II USKP 27/25

SN
II USKP 27/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 czerwca 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Halina Kiryło
‎
SSN Romualda Spyt
w sprawie z odwołania L. K., w miejsce której wstępuje następca prawny
G. K.
‎
przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie
‎
o wysokość emerytury policyjnej,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 24 czerwca 2025 r.,
‎
skargi kasacyjnej odwołującej się od postanowienia Sądu Apelacyjnego
w Warszawie
‎
z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III AUz 174/23,
1. oddala skargę kasacyjną,
2. nie obciąża skarżącego kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 września 2023 r., po rozpoznaniu sprawy L. K. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie
o wysokość emerytury policyjnej
, oddalił
zażalenie G. K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 maja 2023 r., mocą którego zmieniono postanowienie tego Sądu z dnia 15 listopada 2019 r. w ten sposób, że od 16 kwietnia 2021 r. postępowanie zawieszono na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. (pkt 1); oddalono wniosek pełnomocnika odwołującej się o podjęcie zawieszonego postępowania i dalsze prowadzenie sprawy z udziałem G. K. (pkt 2) i umorzono postępowanie (pkt 3).
W sprawie ustalono, że postępowanie zostało zainicjowane odwołaniem L. K. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno- Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie z dnia 20 czerwca 2017 r., a jego przedmiotem była kwestia ponownego ustalenia wysokości emerytury policyjnej na podstawie art. 15c w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 z ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biuro Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 1626, dalej jako ustawa zaopatrzeniowa).
Postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 listopada 2019 r. zawieszono postępowanie na mocy art. 177 § 1 pkt 3
1
k.p.c. (w związku z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie XIII 1U 326/18).
Pismem z dnia 12 maja 2023 r. G. K. - wnuk zmarłej odwołującej się (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) wniósł o dalsze prowadzenie postępowania z jego udziałem, a do sprawy załączył odpis aktu zgonu, z którego wynika, że L. K. zmarła w dniu 16 maja 2021 r.
Wobec śmierci odwołującej się postanowieniem z dnia 17 maja 2023 r. Sąd Okręgowy zmienił postanowienie z dnia 15 listopada 2019 r. i zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c. Jednocześnie wobec upływu roku od śmierci odwołującej się Sąd Okręgowy umorzył postępowanie i oddalił wniosek o ustanowienie następcy prawnego po zmarłej.
Sąd Okręgowy zauważył, że zgodnie z art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. postępowanie sądowe ulega zawieszeniu w razie śmierci strony, a zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które je spowodowały. Odwołująca się zmarła 16 maja 2021 r. w związku z czym Sąd obowiązany był do zawieszenia postępowania w oparciu o ten przepis.
Dalej Sąd podkreślił, że prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych jako prawa ściśle związane z osobą zmarłego, nie przechodzą na jego spadkobierców na zasadach ogólnych, a więc nie podlegają one dziedziczeniu. Szczególny tryb i to w ograniczonym zakresie przewiduje art. 47 ustawy zaopatrzeniowej. Zgodnie z tym przepisem małżonek i dzieci, a w razie ich braku, kolejno: wnuki, rodzice, dziadkowie i rodzeństwo, mogą wystąpić z wnioskiem o dalsze prowadzenie postępowania w ciągu 12. miesięcy od dnia śmierci strony odwołującej się. Prawo do wyżej wymienionych świadczeń przysługuje: małżonkowi lub dzieciom osoby, która zgłosiła wniosek, zamieszkałym z nią w dniu jej śmierci lub małżonkowi, dzieciom albo innym członkom rodziny nie zamieszkałym ze stroną odwołującą się w dniu jej śmierci, jeżeli pozostawali na jej utrzymaniu lub osoba ta pozostawała na ich utrzymaniu.
Wniosek o dalsze prowadzenie postępowania złożył wnuk odwołującej się w dniu 12 maja 2023 r. a więc z uchybieniem rocznego terminu, który upłynął dnia 16 maja 2022 r. W sytuacji tej Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o podjęcie postępowania z jego udziałem. Z uwagi na to, że prawo do świadczenia po zmarłej odwołujące się ustało (wygasło), to wydawanie wyroku stało się zbędne i stąd orzeczono na podstawie art. 355 k.p.c.
Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył zażaleniem pełnomocnik następcy prawnego, zarzucając naruszenie art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c., przez jego niezastosowanie.
Sąd Apelacyjny uznał, że zażalenie nie jest zasadne. W pierwszej kolejności Sąd odwoławczy wyjaśnił instytucję następstwa procesowego i odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1985 r., III CZP 16/85; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1976 r., I PR 129/76, OSNC 1977 nr 1, poz. 18; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 września 2001 r., II CKN 642/00, LEX nr 77056; z dnia 11 lutego 2016 r., V CSK 344/15, OSNC-ZD 2017 nr 1, poz. 12).
Dalej Sąd odwoławczy zaznaczył, że prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych jako prawa ściśle związane z osobą zmarłego nie przechodzą na jego spadkobierców na zasadach ogólnych, a więc nie podlegają dziedziczeniu. W związku z powyższym wnuk zmarłej nie mógł wejść z mocy prawa do postępowania w miejsce zmarłej. Zgodnie z art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. w razie śmierci strony sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego. Niemniej jednak w przypadku świadczeń z ubezpieczenia społecznego zastosowanie znajduje inna norma, a mianowicie instytucja prawa do niezrealizowanego świadczenia, uregulowana w art. 136 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz.  1631, dalej jako ustawa emerytalna), a odpowiednikiem tego przepisu jest art. 47 ustawy zaopatrzeniowej.
O ile wnuk zmarłej znajduje się w kręgu osób wskazanych w art. 47 ustawy zaopatrzeniowej, o tyle miał prawo w terminie określonym w ust. 3 przystąpić do postępowania, ale już nie jako osoba reprezentująca zmarłą, lecz jako strona postępowania o niezrealizowane świadczenie. Terminu tego jednak nie zachował i dlatego jego prawo wygasło.
Postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik G. K., wskazując na naruszenie prawa materialnego, przez niezastosowanie art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego na jego rzecz.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne suponowane przez skarżącego, choć już
prima facie
widoczne są inne problemy prawne (o nich szerzej dalej) związane z rozpoznaniem sprawy, w której w miejsce ubezpieczonego akces do procesu zgłosiły inne osoby (jego następcy prawni). Okoliczności tych nie eksponuje skarga kasacyjna, a co więcej jedyną jej podstawę stanowi art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie jest to rozwiązanie prawidłowe, skoro skarga kasacyjna przysługuje między innymi w przedmiocie umorzenia postępowania kończącego postępowanie w sprawie (art. 398
1
§ 1 k.p.c.). Z tego względu ograniczenie podstawy kasacyjnej wyłącznie do kwestii podjęcia postępowania (z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego) dotyka tylko jednego z trzech elementów, jakimi zajmował się Sąd Apelacyjny pozostawiając tym samym jego istotę poza nawiasem kontroli kasacyjnej.  Przypomnieć należy, że Sąd Okręgowy zmienił podstawę zawieszenia postępowania (pkt 1), oddalił wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania (pkt 2) oraz umorzył postępowanie (pkt 3). Rozstrzygnięcie to w całości zaskarżył zażaleniem pełnomocnik następcy prawnego, a Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie. Idąc dalej, w skardze kasacyjnej wskazano, że postanowienie Sądu Apelacyjnego zostało zaskarżone w całości, lecz z tym nie pozostają kompatybilne podstawy (
de facto
jedna podstawa) kasacyjne. Ten mankament już sam w sobie wpływa na wynik postępowania kasacyjnego, zwłaszcza że nie występuje (niezależnie od nieudolnej próby jego wykazania) w sprawie istotne zagadnienie prawne. Skarżący buduje swoje wątpliwości wokół kwestii, czy w sprawach dotyczących wysokości świadczeń emerytalnych - w razie śmierci strony w trakcie procesu - mają zastosowanie przepisy k.p.c., czy też art. 47 ustawy zaopatrzeniowej. Z zagadnienia prawnego ani jego uzasadnienia nie wynika, o jakie przepisy k.p.c. chodzi, a na tym etapie procesu Sąd Najwyższy nie wyręcza pełnomocnika i nie poszukuje za niego podstaw prawnych, które miałby przyczynić się do powodzenia wywiedzionego środka.
Niemniej wstępnie należy przypomnieć, że istota zawieszenia postępowania oznacza przemijającą przeszkodę do jego prowadzenia. W danej sprawie podstawą wstrzymania procedowania było najpierw pytanie do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie XIII 1U 326/18 (art. 177 § 1 pkt 3
1
k.p.c.), następnie zaś śmierć strony (art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Co do zasady zawieszenie postępowania następuje do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych (w szczególności spadkobierców) zmarłego (art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c.). Jednakże w sytuacji, w której przedmiot sprawy wyklucza wejście do postępowania następców prawnych zmarłego, postępowanie podlega umorzeniu (art. 355 k.p.c.), gdyż wydanie orzeczenia w stosunku do osoby nieżyjącej jest niedopuszczalne (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 września 2024 r., II CSKP 494/24, LEX nr 3758255). Znaczenie na pewno ma więc charakter danej sprawy, to jest czy ma ona charakter majątkowy, czy nie. Generalnie art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. ma na celu umożliwienie wstąpienia do postępowania sądowego następców prawnych zmarłego i gdy taka sytuacja wystąpi, to postępowanie zawieszone z tej przyczyny podejmuje się w pierwszej kolejności z chwilą zgłoszenia się lub ich wskazania. Zatem to zwykle od ich inicjatywy sąd powszechny poweźmie wiedzę o okoliczności uzasadniających podjęcie postępowania. Nie ulega też wątpliwości, że od potencjalnych następców prawnych można (i należy wymagać) aktywnego działania, które jest ukierunkowane na podjęcie i zakończenie postępowania sądowego. Zauważyć też należy, że legitymacja do następstwa procesowego po osobie zmarłej przysługuje następcom prawnym w świetle przepisów prawa materialnego (tych zaś w podstawach skargi kasacyjnej brak).
W doktrynie zwraca się uwagę, że następstwo procesowe jest dopuszczalne także wówczas, gdy sporne prawo zmarłej stronie nie przysługiwało, a tym samym powództwo jest nieuzasadnione, jeżeli tylko osoba zgłaszająca się lub wskazana jest spadkobiercą zmarłego (por. P. Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do art. 180. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, LEX/on-line). Zatem kwestia rzeczywistego istnienia oraz przejścia prawa lub obowiązku na spadkobiercę podlega natomiast kontroli w ramach badania meritum sporu.
Wyrażenie „następca prawny”, jakim posługuje się art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. ma szerokie znaczenie i podlega wykładni z wykorzystaniem prawa materialnego, które ma zastosowanie w sprawie (tu ustawy zaopatrzeniowej).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się uwagę, że śmierć emeryta lub rencisty ma różne konsekwencje dla istnienia i realizacji uprawnień zmarłego do świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej. Z mocy art. 101 pkt 2 tej ustawy - z dniem śmierci świadczeniobiorcy ustaje bowiem jego prawo do emerytury lub renty. Prawo do dalszych świadczeń nie przechodzi zatem na inne osoby. Regulacja art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej koresponduje z art. 922 § 2 k.c., w myśl którego nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą. Natomiast wobec braku odmiennych uregulowań w ustawie emerytalnej, świadczenia przysługujące emerytowi (renciście) i zrealizowane za jego życia (na przykład w drodze przelewu na rachunek bankowy świadczeniobiorcy) wchodzą w skład spadku po zmarłym i stosownie do art. 922 § 1 k.c. podlegają dziedziczeniu zgodnie z przepisami księgi czwartej k.c. Z kolei świadczenia przysługujące uprawnionemu i niezrealizowane do dnia jego śmierci są z mocy art. 922 § 2 k.c. wyłączone ze spadku jako przechodzące na oznaczone w art. 136 ustawy emerytalnej osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Przepis ten ustanawia bowiem odrębne od dziedziczenia następstwo prawne w tym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2023 r., III USKP 59/22, OSNP 2024 nr 8, poz. 83 i wskazane tam orzecznictwo). W orzecznictwie wyjaśniono również, że na przykład w sprawie o umorzenie należności składkowych do postępowania sądowego w miejsce zmarłego ubezpieczonego nie mogą wejść jego następcy prawni, a takie postępowanie podlega umorzeniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2021 r., I USK 410/21, LEX nr 3372589). W jeszcze innej konfiguracji procesowej wskazano, że o ile śmierć osoby fizycznej w trakcie procesu stanowi przeszkodę w jego kontynuowaniu i w przypadku, gdy przedmiotem procesu są prawa i obowiązki, które przechodzą na następców prawnych, o tyle taka sytuacja nie zachodzi jednak w przypadku śmierci zainteresowanego - ubezpieczonego. Następuje bowiem wówczas bezsukcesyjna utrata zdolności sądowej tej strony, a postępowanie jest prowadzone wyłącznie między płatnikiem składek a organem rentowym. Inaczej rzecz ujmując, ani postępowanie toczące się po śmierci zainteresowanego, ani wyrok nie dotyczy praw i obowiązków zainteresowanego, gdyż te wygasły definitywnie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2016 r., I UZ 42/15, OSNP 2017 nr 10, poz. 139).
Nie inaczej jest na tle art. 47 ustawy zaopatrzeniowej, który ustanawia odrębne od dziedziczenia następstwo prawne w zakresie świadczenia należnego osobie, która wystąpiła z wnioskiem o świadczenie (o wyrównanie świadczenia emerytalnego), ale go nie otrzymała do chwili śmierci. Wyjaśnił to już Sąd Najwyższy (co prawda na gruncie art. 136 ustawy emerytalnej, lecz nie o podstawę prawną tu chodzi, a o szczególny mechanizm regulujący procedowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które są sprawami cywilnymi tylko w znaczeniu formalnym) w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r., II UK 144/14 (OSNP 2016 nr 9, poz. 119), z którego wynika, że hipotezą normy prawnej zawartej w tym przepisie są objęte wszystkie przypadki niezrealizowania świadczenia w okresie między wystąpieniem z wnioskiem o emeryturę lub rentę a śmiercią uprawnionego, czyli zarówno te, w których zgon nastąpił w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia, jak i te, w których dotknął on osobę mającą już ustalone decyzją organu rentowego lub wyrokiem sądowym prawo do emerytury (renty).
Norma prawna zawarta w art. 47 ustawy zaopatrzeniowej nie jest instytucją nową. Podobne uregulowania zawierały inne akty prawne z zakresu ubezpieczeń społecznych (ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm. - art. 104; ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm. - art. 79). Stąd też uprawnione jest sięganie do ukształtowanego na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego, bo w ten sposób nie traci się systemowych rozwiązań obowiązujących na gruncie prawa do zabezpieczenia społecznego.
W każdym razie godzi się przypomnieć, jaką treść i zakres niesie za sobą brzmienie art. 47 ustawy zaopatrzeniowej. Przed wszystkim jej ust. 1 wyznacza krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pieniężnego w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o takie świadczenie. Nadto przepis przewiduje, że osoby te (między innymi wnuk zmarłej, czyli skarżący) mają prawo do udziału w nieukończonym postępowaniu prowadzonym dalej w sprawie tych świadczeń. Z kolei ust. 2 analizowanego przepisu rozstrzyga, jakie warunki muszą spełnić poszczególne kręgi uprawnionych podmiotów. W końcu ust. 3 przewiduje, że prawo do świadczeń określonych w ust. 1 ustaje w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenia te przysługiwały, chyba że osoba, o której mowa w ust. 1, wystąpi z wnioskiem o dalsze prowadzenie postępowania.
Sumując powyższe zakresy i przenosząc je na grunt przedmiotowej sprawy, trzeba odróżnić prawo do udziału w nieukończonym postępowaniu (gwarancja procesowa) przez następcę prawnego od zasadności zgłoszonego roszczenia. Artykuł 47 ust. 1 stanowi o podmiotach, którym te świadczenia przysługują, zaś ust. 2 przewiduje komu się je wypłaca, zaś ust. 3 kiedy to prawo ustaje. To komplementarne rozwiązanie nie konkuruje z procedurą cywilną, bo przecież jego zakres jest szerszy, to znaczy obejmuje także sytuacje, gdy w toku postępowania przed organem rentowym dojdzie do zgonu osoby ubiegającej się o świadczenie (por. I. Jędrasik-Jankowska [w:] Komentarz do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin [w:] Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II, Warszawa 2019, art. 47). Zatem w razie zgonu osoby ubiegającej się o świadczenie w toku postępowania cywilnego, sąd powszechny jest zobligowany do zawieszenia postępowania z urzędu (art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.). Z momentem zgłoszenia się następcy prawnego zawieszone postępowanie powinno być podjęte (art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c.) i dopiero wówczas sąd powszechny - badając istotę problemu – będzie mógł ocenć, czy następca prawny zachował termin do ubiegania się o niezrealizowane świadczenie, a jeśli tak, to czy spełnia kolejne przesłanki uregulowane w art. 47 ust. 2 ustawy zaopatrzeniowej. Jeżeli następca prawny nie zachował terminu z art. 47 ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, to jego żądanie będzie podlegało oddaleniu. Taki model procedowania, zapewnia każdemu uprawnionemu prawo do sądu oraz realizuje założenia, jakie wynika z art. 47 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, czyli prawo do udziału w nieukończonym postępowaniu prowadzonym dalej w sprawie tych świadczeń. Te ostatnie uprawnienie nie jest zależne od zasadności zgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania, lecz stanowi wyraz gwarancji procesowych w odniesieniu do stron postępowania, które mogą prezentować swoje stanowiska w odniesieniu do meritum sporu.
Tymczasem Sąd odwoławczy podzielając w tym zakresie zapatrywanie Sądu Okręgowego, utożsamił prawo do udziału w procesie od zasadności tego uprawnienia. Taki model nie jest poprawny, co nie oznacza automatycznie zasadności skargi kasacyjnej w analizowanym wypadku, skoro nie zostały wskazane stosowne podstawy prawne pozwalające na ingerencję w zaskarżone orzeczenie (chodzi co najmniej o art. 47 ustawy zaopatrzeniowej i art. 355 k.p.c.). Nie trzeba szerszych wywodów, by zauważyć, że kontroli podlega orzeczenie Sądu Apelacyjnego. Dane rozstrzygnięcie
per saldo
odpowiada prawu, to znaczy, że eksponuje trafnie, że zgłoszenie się następcy prawnego miało miejsce po upływie terminu wskazanego w art. 47 ustawy zaopatrzeniowej, a on wyznaczał – a nie art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. – cenzurę czasową do uruchomienia mechanizmu realizacji niezrealizowanego świadczenia. Tym samym uprawnienie po stronie skarżonego wygasło.
Sumując powyższe, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 398
14
k.p.c. oraz art. 102 w związku z art. 398
21
k.p.c.
AGM
[a.ł]