II USKP 89/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada 2021 r. (sygn. akt II USKP 89/21) uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w sprawie dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia. Sprawa dotyczyła A. Ż., która zawarła umowę zlecenia z babcią, K. W., na świadczenie usług pielęgnacyjnych i opiekuńczych nad dziadkami. Organ rentowy zakwestionował podleganie ubezpieczeniom, twierdząc, że umowa była pozorna i miała na celu jedynie uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Sąd Okręgowy przychylił się do tej argumentacji, uznając umowę za pozorną. Sąd Apelacyjny zmienił jednak wyrok, stwierdzając, że umowa była ważna i A. Ż. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną organu rentowego, uznał, że zarzuty dotyczące naruszeń proceduralnych nie są zasadne, jednakże kwestia pozorności umowy wymaga dalszego zbadania. Kluczowe dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy świadczona pomoc wynikała z umowy zlecenia, czy też z obowiązku alimentacyjnego między członkami rodziny. Sąd Najwyższy podkreślił, że mimo braku zakazu zatrudniania osób bliskich, relacje rodzinne wymagają szczególnej wnikliwości przy analizie charakteru prawnego stosunków, zwłaszcza w kontekście obowiązku alimentacyjnego. Z uwagi na niedostateczne ustalenia faktyczne w zakresie pozorności umowy, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, czy umowa zlecenia zawarta między członkami rodziny, zwłaszcza w kontekście świadczenia usług opiekuńczych, może być uznana za pozorną i czy świadczona pomoc nie stanowi wypełnienia obowiązku alimentacyjnego, co ma wpływ na podleganie ubezpieczeniom społecznym.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i wymaga analizy w kontekście konkretnych okoliczności każdej sprawy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa zlecenia zawarta między wnuczką a babcią na świadczenie usług opiekuńczych nad dziadkami, w sytuacji gdy świadczona pomoc może być kwalifikowana jako wypełnianie obowiązku alimentacyjnego, może być uznana za umowę pozorną w rozumieniu art. 83 k.c. i tym samym nie stanowić tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej uzasadniają uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując na potrzebę dokładniejszego zbadania kwestii pozorności umowy zlecenia w kontekście relacji rodzinnych i potencjalnego obowiązku alimentacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że kluczowe dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy umowa zlecenia była realizowana w ramach obowiązku alimentacyjnego, czy też nie. Wskazał na potrzebę wnikliwej analizy charakteru prawnego stosunków rodzinnych i możliwości uznania umowy za pozorną, gdy świadczona pomoc wynika z więzi rodzinnych, a nie z faktycznego zamiaru realizacji umowy zlecenia jako samodzielnego tytułu do ubezpieczeń społecznych.
Czy Sąd Apelacyjny naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c., poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niewystarczające uzasadnienie wyroku reformatoryjnego?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zostały pozytywnie zweryfikowane. Podkreślił, że Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do badania prawidłowości ustaleń faktycznych ani oceny dowodów przez sąd drugiej instancji, a przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, a jedynie dokonał jego oceny prawnej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, Sąd Najwyższy nie bada ponownie materiału dowodowego ani nie kontroluje oceny dowodów dokonanej przez sąd drugiej instancji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawca/płatnik składek/zleceniodawca |
| A. Ż. | osoba_fizyczna | wnioskodawca/odwołująca się/zleceniobiorca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. | instytucja | organ rentowy/pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy pozorności oświadczenia woli. Sąd Najwyższy analizuje, czy umowa zlecenia zawarta między członkami rodziny może być uznana za pozorną, jeśli faktycznie świadczona pomoc wynika z więzi rodzinnych lub obowiązku alimentacyjnego.
ustawa systemowa art. 6 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa tytuły do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, w tym umowę zlecenia.
ustawa systemowa art. 11 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, kto podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
ustawa systemowa art. 13 § pkt 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, kto podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Pomocnicze
k.c. art. 734
Kodeks cywilny
Definicja umowy zlecenia.
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące umowy zlecenia stosuje się do umów o świadczenie usług.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie jest uprawniony do ponownej oceny dowodów.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi uzasadnienia orzeczenia. Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty dotyczące uzasadnienia nie były skuteczne.
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny między krewnymi.
k.r.o. art. 135
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zakres obowiązku alimentacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczące pozorności umowy zlecenia i jej związku z obowiązkiem alimentacyjnym. • Potrzeba ponownego zbadania, czy świadczona pomoc wynikała z umowy zlecenia, czy z więzi rodzinnych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 382 k.p.c.) przez Sąd Apelacyjny.
Godne uwagi sformułowania
podleganie ubezpieczeniom społecznym z określonych tytułów wynika z rzeczywistego stanu i sposobu wykonywania zatrudnienia, a nie z samego sporządzenia umowy w określony sposób • umowa zlecenia została zawarta dla pozoru • nie można zgodzić się z oceną prawną Sądu pierwszej instancji i mówić o pozorności umowy zlecenia, albowiem strony zwarły umowę z zamiarem jej realizacji i faktycznie opieka nad dziadkami była wykonywana • czynności faktyczne podjęte nie w związku z wypełnianiem obowiązków wynikających z treści zawartej umowy, lecz mające na celu jedynie ukazanie na zewnątrz pozornych oświadczeń woli (art. 83 § 1 k.c.), nie są dowodem, że pracownik podjął pracę i ją wykonywał • dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ma ustalenie czy umowa o świadczenie usług zawarta przez odwołującą się z babcią była realizowana w ramach obowiązku alimentacyjnego, czy też takiego obowiązku odwołującej się przypisać nie można.
Skład orzekający
Jolanta Frańczak
przewodniczący-sprawozdawca
Józef Iwulski
członek
Halina Kiryło
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, czy umowa zlecenia zawarta między członkami rodziny, zwłaszcza w kontekście świadczenia usług opiekuńczych, może być uznana za pozorną i czy świadczona pomoc nie stanowi wypełnienia obowiązku alimentacyjnego, co ma wpływ na podleganie ubezpieczeniom społecznym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i wymaga analizy w kontekście konkretnych okoliczności każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową zlecenia a pomocą rodzinną w kontekście ubezpieczeń społecznych, co jest istotne dla wielu osób i przedsiębiorców. Wątek pozorności umowy i obowiązku alimentacyjnego dodaje jej złożoności.
“Czy pomoc wnuczki dla babci to praca na czarno, czy rodzinna troska? Sąd Najwyższy rozstrzyga o ubezpieczeniach społecznych.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.