II UZ 12/09

Postanowienie z dnia 17 kwietnia 2009 r. II UZ 12/09 Objęcie jednym wyrokiem wielu decyzji ustalających płatnikowi składek (pracodawcy) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdro- wotne zatrudnionych pracowników oznacza, że w skardze kasacyjnej organu rentowego roszczenia z nich wynikające podlegają zsumowaniu przy ustalaniu wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 21 k.p.c. w związku z art. 3984 § 2 k.p.c.). Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN: Romualda Spyt (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2009 r. sprawie z wniosku G.-I. M. Spółki jawnej z siedzibą w L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. z udziałem zainteresowanych: Tadeusza K., Zbigniewa B., Piotra G., Jerzego C., Piotra M., Leszka K., Jana O., Ireneusza M., Piotra P., Mariusza P. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 22 grudnia 2008 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Apelacyj- nemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępo- wania zażaleniowego. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu posta- nowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r. [...] z odwołania G.-I. M. spółki jawnej w L. prze- ciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. przy udziale zaintere- sowanych Krzysztofa K., Janusza H., Edwarda K., Marka K., Józefa K., Arkadiusza K., Kazimierza K., Zdzisława J., Tomasza J., Kazimierza K. o składki na ubezpiecze- nie zdrowotne w pkt I ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze wniesionej przez pozwanego od wyroku tego Sądu z dnia 7 sierpnia 2008 r., ustalając ją odręb- 2 nie dla każdej decyzji pozwanego objętej powyższym wyrokiem i dotyczącej konkret- nego zainteresowanego, a w pkt II odrzucił powyższą skargę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wbrew stanowisku pozwane- go niniejsza sprawa nie jest sprawą o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia, bowiem sporne decyzje, wydane odrębnie w stosunku do każdego z zainteresowanych, doty- czą wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne, a zatem dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia, stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c. Ponadto uznał, że wartość przedmiotu zaskarżenia winna być obliczona odrębnie co do każdej decyzji, wydanej w stosunku do poszczególnych zainteresowanych, bowiem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiotowe granice sporu wyznaczone są treścią zaskarżonej decy- zji. Tak rozumianym przedmiotem sporu są jednostkowe decyzje wydane w stosunku do konkretnych zainteresowanych. Występują oni w procesie w charakterze współ- uczestników formalnych w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c. z tej przyczyny, że ich roszczenia nie są oparte na tej samej podstawie faktycznej, a jedynie na takiej sa- mej. Połączenie spraw wszystkich zainteresowanych w jednym postępowaniu ma charakter wyłącznie techniczny i połączenie to nie odbiera im samodzielności. Stąd też wartość przedmiotu zaskarżenia nie wynosi 56.059,84 zł, jak wskazał pozwany, lecz liczona jednostkowo w stosunku do poszczególnych zainteresowanych jest niż- sza za każdym razem od kwoty 10.000 zł. Z tych przyczyn skarga kasacyjna podle- gała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. W zażaleniu na powyższe postanowienie, w części dotyczącej pkt II, pozwany organ rentowy, zarzucając naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c. i wnosząc o jego uchylenie, podniósł, że wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 17.417,20 zł i stanowi ją łączna kwota składek dochodzona na podstawie wszystkich decyzji będących przedmiotem postępowania. Taka kwota wynika bowiem ze zliczenia jed- nostkowych wartości przedmiotu zaskarżenia ustalonych przez Sąd Apelacyjny w pkt I postanowienia. Niezależnie od tego pozwany stoi na stanowisku, że przedmiotowa sprawa jest sprawą o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, bowiem od- wołujący się płatnik składek, zgłaszając zainteresowanych do ubezpieczenia spo- łecznego, nie objął ich obowiązkiem ubezpieczenia społecznego od przychodów uzyskiwanych przez nich w styczniu 2000 r. oraz w styczniu 2001 r., a także w stycz- niu 2002 r. W zaskarżonych decyzjach organ rentowy ustalił prawidłowe podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a także na ubezpieczenie zdrowotne, 3 a następnie wskazał właściwe kwoty składek należne za te okresy. Ponadto skarżący podniósł, że pierwotnie objął jedną decyzją z dnia 10 listopada 2005 r. wszystkich zainteresowanych w liczbie 1.262 i ustalił łączną kwotę składek w wysokości 56.059,84 zł. W wyniku wyroku Sądu Apelacyjnego uchylony został wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2006 r., a także uchylona została poprzedzająca go decyzja z dnia 10 listopada 2005 r. i sprawa zo- stała przekazana organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. Organ rentowy, zgodnie z zaleceniami Sądu Apelacyjnego, po ponownym rozpoznaniu sprawy wydał jednostkowe decyzje dotyczące każdego zainteresowanego, które aktualnie są przedmiotem niniejszego postępowania. Przedmiotowa sprawa dotyczy zatem tego samego przedmiotu zaskarżenia wynikającego z decyzji z dnia 10 listopada 2005 r. w kwocie 56.059,84 zł. Z tych przyczyn skarga kasacyjna jest dopuszczalna z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia. Organ rentowy podniósł także, że określenie wartości przedmiotu sporu następuje według sumy właściwej z daty wniesienia po- zwu i tak określona wartość pozostaje niezmieniona do końca postępowania, chyba że w dalszym jego toku nastąpi zmiana powództwa pociągająca za sobą zmianę wartości przedmiotu sporu Skarżący podkreślił także, że w niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy połą- czył sprawy dotyczące poszczególnych zainteresowanych w grupy, a nie rozpoznał ich wszystkich w jednym postępowaniu. W odpowiedzi na zażalenie odwołujący się G.-I. M. spółka jawna w L. wniósł o oddalenie zażalenie i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępo- wania zażaleniowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione, chociaż nie można podzielić jego argumentacji w całości. Przede wszystkim nie ma racji skarżący, że niniejsza sprawa jest sprawą o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Istotę sporu stanowi zagadnienie, czy wynagrodzenie za pracę wykonywaną w Republice Czeskiej należne zaintere- sowanym za grudzień 1999 r., za grudzień 2000 r. oraz za grudzień 2001 r., powinno stanowić podstawę wymiaru składek w tych miesiącach, za które wynagrodzenie to przysługiwało, czy też w miesiącach, w których było wypłacane, tj. w styczniu 2000 r., w styczniu 2001 r. i w styczniu 2002 r. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma wpływ wyłącz- 4 nie na wysokość podstawy wymiaru składek w konkretnych miesiącach. Natomiast nie było kwestionowane objęcie zainteresowanych obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym. Tę okoliczność przyznał sam skarżący we wnoszonej skardze kasacyjnej. Natomiast nie jest trafny pogląd Sądu Apelacyjnego, że wartość przedmiotu zaskarżenia winna być obliczona jednostkowo w stosunku do poszczególnych zainte- resowanych. Jednakże i w tej kwestii stanowisko skarżącego nie może być zaapro- bowane w całości. Jednym z argumentów zażalenia (najdalej idącym) jest odwołanie się do wartości przedmiotu sporu w sprawie z odwołania od decyzji z dnia 10 listopa- da 2005 r., które zakończyło się wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 7 grudnia 2006 r. [...], uchylającym wyrok Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2006 r. oraz poprze- dzającą go decyzję z dnia 10 listopada 2005 r. i przekazującym sprawę organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. Sprawa ta zatem została zakończona pra- womocnym wyrokiem sądu i obecne postępowanie nie stanowi w znaczeniu proce- sowym kontynuacji poprzedniego postępowania. Zgodnie z art. 4779 § 1 k.p.c. niniej- sza sprawa jest nową odrębną sprawą wszczętą na skutek odwołania G.-I. M. spółki jawnej w L. od decyzji objętych wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 6 lutego 2008 r. Dodatkowo podkreślić należy, że zakres decyzji z dnia 10 listopada 2005 r., dotyczą- cej wyłącznie podstawy wymiaru składek za styczeń 2000 r., jedynie częściowo po- krywa się z zakresem decyzji będących przedmiotem niniejszego postępowania, skoro dotyczą one podstawy wymiaru składek za styczeń 2000 r., styczeń 2001 r. i styczeń 2002 r. Nie ma zatem podstaw do przyjmowania, że wartość przedmiotu sporu w poprzedniej sprawie jest wiążąca w niniejszym postępowaniu. Wbrew także stanowisku skarżącego Sąd Apelacyjny w wyroku w sprawie [...] nie zalecił wydania odrębnych decyzji w stosunku do poszczególnych pracowników, a jedynie stwierdził, że pozwany w swoim postępowaniu pominął zainteresowanych (pracowników), bę- dących stroną stosunku ubezpieczenia społecznego i nie doręczył im decyzji. Nie było zatem przeszkód ku temu, aby sporne składki wszystkich pracowników objąć jedną decyzją, oczywiście zawierającą stosowne indywidualne wyliczenia w stosunku do poszczególnych pracowników, która zostałaby doręczona wszystkim zaintereso- wanym. Natomiast wielość decyzji objętej niniejszym postępowaniem oznacza jedynie to, że przy obliczeniu wartości przedmiotu zaskarżenia zastosowanie będzie miał przepis art. 21 k.p.c. (w związku z art. 3984 § 2 k.p.c.), zgodnie z którym jeżeli powód 5 dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość. Objęcie jednym wyrokiem wielu decyzji oznacza, że w skardze kasacyjnej organu rentowego roszczenia z nich wynikające podlegają zsumowaniu przy ustalaniu wartości przedmiotu zaskarżenia. Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, że w niniejszej sprawie występuje współuczestnictwo formalne. Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c. może ono występować po stronie powo- dowej lub pozwanej. W materialnoprawnym natomiast znaczeniu współuczestnictwo procesowe może zachodzić w przypadku wielości wierzycieli i wielości dłużników. Zainteresowany, a więc ten, którego prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy (art. 47711 § 2 k.p.c.), chociaż jest stroną postępowania, nie ma takiego przymiotu. Sytuacja zainteresowanego w procesie jest podobna do sytuacji interwe- nienta ubocznego (art. 76 k.p.c. - kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron, może w każdym stanie sprawy aż do za- mknięcia rozprawy w drugiej instancji przystąpić do tej strony). To, że ma on prawo do popierania stanowiska jednej ze stron, odwołującego się lub organu rentowego, wnoszenia środków zaskarżenia, nie oznacza przede wszystkim w sensie material- noprawnym, iż staje się on wierzycielem lub dłużnikiem. Roszczenie wynikające z decyzji organu rentowego zobowiązującej płatnika do zapłaty składek oparte jest na przepisie art. 46 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) i stanowi zobowiąza- nie wyłącznie płatnika składek (określane jako pobór składek) a nie zainteresowane- go. Pracownik płatnika składek nie jest ani wierzycielem, ani dłużnikiem w tym sto- sunku prawnym. Rozstrzygnięcie o tym stosunku w wyroku sądu, tj. określenie pod- stawy wymiaru składek, ma jedynie wpływ na prawa i obowiązki tego pracownika, wynikające z jego własnego zobowiązania, jakim jest obowiązek zapłaty składki w prawem określonej wysokości wynikający z obowiązku ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. W pierwszej kolejności wyrok ten określi wysokość składki, w tym finansowanej z jego własnych środków, za sporne okresy, a w dalszej kolejności rozstrzygnięcie to będzie miało wpływ na wysokość przyszłego świadcze- nia z ubezpieczenia społecznego. Podsumowując powyższe wywody, jeśli istotą sporu jest wysokość należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, wartość przedmiotu sporu, a co za tym idzie wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi różnica między wy- sokością składek zapłaconych przez odwołującego się za sporne okresy a wysoko- 6 ścią składek wyliczoną przez organ rentowy w zaskarżonych decyzjach objętych wy- rokiem Sądu Apelacyjnego. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zaża- leniowego rozstrzygnięto po myśli art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. ========================================