II UZ 38/11

Sygn. akt II UZ 38/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 21 listopada 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Romualda Spyt (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
SSA Jolanta Frańczak (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku Z. W. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o wydanie decyzji, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 listopada 2011 r., 
zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [….] 
z dnia 18 maja 2011 r.,  
 
odrzuca zażalenie. 
 
UZASADNIENIE  
 
Ubezpieczona Z. W. wniosła do Sądu Okręgowego – Sądu Ubezpieczeń 
Społecznych odwołanie w związku z bezczynnością Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, który nie wykonał postanowienia tegoż Sądu z dnia 20 września 2007 
r. i nie wydał decyzji w sprawie o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. 
Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z dnia 20 
listopada 2009 r. oddalił odwołanie. 
Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją z dnia 8 marca 2007 r. Zakład 
Ubezpieczeń Społecznych przyznał  ubezpieczonej Z. W. prawo do renty z tytułu 
częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 sierpnia 2008 r. Rozpoznając 
odwołanie ubezpieczonej od powyższej decyzji postanowieniem z dnia 20 września 

 
 
2 
2007 r. Sąd Okręgowy uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę Zakładowi 
Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania, umarzając postępowanie 
sądowe. Następnie organ rentowy skierował sprawę do lekarza orzecznika ZUS, 
który orzeczeniem z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznał, że Z. W. jest częściowo 
niezdolna do pracy do dnia 31 sierpnia 2011 r. Odmiennej oceny zdolności do 
pracy dokonała komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 27 października 2008 r. 
przyjmując, że ubezpieczona jest częściowo niezdolna do pracy do dnia 
31 października 2009 r. Wówczas decyzją z dnia 17 listopada 2008 r. organ 
rentowy przyznał Z. W. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 
października 2009 r. Kolejną decyzją z dnia 25 listopada 2008 r., wykonując 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 20 września 2007 r., organ rentowy 
przyznał ubezpieczonej prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 
21 lipca 2006 r. do dnia 31 października 2009 r. 
Sąd Okręgowy w dokonanych wywodach prawnych stwierdził, że odwołanie 
jest bezpodstawne, ponieważ organ rentowy wydał decyzję w dniu 25 listopada 
2008 r., czyli przed złożeniem przez ubezpieczoną skargi na bezczynność organu 
rentowego. Przedmiotowa decyzja rozpoznaje wniosek ubezpieczonej z dnia 16 
września 2005 r. w przedmiocie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do 
pracy i od tej decyzji ubezpieczonej przysługiwało prawo złożenia odwołania. 
Apelację od powyższego wyroku złożyła ubezpieczona. Zaskarżonemu 
wyrokowi 
zarzuciła 
naruszenie 
prawa 
materialnego 
przez 
odmowę 
przeprowadzenia rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji ZUS dla osób 
zagrożonych całkowitą lub częściową niezdolnością do pracy albo osób 
pobierających rentę okresową stosownie do przepisów rozporządzenia Rady 
Ministrów z dnia 12 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu 
kierowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na rehabilitację leczniczą oraz 
art. 4779 § 4 k.p.c. poprzez niewydanie przez organ rentowy decyzji, do której 
wydania został zobligowany przez Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 
20 września 2007 r. 
Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 18 maja 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił odwołanie. 

 
 
3 
Sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie 
z brzmieniem art. 4779 § 4 k.p.c., jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji w terminie 
dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, 
odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Jeżeli 
odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy, sąd 
w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ rentowy do wydania decyzji 
w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, lub orzeka co do 
istoty sprawy; jednocześnie sąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ 
rentowy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 47714 § 1 k.p.c.). 
Odwołanie w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy, przysługuje 
wówczas gdy, mimo złożenia wniosku przez ubezpieczonego, organ rentowy 
w terminie dwóch miesięcy od jego zgłoszenia nie wydał decyzji załatwiającej 
wniosek. W sytuacji, gdy organ rentowy wydał i wykonał decyzję, a jedynie nie 
doręczył jej zainteresowanemu, odwołanie w związku z bezczynnością organu 
rentowego podlega odrzuceniu, co wynika jednoznacznie z postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 24 września 2001 r., II UKN 560/00 (OSNP 2003 nr 13, poz. 
322). 
Sąd drugiej instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 20 września 2007 r. 
Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję organu rentowego z 
dnia 8 marca 2007 r., wydaną na skutek wniosku ubezpieczonej z dnia 30 czerwca 
2006 r. i przekazał sprawę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do ponownego 
rozpoznania, umarzając postępowanie sądowe. W dniu 25 listopada 2008 r. organ 
rentowy wydał stosowną decyzję, przyznając ubezpieczonej prawo do renty z tytułu 
niezdolności do pracy od dnia 21 lipca 2006 r. do dnia 31 października 2009 r., 
jednocześnie wskazując w tej decyzji, że wykonuje w ten sposób „wyrok z dnia 20 
września 2007 r." Powyższe okoliczności świadczą o tym, że organ rentowy nie był 
w sprawie bezczynny i wydał stosowną decyzję. Co prawda w aktach rentowych 
brak jest dowodu doręczenia tej decyzji ubezpieczonej, jednak nie może to 
świadczyć o nieistnieniu decyzji, a jedynie może mieć znaczenie przy badaniu 
początku biegu terminu do wniesienia odwołania. 
W ocenie Sądu drugiej instancji okoliczność, że brak jest dowodu, iż decyzja 
została doręczona adresatowi, a po jej ujawnieniu adresat uważa, że jest dla niego 

 
 
4 
krzywdząca, nie może być podstawą odwołania w związku z niewydaniem decyzji 
przez organ rentowy, gdyż decyzja funkcjonuje w obrocie prawnym. W przypadku, 
gdy strona wniosła odwołanie w związku z niewydaniem decyzji a decyzja została 
faktycznie wydana, skutkuje to jego odrzuceniem jako niedopuszczalnego z uwagi 
na brak drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). Sąd nie może w takim przypadku 
wydać merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania, lecz stwierdzając 
jego niedopuszczalność, powinien odwołanie odrzucić. 
Zażalenie na postanowienie wniósł pełnomocnik ubezpieczonej domagając 
się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z uwagi na konieczność 
przeprowadzenia postępowania dowodowego co do stanu zdrowia skarżącej 
i wydania stosownej decyzji rentowej przez sąd niższej instancji, ewentualnie 
uchylenia postanowienia w zaskarżonym zakresie i przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania organowi rentowemu wraz ze zobowiązaniem go do 
działania zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 4779 § 31 zd. 3 k.p.c., to jest 
rozpoznania sprawy rentowej w adekwatnym postępowaniu po zajęciu stanowiska 
co do stanu zdrowia przez komisję lekarską ZUS na zasadzie złożonego sprzeciwu 
z dnia 9 kwietnia 2006 r., a także zasądzenia kosztów postępowania wraz 
z kosztami zastępstwa procesowego za obie instancje w wysokości podwójnej 
stawki minimalnej według norm przypisanych, jak również uiszczonej opłaty 
skarbowej w wysokości 17 złotych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 
a) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 316 k.p.c. w zw. z art. 7 
Konstytucji RP poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w 
orzekaniu na podstawie nieistniejącej w sensie formalno - prawnym decyzji z dnia 
25 listopada 2008 r. i nieistniejących formalno - prawnie w tym zakresie akt sprawy 
w sytuacji, gdy konstytucyjna zasada orzekania na podstawie i w granicach prawa 
nakazuje pominięcie tejże decyzji jako nieistniejącej wskutek niedoręczenia stronie 
oraz wydanej poza procedurą przewidzianą przez Kodeks postępowania cywilnego; 
b) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 316 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. 
poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się przyjęciem za podstawę 
rozstrzygnięcia stanu rzeczy nieistniejącego w sprawie, to jest wydania przez organ 
rentowy ponownej decyzji z dnia 25 listopada 2008 r. po zgodnym z prawem 

 
 
5 
i wymaganym do jej wydania przeprowadzeniu procedury orzeczniczej przed 
komisją lekarską ZUS w sytuacji, gdy procedura ta nie została w ogóle wykonana 
a komisja lekarska ZUS orzekała w zupełnie innej sprawie i tym samym jej 
orzeczenie nie może być wykorzystane do wydania decyzji z dnia 25 listopada 
2008 r., co jest z kolei skutkiem arbitralnej, a nie swobodnej oceny dowodów; 
c)  naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 2 Konstytucji RP poprzez 
naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa wskutek dopuszczenia do 
implementacji w skarżonym orzeczeniu wad opisanych powyżej i legalizacji 
bezczynności organu. 
W uzasadnieniu zarzutów zażalenia pełnomocnik skarżącej wskazał, że 
zgodnie z fundamentalną zasadą państwa prawa, „decyzja zalegająca w aktach 
sprawy” niedoręczona stronie ani żadnemu innemu podmiotowi nie wywołuje 
żadnych skutków prawnych, które mogą zaistnieć dopiero z chwilą owego 
skutecznego 
doręczenia 
czy 
ogłoszenia 
(wyrok 
Naczelnego 
Sądu 
Administracyjnego 
z 
dnia 
5 
marca 
2009 
r. 
l 
OSK 
453/2008, 
http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Sąd drugiej instancji przyjął, że decyzja organu 
rentowego z dnia 25 listopada 2008 r. nigdy nie została doręczona skarżącej, to 
w konsekwencji powinien również przyjąć, że nie istnieje w sensie formalno -
prawnym. Odmienna wykładnia jest sprzeczna z art. 2 Konstytucji RP 
i prowadziłaby do możliwości „inkwizycyjnego" decydowania o sprawach strony bez 
jej udziału, a nawet legalizacji niekompetencji organów rentowych. Ponadto w razie 
wątpliwości co do wykładni bezczynności organów państwa członkowskiego 
w rozumieniu przepisu art. 47 Karty Praw Podstawowych, będącej częścią Traktatu 
o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, sąd ma obowiązek zwrócić się w trybie pytania 
prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z wnioskiem 
o wykładnię przepisów. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
W rozpoznawanej sprawie rozważenia przede wszystkim wymagała 
dopuszczalność wniesionego zażalenia. Zgodnie z treścią art. 3941 § 1 k.p.c. 

 
 
6 
zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej 
instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności 
z prawem prawomocnego orzeczenia oraz co do kosztów procesu, które nie były 
przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Według art. 3941 § 2 k.p.c. 
w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także 
na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, 
z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981 k.p.c. (czyli postanowień 
w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących 
postępowanie w sprawie, od których przysługuje skarga kasacyjna), a także 
postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu 
pierwszej instancji. 
Zaskarżone przez pełnomocnika skarżącej postanowienie Sądu drugiej 
instancji dotyczy odrzucenia odwołania w związku z niedopuszczalnością drogi 
sądowej. Z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny wynika 
jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu 
ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe (por. 
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 czerwca 1998 roku, II UK 105/98, 
OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 529; z dnia 26 września 2005 roku, II UZ 52/05, OSNP 
2006 nr 15-16, poz. 254). Przyjmuje się również, że postanowienie sądu drugiej 
instancji oddalające zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji 
o odrzuceniu odwołania od decyzji organu rentowego należy traktować jako 
postanowienie „w przedmiocie odrzucenia pozwu” w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c. 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 maja 2006 r., I UK 314/05, 
OSNP 2007 nr 11-12, poz. 173; z dnia 17 stycznia 2001 r., II UZ 141/00, 
OSNAPiUS 2002 nr 19, poz. 472; z dnia 30 września 2008 r., II UZ 41/08, 
niepublikowane). 
Zatem postanowienie Sądu drugiej instancji, którym uchylono wyrok Sądu 
Okręgowego i odrzucono odwołanie, nie jest wymienione w art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. 
jako rodzaj orzeczenia, od którego przysługuje stronom prawo złożenia zażalenia 
do Sądu Najwyższego. Stanowi ono wyjątek, o którym mowa w art. 3941 § 2 k.p.c. 
i zgodnie z art. 3981 k.p.c. jest postanowieniem, na które przysługuje skarga 
kasacyjna. Strona nie może przewidzianego prawem środka odwoławczego 

 
 
7 
zastępować innym środkiem odwoławczym. Postępowanie cywilne nie dopuszcza 
konkurencji środków zaskarżenia tego samego orzeczenia, niewłaściwy środek 
zaskarżenia jest zatem niedopuszczalny i jako taki podlega odrzuceniu (por. 
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 2 marca 2000 r., III CKN 258/00, LEX nr 
530732; z dnia 21 stycznia 2009 r., III CZ 2/09, LEX nr 738109; z dnia 3 lutego 
2011 r., II UZ 49/10, LEX nr 846584). 
Należy mieć na względzie, że przymus adwokacko – radcowski 
w postępowaniu przed Sądem Najwyższym był ze strony ustawodawcy wyrazem 
przekonania, że zapewni to wysoki poziom zastępowania stron przed tym Sądem 
i obliguje 
fachowego 
pełnomocnika 
do 
wniesienia 
prawidłowego 
środka 
zaskarżenia. Od adwokata i radcy prawnego należy wymagać profesjonalizmu, 
czego przejawem jest między innymi dostosowanie czynności do wymagań 
wynikających z jednoznacznej normy prawnej, jaką jest art. 3941 § 2 k.p.c. 
w związku z treścią art. 3981 § 1 k.p.c. 
W wyroku z dnia 12 marca 2002 r. (sygn. P 9/01, OTK ZU nr 2/A/ 2002, poz. 
14) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że od profesjonalnego pełnomocnika 
legitymującego się wykształceniem prawniczym i odpowiednimi kwalifikacjami 
zawodowymi oraz przynależnością do określonej korporacji, można i należy 
oczekiwać, że przy dołożeniu należytej staranności pismo procesowe będzie 
sporządzone z zachowaniem wszelkich wymagań formalnych. Pogląd ten został 
powtórzony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1 lipca 2008 r. (sygn. SK 
40/07, OTK-A 2008 nr 6, poz. 101). Również w piśmiennictwie przyjmuje się, że 
zasada formalizmu procesowego jest nieodzownym elementem sprawnego i 
rzetelnego przeprowadzenia postępowania, a wymaganie wniesienia prawidłowego 
środka zaskarżenia, nie może być oceniane, jako niemożliwe do spełnienia przez 
fachowego pełnomocnika. Tym bardziej, że inne są wymogi formalne, które 
ustawodawca wprowadził dla skargi kasacyjnej a inne dla zażalenia. 
Reasumując skoro na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające 
odwołanie nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, to wniesione przez 
pełnomocnika skarżącej zażalenie, należy uznać za niedopuszczalny środek 
zaskarżenia i tym samym podlegający odrzuceniu na mocy art. 3941 § 3 k.p.c. 
w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 373 i 370 k.p.c.