II UZ 31/07

Postanowienie z dnia 23 listopada 2007 r. 
II UZ 31/07 
 
Obowiązek pouczenia strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia 
uregulowany w art. 327 k.p.c. określa sytuacje, w których sąd dokonuje po-
uczenia z urzędu - bez jakiejkolwiek aktywności strony. Natomiast w pozosta-
łych przypadkach pouczenie o sposobie zaskarżenia wyroku jest możliwe 
wtedy, kiedy strona wystąpi o stosowną informację. 
 
Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Romualda Spyt 
(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopa-
da 2007 r. sprawy z wniosku Małgorzaty S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-
łecznych-Oddziałowi w S. z udziałem zainteresowanego Wiesława M. o wyłączenie z 
ubezpieczenia społecznego, na skutek zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie 
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] 
 
1. o d r z u c i ł   zażalenie w części dotyczącej pkt I zaskarżonego postano-
wienia; 
2. o d d a l i ł   zażalenie w pozostałym zakresie; 
3. oddalił wniosek pełnomocnika - radcy prawnego Przemysława G. o zasą-
dzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego ubezpieczonej z urzędu. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2007 r. Sąd Apelacyjny w 
Szczecinie w pkt I oddalił wniosek ubezpieczonej Małgorzaty S. o przywrócenie ter-
minu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku tego Sądu z uzasadnieniem w spra-
wie [...], w pkt II odrzucił wniosek o doręczenie powyższego wyroku z uzasadnie-
niem. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że ubezpieczona była 
prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na dzień 17 
października 2006 r., na który się nie stawiła. Dopiero w dniu 2 stycznia 2007 r. z 

 
2
rozmowy telefonicznej dowiedziała się, iż orzeczenie zapadło. W tym też dniu ubez-
pieczona nadała w urzędzie pocztowym pismo, w którym wniosła o doręczenie wyro-
ku z uzasadnieniem wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej 
czynności procesowej. Usprawiedliwiając uchybienie terminu stwierdziła, że liczyła 
na to, iż wyrok Sądu Apelacyjnego zostanie jej doręczony z urzędu, z tego względu, 
że zawiadomienie o terminie rozprawy nie zawierało żadnych pouczeń. Oceniając 
zasadność wniosku o przywrócenie terminu Sąd Apelacyjny uznał, że uchybienie 
terminu nastąpiło z winy ubezpieczonej, która chociaż miała możliwość zasięgnięcia 
informacji o treści wyroku i sposobie jego zaskarżenia, choćby poprzez kontakt tele-
foniczny z sekretariatem Wydziału, nie skorzystała z tej możliwości, pozostając w 
niczym nieuzasadnionym przekonaniu, że wyrok zostanie jej doręczony z urzędu. Z 
tych przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że nie ma podstaw do przywrócenia terminu do 
dokonania czynności procesowej na podstawie art. 168 § 1 k.p.c. i wniosek o dorę-
czenie wyroku z uzasadnieniem - jako spóźniony odrzucił na podstawie art. 328 § 1 
k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. 
 
Ubezpieczona zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i wniosła o jego 
zmianę i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasad-
nieniem i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego. Posta-
nowieniu temu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 5 k.p.c. w związku z art. 367 k.p.c. 
oraz art. 168 § 1 k.p.c., poprzez uznanie przez Sąd, że uchybiła terminowi do doko-
nania czynności procesowej ze swojej winy. 
 
W zażaleniu podniesiono, że przekonanie ubezpieczonej o tym, iż wyrok zo-
stanie jej doręczony z urzędu, było uzasadnione. W zawiadomieniu o terminie roz-
prawy nie zawarto, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 5 k.p.c., pouczenia, 
iż wyrok sądu drugiej instancji, wydany pod nieobecność strony, nie jest wyrokiem 
zaocznym, a zatem doręczanym z urzędu. Również sam ustawodawca dopuszczał 
możliwość takiego błędnego przekonania, skoro w przepisie art. 367 k.p.c. wyraźnie 
dał wyraz temu, że taki wyrok nie jest wyrokiem zaocznym. Zdaniem skarżącej, skoro 
w zawiadomieniu o terminie rozprawy zawarto informację, że stawiennictwo nie jest 
obowiązkowe, winno tam również znaleźć się pouczenie, że w razie wydania wyroku 
pod nieobecność strony wyrok ten nie jest wyrokiem zaocznym, względnie poucze-
nie, że wyrok nie zostanie stronie doręczony z urzędu. Z tych względów stanowisko 
Sądu Apelacyjnego o braku podstaw do przywrócenia uchybionego terminu w opar-
ciu o przepis art. 168 § 1 k.p.c. nie jest trafne. Na poparcie swojej argumentacji skar-

 
3
żąca powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 13 
lipca 2000 r., II UKN 639/99 (OSNAPiUS 2002 nr 3, poz. 78) oraz w postanowieniu z 
dnia 9 września 1997 r., III CK 389/97 (LEX nr 50531). 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać 
należy, że zażalenie skierowane przeciwko rozstrzygnięciu zawartemu w pkt 1 za-
skarżonego wyroku jest niedopuszczalne z mocy prawa, gdyż orzeczenie oddalające 
wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasad-
nieniem nie jest postanowieniem kończącym sprawę jako całość lecz postanowie-
niem rozstrzygającym kwestię incydentalną, gdyż jego celem nie jest badanie do-
puszczalności dokonania czynności procesowej inicjującej kolejny etap postępowa-
nia, tylko ocena zasadności wniosku. Kończącym postępowanie jest tylko takie orze-
czenie, którego uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy 
co do istoty przez sąd danej instancji (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31 
maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1). W tym przypadku jest to posta-
nowienie odrzucające wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. 
Przechodząc do tej kwestii, Sąd Najwyższy uznał zarzuty zażalenia za bezza-
sadne. Przepisu art. 5 k.p.c., nakładającego na sąd obowiązek udzielania stronom 
występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek 
co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynno-
ści i skutkach zaniedbań, nie należy rozumieć w ten sposób, iż sąd jest zobowiązany 
przewidywać wszelkie możliwe zachowania strony, niekorzystne dla niej i wynikające 
z przekonania płynącego z nieznajomości przepisów prawa i im na wszelki wypadek 
zapobiegać poprzez udzielanie stosownych pouczeń. Obowiązek pouczenia strony o 
przysługujących jej środkach zaskarżenia uregulowany został w przepisie art. 327 
k.p.c. Stosownie do § 1 tego przepisu stronie działającej bez adwokata, radcy praw-
nego lub rzecznika patentowego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący 
udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka zaskarżenia. W myśl 
§ 2 stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego, 
która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z 
urzędu w ciągu tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z 
pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. Przepis ten określa 

 
4
sytuacje, w których sąd dokonuje pouczenia z urzędu - bez jakiejkolwiek aktywności 
strony. Natomiast w pozostałych przypadkach obowiązek pouczenia o sposobie za-
skarżenia wyroku powstaje wtedy, kiedy strona wystąpi o stosowną informację. Do-
póki zatem strona, nieobecna na rozprawie, na której zapadł niekorzystny dla niej 
wyrok, nie zwróci się do sądu o pouczenie o sposobie i terminie jego zaskarżenia, 
dopóty sąd nie ma obowiązku instruowania jej o tym z urzędu. Nie ma zatem pod-
staw do przyjęcia, że już w zawiadomieniu o terminie rozprawy sąd winien dokony-
wać jakichkolwiek pouczeń dotyczących zaskarżenia wyroku, którego zresztą treści 
jeszcze nie zna. W wywodach zażalenia co prawda podkreśla się, iż informacja o 
nieobowiązkowym stawiennictwie na rozprawie winna zawierać nie tyle pouczenie o 
sposobie zaskarżenia wyroku co pouczenie, że strona nie otrzyma odpisu wyroku 
bez jej wniosku. Wywód ten pomija jednak jedną zasadniczą kwestię, a mianowicie 
sam odpis sentencji wyroku sądu drugiej instancji nie otwiera drogi do wniesienia 
skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną 
wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy 
od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. Nie wyjaśniono 
natomiast w zażaleniu, jaki związek zachodzi między informacją, której zamieszcze-
nie w zawiadomieniu o terminie rozprawy postuluje skarżąca a dotrzymaniem termi-
nu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Niezależnie od powyższego nieza-
mieszczenie w zawiadomieniu o terminie rozprawy informacji o tym, iż Sąd nie dorę-
cza z urzędu odpisu wyroku nie wywołuje żadnych negatywnych skutków dla strony, 
bowiem w każdym czasie może ona wystąpić w takim wnioskiem w oparciu o przepis 
art. 9 k.p.c. Powoływanie się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w sprawie 
II UKN 639/99, jest o tyle nietrafne, że pogląd o tym, że przepis art. 5 k.p.c. nie na-
kłada na sąd powinność szczegółowego instruowania strony występującej w sprawie 
bez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym co do wszelkich możli-
wych jej zachowań, lecz tylko obowiązek udzielania wskazówek potrzebnych z 
punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i gwarancji prawa strony do 
obrony, sformułowany został w zupełnie innym stanie faktycznym, a przede wszyst-
kim nie stanowi on podstawy do przerzucenia na sąd odpowiedzialności za zanie-
chania strony będące wynikiem jej rażącego niedbalstwa.  
Z niekwestionowanych przez skarżącą okoliczności faktycznych wynika, że 
przez okres ponad dwóch i pół miesiąca od rozprawy apelacyjnej - o której była pra-
widłowo zawiadomiona i na którą się nie stawiła - nie podjęła ona jakichkolwiek czyn-

 
5
ności celem ustalenia, czy zapadł wyrok w sprawie i jaki jest wynik procesu. Wbrew 
wywodom zawartym w zażaleniu przekonanie skarżącej, iż z uwagi na nieobowiąz-
kowe stawiennictwo na rozprawie apelacyjnej, zapadły na niej wyrok zostanie jej do-
ręczony z urzędu, nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej uchybienie terminu do 
złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Opisane zachowanie uchy-
bia przeciętnemu standardowi staranności w prowadzeniu własnych spraw. W kate-
goriach zawinienia można skarżącej przypisać rażące niedbalstwo, co uzasadnia 
przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, iż z własnej winy uchybiła ona terminowi do złożenia 
wniosku o doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 168 § 1 k.p.c. a contrario). 
 
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 370 k.p.c. w 
związku z art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 
k.p.c. orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia oraz na podstawie art. 39814 k.p.c. w 
związku z art. 3941 § 3 k.p.c. jak w pkt 2 sentencji. Odnośnie kosztów postępowania 
zażaleniowego Sąd Najwyższy stwierdził, że wbrew treści § 16 rozporządzenia Mini-
stra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców 
prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielo-
nej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) 
wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego nie zawiera oświad-
czenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98 OSNC 1999 nr 3, 
poz. 63). Z tych względów wniosek pełnomocnika w tym przedmiocie nie może zo-
stać uwzględniony. 
========================================