II UZ 29/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpoczęła się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 grudnia 2020 r., która stwierdziła, że A. S. od 1 listopada 2017 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek E. sp. z o.o., z tytułu wykonywania umowy o pracę zawartej z E.1 Sp. z o.o. Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 20 kwietnia 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania ZUS, uznając, że organ rentowy dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 28 k.p.a. i art. 38 ust. 1 w zw. z art. 83a ust. 1 ustawy systemowej, ponieważ stroną postępowania nie był podmiot faktycznie zatrudniający pracownika (E.1 sp. z o.o.). Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 23 lutego 2022 r. uchylił postanowienie Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c., który pozwala na wydanie orzeczenia kasatoryjnego tylko w odniesieniu do określonych rodzajów decyzji organu rentowego (nakładających zobowiązanie, ustalających jego wymiar lub obniżających świadczenie). Decyzja ZUS w tej sprawie, ustalająca podleganie ubezpieczeniom, nie mieściła się w tym katalogu. Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. E. sp. z o.o. złożyła zażalenie na wyrok Sądu Apelacyjnego, zarzucając m.in. naruszenie art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. i art. 28 k.p.a. poprzez nieuznanie, że decyzja ZUS została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie. Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. stanowi wyjątek i nie może być stosowany dowolnie szeroko. Wskazał, że istota sprawy sprowadza się do kwestii, kto był faktycznym podmiotem zatrudniającym, a nie do wadliwości proceduralnej decyzji ZUS. Sąd Najwyższy zaznaczył, że postępowanie przed sądem ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem cywilnym, a nie administracyjnym, i podlega przepisom procedury cywilnej. Podkreślono, że ZUS ma prawo ustalić, który podmiot jest faktycznym pracodawcą i płatnikiem składek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. i zakresu stosowania przepisów o postępowaniu w sprawach ubezpieczeń społecznych.
Dotyczy specyficznej sytuacji ustalenia faktycznego pracodawcy i stosowania przepisu o charakterze kasatoryjnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy decyzja ZUS ustalająca podleganie ubezpieczeniom społecznym pracownika, który faktycznie świadczy pracę dla innego podmiotu niż wskazany w umowie o pracę, może być uchylona przez sąd pierwszej instancji na podstawie art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. z powodu rażącego naruszenia przepisów postępowania przed organem rentowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. stanowi wyjątek i ma zastosowanie tylko do określonych rodzajów decyzji ZUS, a nie do decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniom społecznym, której istota sprowadza się do ustalenia faktycznego pracodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. ma na uwadze decyzje nakładające na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalające jego wymiar lub obniżające świadczenie. Decyzja ustalająca podleganie ubezpieczeniom społecznym, której przedmiotem jest ustalenie faktycznego pracodawcy, nie mieści się w tym katalogu. Postępowanie przed sądem ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem cywilnym, a nie administracyjnym.
Jaki jest zakres stosowania art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. w kontekście naruszeń przepisów postępowania przed organem rentowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. ma zastosowanie do decyzji organu rentowego dotkniętych rażącymi naruszeniami procedury, których konwalidacja nie jest możliwa przed sądem ubezpieczeń społecznych, a które dotyczą zobowiązań ubezpieczonego lub obniżenia świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że nowa regulacja z art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. stanowi wyjątek i nie może być stosowana dowolnie szeroko. Ma ona na uwadze te decyzje organu rentowego, które są dotknięte rażącymi naruszeniami procedury i których konwalidacja z tej przyczyny nie jest możliwa przed sądem ubezpieczeń społecznych. Wskazano, że przepis ten ma na uwadze sytuację ubezpieczonego oraz decyzję nakładającą na ubezpieczonego określone zobowiązanie.
Czy naruszenie przepisów k.p.a. (np. art. 28 k.p.a. dotyczącego stron postępowania) ma znaczenie w postępowaniu sądowym dotyczącym ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przed sądem powszechnym znaczenie ma przede wszystkim procedura cywilna, a nie przepisy k.p.a.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. traci na znaczeniu, ponieważ przed sądem powszechnym znaczenie ma przede wszystkim procedura cywilna. Organ rentowy staje się stroną postępowania cywilnego (pozwaną) i spór jest rozpoznawany wedle reguł procedury cywilnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. sp. z o. o. | spółka | odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Warszawie | instytucja | pozwany |
| A. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| E.1 Sp. z o.o. | spółka | podmiot zatrudniający (według umowy) |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2¹
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis stanowi wyjątek i ma zastosowanie tylko do określonych rodzajów decyzji ZUS (nakładających zobowiązanie, ustalających jego wymiar lub obniżających świadczenie), a nie do decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniom społecznym, której istota sprowadza się do ustalenia faktycznego pracodawcy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji w przypadku nierozpoznania istoty sprawy.
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja strony postępowania. Sąd Najwyższy uznał, że przepis ten nie ma znaczenia w postępowaniu sądowym dotyczącym ubezpieczeń społecznych.
ustawa systemowa art. 38 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy wydawania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
ustawa systemowa art. 83a § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy wydawania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
ustawa systemowa art. 83 § ust. 1 pkt 1a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalenia płatnika składek.
ustawa systemowa art. 38a § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Jeżeli w związku z postępowaniem wyjaśniającym lub kontrolą zachodzi konieczność wydania decyzji, o której mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1a, Zakład wydaje decyzję podmiotowi zgłaszającemu ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych oraz płatnikowi składek ustalonemu przez Zakład.
k.p.c. art. 394¹ § § 1¹
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa procesowa zażalenia.
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa materialna skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd powszechny rozpoznaje sprawy cywilne.
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie sprawy przez sąd ubezpieczeń społecznych.
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie sprawy przez sąd ubezpieczeń społecznych.
k.p.c. art. 459
Kodeks postępowania cywilnego
Szczególne regulacje dotyczące postępowań w sprawach ubezpieczeń społecznych.
k.p.c. art. 477¹¹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Płatnik może być zainteresowanym w sprawie.
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 394¹ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie zażalenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. stanowi wyjątek i nie ma zastosowania do decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniom społecznym, której istota sprowadza się do ustalenia faktycznego pracodawcy. • Postępowanie przed sądem ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem cywilnym, a nie administracyjnym, i podlega przepisom procedury cywilnej. • ZUS ma prawo ustalić, kto jest faktycznym pracodawcą i płatnikiem składek.
Odrzucone argumenty
Decyzja ZUS ustalająca podleganie ubezpieczeniom społecznym została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania przed organem rentowym (art. 28 k.p.a.). • Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c., nie uchylając decyzji ZUS na podstawie tego przepisu.
Godne uwagi sformułowania
Nowa regulacja z art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. stanowi wyjątek, który nie może być stosowany dowolnie szeroko. • Taka sytuacja nie występuje w tej sprawie, gdyż jej istota sprowadza się do kwestii, kto był podmiotem zatrudniającym. • Chodzi o rozpoznanie sprawy, a nie tylko o rozpoznanie odwołania od decyzji w trybie administracyjnym. • Przed sądem powszechnym znaczenie ma przede wszystkim procedura cywilna.
Skład orzekający
Zbigniew Korzeniowski
przewodniczący-sprawozdawca
Leszek Bielecki
członek
Jarosław Sobutka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. i zakresu stosowania przepisów o postępowaniu w sprawach ubezpieczeń społecznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalenia faktycznego pracodawcy i stosowania przepisu o charakterze kasatoryjnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w sprawach ubezpieczeń społecznych, a mianowicie zakresu stosowania przepisu pozwalającego na uchylenie decyzji ZUS z powodu naruszeń proceduralnych. Wyjaśnia, kiedy sąd może interweniować w ten sposób, a kiedy sprawa musi być rozpoznana merytorycznie.
“Kiedy sąd może uchylić decyzję ZUS z powodu błędów proceduralnych? Wyjaśnia Sąd Najwyższy.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.