 
rentowego tylko w takim wypadku, gdy zachodzą przesłanki wyszczególnione w 
tym przepisie, a więc gdy doszło do nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji 
istoty sprawy, albo zachodziła potrzeba przeprowadzenia, dla wydania wyroku, 
postępowania dowodowego w całości. 
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny nie uznał, 
aby wystąpiła którakolwiek z powyższych okoliczności. Sąd ubezpieczeń 
społecznych orzeka w rozpoznawanej sprawie w zakresie wyznaczonym przez 
treść decyzji organu rentowego rozumianą jako rozstrzygnięcie o konkretnym 
obowiązku lub prawie adresata decyzji. Sąd ubezpieczeń społecznych nie jest 
natomiast 
związany 
uzasadnieniem 
decyzji, 
gdyż 
rozpoznając 
sprawę 
merytorycznie, ma prawo i obowiązek uwzględnić nawet te istotne okoliczności 
faktyczne i prawne, ustalone na podstawie własnego postępowania dowodowego i 
własnej analizy stanu prawnego, które organ rentowy pominął lub ustalił błędnie. 
Konsekwentnie, zdaniem skarżącego w sprawie, której przedmiotem jest kontrola 
legalności decyzji organu rentowego, rozstrzygającej o podleganiu ubezpieczeniom 
społecznym, nierozpoznanie istoty sprawy musiałoby polegać na nieustaleniu przez 
Sąd pierwszej instancji, czy istniał w spornym okresie tytuł do podlegania 
ubezpieczeniom społecznym, o jakim orzekł organ rentowy. Takiego uchybienia 
Sąd Apelacyjny jednakże nie stwierdził. 
Niezależnie od tego, według organu rentowego, Sąd Apelacyjny w oparciu o 
przeprowadzoną przez siebie analizę przepisów prawa materialnego, tj. art. 38 
ust. 2 i art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, doszedł do 

 
 
6 
błędnego wniosku, że upływ terminu przedawnienia należności z tytułu składek 
może 
stanowić 
przeszkodę 
dla 
orzekania 
w 
przedmiocie 
podlegania 
ubezpieczeniom społecznym i ustalania wymiaru nieopłaconych składek. Wbrew 
przyjętej przez Sąd tezie, art. 40 ust. 1b oraz art. 40 ust. 1c pkt 1 ustawy 
systemowej 
wprost 
przewidują 
bowiem 
ewidencjonowanie 
na 
koncie 
ubezpieczonego danych także o składkach przedawnionych. Z kolei na mocy 
art. 25 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze 
zm., dalej jako „ustawa emerytalna”), podstawą obliczenia emerytury z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. jest kwota 
składek 
na 
ubezpieczenia 
emerytalne 
zewidencjonowana 
na 
koncie 
ubezpieczonego. Gdyby przyjąć, że do kwoty składek ewidencjonowanych na 
koncie ubezpieczonego, o jakim mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej, 
czyli niebędącego jednocześnie płatnikiem składek, nie można zaliczyć kwoty 
składek przedawnionych, ustalonej pomimo jej niezgłoszenia przez płatnika przed 
upływem okresu przedawnienia, to uchybienie płatnika skutkowałoby w przyszłości 
obniżeniem wysokości świadczenia ubezpieczonego. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Istotę sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. określa przedmiot i zakres 
postępowania sądowego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych 
bezpośrednim przedmiotem sprawy jest odwołanie od decyzji organu rentowego. 
Oczywiście odwołanie odnosi się do decyzji i przez to podlega ona także 
rozpoznaniu przez sąd, ale tym co podlega podstawowej kognicji jest odwołanie; to 
ocena jego zasadności (niezasadności) jest głównym zadaniem sądu ubezpieczeń 
społecznych; z kolei ocena odwołania staje się podstawą, główną przesłanką 
ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. 
W niniejszej sprawie zaskarżona odwołaniem decyzja dotyczyła podlegania 
przez ubezpieczoną ubezpieczeniom społecznym w okresie od 23 marca 1999 r. do 
31 grudnia 1999 r. w związku z wykonywaniem na rzecz odwołującego się pracy na 
podstawie umowy zlecenia. Zakresem odwołania od tej decyzji nie był jednak 

 
 
7 
objęty, jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny, sam fakt podlegania przez 
ubezpieczoną 
z 
tego 
tytułu 
obowiązkowi 
ubezpieczeń. 
Odwołujący 
się 
kwestionował bowiem dopuszczalność dokonywania takiego ustalenia po upływie 
terminu przedawnienia należności składkowych. Inaczej mówiąc, przedmiotem 
sprawy nie było to, czy w spornym okresie ubezpieczona powinna podlegać 
ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, na czym skupił 
się Sąd pierwszej instancji, lecz to, czy możliwe jest stwierdzenie podlegania tym 
ubezpieczeniom po upływie 10 lat od wymagalności ostatniej składki na to 
ubezpieczenie. 
Postępowanie przed organem rentowym nie może być bezprzedmiotowe. 
Wszczęcie postępowania ma na celu doprowadzenie do takiego rozstrzygnięcia 
sprawy decyzją, która skonkretyzuje podmiotowo i przedmiotowo, a więc w 
odniesieniu do konkretnej osoby, jak też w sprawie konkretnej przedmiotowo, 
uprawnienia i obowiązki wyprowadzone z przepisów obowiązującego w dacie 
orzekania (rozstrzygania sprawy) prawa materialnego. W przypadku, gdy zachodzą 
przeszkody do tego, aby takie prawa i obowiązki określić w odniesieniu do 
konkretnego podmiotu, należy mówić o bezprzedmiotowości postępowania, a w 
konsekwencji niemożliwości wydania merytorycznej decyzji orzekającej o tych 
prawach i obowiązkach. 
Przedawnienie zobowiązań składkowych uwzględniane jest z urzędu, a po 
jego upływie następuje wygaśnięcie prawa (art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej 
w związku z art. 31 i art. 32 ustawy systemowej), co stanowi konstytutywne cechy 
instytucji prekluzji w prawie cywilnym, odróżniające ją od przedawnienia. 
Przedawnienie zobowiązań składkowych różni się zatem dość istotnie od 
przedawnienia w prawie cywilnym, zważywszy, że prowadzi ono (inaczej niż w 
prawie cywilnym) do wygasania zobowiązań. W prawie cywilnym po upływie 
terminu przedawnienia zobowiązanie istnieje nadal, tyle że jako zobowiązanie 
naturalne - dłużnik, który wykonał świadczenie, nie może żądać jego zwrotu. 
Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, w brzmieniu obowiązującym 
przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych 
obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), należności z 
tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 10 

 
 
8 
lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należności z tytułu składek stają 
się wymagalne w terminie płatności przypadającym, zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 3 
ustawy systemowej, na 15 dzień następnego miesiąca. W niniejszej sprawie 
decyzja stwierdzająca, że ubezpieczona podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom 
społecznym z tytułu umowy zlecenia wydana została 29 listopada 2010 r., czyli już 
po upływie dziesięcioletniego okresu od momentu wymagalności, co nastąpiło 
ostatecznie 15 stycznia 2010 r. W takiej sytuacji organ rentowy nie ma możliwości 
dochodzenia od płatnika składek z tego tytułu, gdyż zobowiązanie składkowe 
wygasło. Z pewnością więc wydanie decyzji będącej przedmiotem sporu nie służyło 
określeniu 
obowiązków 
płatnika 
polegających 
na 
opłaceniu 
składek 
na 
ubezpieczenia społeczne. Z uwagi na zakres odwołania od decyzji konieczne było 
jednak również rozważenie, czy z uwagi na termin wydania tej decyzji istniały 
przeszkody do określenia obowiązku odwołującego się w postaci przekazania 
dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi za okres objęty decyzją 
(por. art. 38 ust. 2 ustawy systemowej), a także, czy na skutek wydania decyzji tej 
treści okres od 23 marca do 31 grudnia 1999 r. mógłby być uznany za okres 
ubezpieczenia z tytułu wykonywania umowy zlecenia, czy też istniały przeszkody 
do przydania mu takiego charakteru. Zarówno bowiem stwierdzenie w świetle 
przepisów prawa materialnego niedopuszczalności zobowiązania płatnika do 
przekazania dokumentów związanych z ubezpieczeniem, jak i niemożności 
faktycznego uznania spornego okresu za okres ubezpieczenia, biorąc także pod 
uwagę wygaśnięcie zobowiązania składkowego, oznaczałoby bezprzedmiotowość 
postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniom społecznym, albowiem w 
takiej sytuacji decyzja w istocie nie służyłaby ani podmiotowej, ani przedmiotowej 
konkretyzacji żadnych uprawnień, czy też obowiązków, wyprowadzanych z 
przepisów prawa materialnego. 
Przedmiot niniejszej sprawy wymagał więc rozważań odnoszących się do 
okresu, przez który płatnik składek ma obowiązek przechowywać dokumenty 
związane z ubezpieczeniem, a także do tego, czy po upływie terminu 
przedawnienia zobowiązań składkowych istnieje możliwość ustalenia wysokości 
zobowiązania z tego tytułu, co z kolei ma bezpośredni wpływ na kwestię uznania 
tego okresu za okres ubezpieczenia. Obowiązek ubezpieczenia nie jest bowiem 

 
 
9 
tożsamy z okresem ubezpieczenia, który jest uzależniony od opłacania składki lub 
zwolnienia z obowiązku opłacania składki (por. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy 
emerytalnej). Prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych jest zaś uzależnione 
od 
posiadania 
wymaganego 
okresu 
ubezpieczenia 
(składkowego 
lub 
nieskładkowego), a nie od obowiązku podlegania ubezpieczeniu (por. art. 5 ust. 1 
pkt 1 ustawy emerytalnej). I choć z art. 5 ust. 4 ustawy emerytalnej wynika a 
contrario, że przy ustalaniu prawa do emerytury i renty dla osoby niebędącej 
płatnikiem składek na własne ubezpieczenia podlega uwzględnieniu okres, za który 
nie zostały opłacone składki, mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom 
emerytalnemu i rentowym w tym okresie, to jednak ocenie musi być poddane to, 
czy dotyczy to również okresu, odnośnie do którego wysokości składek w ogóle nie 
można ustalić. Jeżeli bowiem wymiar składek, które wygasły, nie może zostać 
dokonany 
(por. 
uchwałę 
składu 
siedmiu 
sędziów 
Naczelnego 
Sądu 
Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2012 r., I FPS 1/12, LEX nr 1228164, czy wyrok 
Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2010 r., II UK 377/09, OSNP 2011 nr 23 – 24, 
poz. 307), to takiego nieustalonego co do wysokości zobowiązania nie można 
zewidencjonować na koncie osoby podlegającej ubezpieczeniom społecznym 
nawet jako składek należnych (por. art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej), czy też 
przedawnionych (por. art. 40 ust. 1b ustaw systemowej), co nie tylko uniemożliwia 
przyjęcie ich za podstawę obliczenia emerytury dla osób urodzonych po 31 grudnia 
1948 r. (por. art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej), ale i nasuwa zasadniczą wątpliwość 
w kwestii uwzględnienia takiego okresu jako okresu składkowego przy ustalaniu 
prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. 
Sąd Okręgowy nie rozstrzygnął tak rozumianego przedmiotu sprawy, a tym 
samym nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Zarzut żalącego 
się odnośnie do naruszenia tego przepisu jest więc nieuzasadniony. 
Ewentualne stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie 
podlegania przez A. B. ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy 
zlecenia na rzecz odwołującego się prowadzić by musiało do jego umorzenia przed 
organem rentowym (por. art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 123 ustawy 
systemowej). W zakresie kompetencji sądu ubezpieczeń społecznych orzekającego 
w pierwszej instancji, określonym przepisami art. 47714 k.p.c., nie mieści się zaś 

 
 
10
uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania przed organem rentowym, 
wobec czego konieczne było, oprócz uchylenia wyroku Sądu Okręgowego, 
uchylenie także poprzedzającej go decyzji i przekazanie sprawy bezpośrednio 
organowi rentowemu do ponownego rozpoznania (art. 47714a k.p.c.), jak prawidłowo 
stwierdził Sąd Apelacyjny. 
 
Z tych względów, uznając zażalenie za nieuzasadnione, Sąd Najwyższy 
postanowił jak w sentencji (art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.).