II USKP 20/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego i zmienił wyrok sądu okręgowego, oddalając odwołanie od decyzji ZUS o zawieszeniu wypłaty emerytury, uznając, że prawo do pobierania dwóch świadczeń (emerytury wojskowej i powszechnej) nie przysługuje w sytuacji, gdy emerytura wojskowa została obliczona na zasadach niepozwalających na doliczenie okresów cywilnych.
Sprawa dotyczyła odwołania A.W. od decyzji ZUS o zawieszeniu wypłaty emerytury, przyznanej po wcześniejszym otrzymaniu emerytury wojskowej. Sądy niższych instancji przyznały rację ubezpieczonemu, uznając, że miał on prawo do pobierania obu świadczeń. Sąd Najwyższy, rozpatrując skargę kasacyjną ZUS, uchylił zaskarżony wyrok, opierając się na uchwale składu 7 sędziów (III UZP 7/21). Kluczowe było ustalenie, że przepis art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, zezwalający na pobieranie dwóch świadczeń, dotyczy wyłącznie żołnierzy powołanych do służby po określonych datach, a nie tych, którzy służyli przed 1999 r. i których emerytura wojskowa została obliczona na zasadach uwzględniających okresy cywilne.
Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła odwołania A. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Olsztynie o zawieszeniu wypłaty emerytury. Organ rentowy zawiesił wypłatę świadczenia, powołując się na art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej, w związku z uprawnieniami do emerytury wojskowej. Sąd Okręgowy w Olsztynie oraz Sąd Apelacyjny w Białymstoku przyznały rację ubezpieczonemu, uznając, że miał on prawo do pobierania dwóch świadczeń, ponieważ jego emerytura wojskowa została obliczona w sposób ograniczający jej wysokość i uniemożliwiający doliczenie okresów cywilnego stażu pracy. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną ZUS, uchylił wyroki sądów niższych instancji. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale składu 7 sędziów z dnia 15 grudnia 2021 r. (III UZP 7/21). Sąd Najwyższy przyjął, że przepis art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, który stanowi wyjątek od zasady niekumulacji świadczeń, należy interpretować zarówno przedmiotowo, jak i podmiotowo. Oznacza to, że wyjątek ten dotyczy wyłącznie żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po dniu 1 stycznia 1999 r. (lub po 31 grudnia 2012 r.), których emerytury wojskowe są obliczane według zasad określonych w art. 15a lub 18e ustawy zaopatrzeniowej. W przypadku żołnierzy, którzy służyli przed 2 stycznia 1999 r. i pobierają emeryturę wojskową, nawet jeśli została ona obliczona z ograniczeniem do 75% podstawy wymiaru i bez uwzględnienia okresów cywilnych, obowiązuje zasada wypłaty jednego świadczenia – wyższego lub wybranego przez ubezpieczonego. W związku z tym Sąd Najwyższy uznał, że A. W., jako osoba służąca przed 1999 r., nie miał prawa do pobierania jednocześnie emerytury wojskowej i emerytury z FUS. W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił odwołanie A. W. i zasądził od niego zwrot kosztów zastępstwa procesowego na rzecz ZUS.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, prawo do pobierania dwóch świadczeń (emerytury wojskowej i powszechnej) przysługuje tylko w określonych przypadkach, wynikających z interpretacji art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, które dotyczą żołnierzy powołanych do służby po 1 stycznia 1999 r.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, opierając się na uchwale składu 7 sędziów (III UZP 7/21), zinterpretował art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej. Stwierdzono, że przepis ten, wprowadzający wyjątek od zasady niekumulacji świadczeń, należy rozumieć jako odnoszący się wyłącznie do żołnierzy powołanych do służby po 1 stycznia 1999 r. (lub po 31 grudnia 2012 r.), których emerytury wojskowe są obliczane według specyficznych zasad. W przypadku żołnierzy służących przed 1999 r., nawet jeśli ich emerytura wojskowa została obliczona z ograniczeniami, obowiązuje zasada wypłaty jednego świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i zmiana wyroku
Strona wygrywająca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. W. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (11)
Główne
ustawa emerytalna art. 95 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
ustawa emerytalna art. 95 § 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Stosuje się również w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, z zastrzeżeniem wyjątku dotyczącego emerytur wojskowych obliczonych według zasad z art. 15a lub 18e ustawy zaopatrzeniowej.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 7
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 15a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 18e
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 14
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 15
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin
k.p.c. art. 39816
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 10 § 4 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 9 § 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interpretacja art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej powinna być dokonywana z uwzględnieniem reguł gramatycznych, systemowych i funkcjonalnych, co prowadzi do wniosku, że wyjątek od zasady jednego świadczenia dotyczy tylko żołnierzy powołanych do służby po 1 stycznia 1999 r. Zasada niekumulacji świadczeń jest fundamentalną zasadą polskiego prawa zabezpieczenia społecznego. Ustawodawca ma dużą swobodę w kształtowaniu systemu zabezpieczenia społecznego, co potwierdza orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i ETPCz.
Odrzucone argumenty
Prawo do pobierania dwóch świadczeń (emerytury wojskowej i powszechnej) przysługuje A. W., ponieważ jego emerytura wojskowa została obliczona z ograniczeniem do 75% podstawy wymiaru i bez możliwości doliczenia okresów cywilnych, co stanowiło naruszenie jego praw. Sądy niższych instancji prawidłowo zinterpretowały przepisy, uwzględniając specyficzną sytuację ubezpieczonego.
Godne uwagi sformułowania
zasada niekumulacji świadczeń clara non sunt interpretanda wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna zasada prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka ubezpieczeniowego zasada wyboru świadczenia
Skład orzekający
Jarosław Sobutka
przewodniczący-sprawozdawca
Leszek Bielecki
członek
Romuald Dalewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu prawa do emerytury wojskowej i powszechnej, zasada niekumulacji świadczeń, zakres swobody ustawodawcy w kształtowaniu systemu zabezpieczenia społecznego."
Ograniczenia: Dotyczy głównie żołnierzy zawodowych, ze szczególnym uwzględnieniem daty powołania do służby wojskowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu byłych żołnierzy, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego opiera się na złożonej interpretacji przepisów i odwołuje się do uchwały siedmiu sędziów, co nadaje jej znaczenie precedensowe.
“Emerytura wojskowa i cywilna – czy można pobierać obie? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowy przepis.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN Sygn. akt II USKP 20/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Sobutka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Leszek Bielecki SSN Romuald Dalewski w sprawie z odwołania A. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Olsztynie o podjęcie wypłaty emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 26 stycznia 2023 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt III AUa 845/20, I. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku oraz zmienia poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 21 października 2020 r., sygn. IV U 878/20 w ten sposób, ze oddala odwołanie; II. zasądza od A. W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Olsztynie kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie decyzją z dnia 15 maja 2020 r. przyznał A. W. prawo do emerytury od dnia 1 marca 2020 r. Organ rentowy zawiesił wypłatę powyższego świadczenia, na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej, w związku z uprawnieniami do więcej niż jednego świadczenia, to jest emerytury z Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie. Na skutek odwołania A. W. Sąd Okręgowy w Olsztynie, wyrokiem z 21 października 2020 r., zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał organ rentowy do wypłaty A. W. świadczenia emerytalnego, poczynając od 1 marca 2020 r., umorzył postępowanie w zakresie żądania przyznania odsetek za czas opóźnienia w wypłacie emerytury oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie na rzecz A. W. 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zdaniem Sądu I instancji, kluczowe znaczenie w sprawie ma pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17, OSNP 2019/114, w którym Sąd ten wskazał na odmienną sytuację prawną żołnierzy zawodowych - w aspekcie wpływu „cywilnych” okresów stażu emerytalnego na prawo i wysokość świadczeń wojskowych pozostających w służbie przed 1 stycznia 1999 r. i osób odbywających służbę w okresie od 2 stycznia 1999 r. W przypadku odwołującego w przedmiotowej sprawie nie ulegało wątpliwości, że nie miał on możliwości doliczenia okresów „cywilnego stażu pracy” do uprawnień emerytury wojskowej, gdyż zaliczając mu jedynie okres służby wojskowej, jego podstawa wymiaru świadczenia wynosiła 75%. Ponadto z przedstawionych dokumentów jednoznacznie wynikało, że organ takiego doliczenia realnie nie dokonał. Odwołujący został zatem pozbawiony możliwości podwyższenia wysokości swojego świadczenia emerytalnego. Na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2020 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, wyrokiem z dnia 26 stycznia 2021 r., oddalił apelację oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie na rzecz A. W. kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Sąd drugiej instancji uznał, że ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami i nie był kwestionowany przez organ rentowy w apelacji – skoro więc stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Podzielił także ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy w zakresie zastosowanych przepisów prawa materialnego. Sąd Apelacyjny uznał, że A. W. należy do jednej z grup osób uprzywilejowanych, ponieważ nie miał możliwości włączenia okresów „cywilnego” stażu emerytalnego po zwolnieniu ze służby do algorytmu obliczenia wysokości emerytury wojskowej. Ze stanu faktycznego sprawy wynikało bowiem, że decyzją z 27 maja 2002 r. Wojskowe Biuro Emerytalne w Olsztynie przyznało A. W. prawo do emerytury wojskowej. Do wysługi emerytalnej wnioskodawcy został zaliczony okres jego niezawodowej służby wojskowej od dnia 15 września 1969 r. do dnia 8 września 1973 r. oraz okres zawodowej służby wojskowej od 9 września 1973 r. do 30 kwietnia 2002 r. (łącznie 32 lata, 7 miesięcy i dni). Wymiar emerytury wojskowej wnioskodawcy wyniósł 85,72% podstawy wymiaru, z tym, że został ograniczony do 75% podstawy wymiaru. W tych okolicznościach należało podzielić stanowisko Sądu Okręgowego, że A. W. ma prawo do pobierania dwóch emerytur „wypracowanych” niezależnie od siebie. W skardze kasacyjnej z dnia 27 kwietnia 2021 r. pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 26 stycznia 2021 r. w całości i wniósł o jego uchylenie i wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, tj. zmianę wyroku Sądu I instancji i oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym, wg norm przepisanych. Ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku. Strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego — przepisu art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z przepisem art. 7 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin poprzez błędną wykładnię - uznanie, że w sytuacji gdy brak jest możliwości obliczenia emerytury wojskowej przy uwzględnieniu cywilnego stażu emerytalnego prawo do wypłaty świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje ubezpieczonemu, który pobiera świadczenie przyznane w oparciu o ustawę o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, z tytułu służby wojskowej podjętej przed dniem 2 stycznia 1999 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik A. W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, wywołanego skargą kasacyjną, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się w pełni uzasadniona. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dokonana została wykładnia art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, przesądzając o prawie do emerytury z powszechnego systemu emerytalnego w sytuacji pobierania emerytury wojskowej. W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (LEX nr 3274620) Sąd Najwyższy przyjął, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru, obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 291 ze zm. w związku z art. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 586 ze zm.). W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy przypomniał, że w teorii prawa istnieje ugruntowane stanowisko odnośnie do reguł pierwszeństwa wykładni językowej. Ten kierunek akceptuje także judykatura Sądu Najwyższego i przyjmuje, że w państwie prawnym interpretator musi zawsze w pierwszym rzędzie brać pod uwagę językowe znaczenie tekstu prawnego. Jeśli zaś językowe znaczenie tekstu jest jasne, wówczas - zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda - nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni. W takim wypadku wykładnia pozajęzykowa może jedynie dodatkowo potwierdzać, a więc wzmacniać wyniki wykładni językowej wykładnią systemową czy funkcjonalną. Jeżeli jednak pojawiają się silne jurydycznie argumenty przeciwstawne, które upoważniają do stosowania w sprawie pozajęzykowych reguł wykładni prawa, to tego rodzaju wnioskowanie również jest akceptowane w teorii prawa. Przyjmuje się bowiem, że nawet gdy rezultaty wykładni językowej są jasne, ale pozostają w zasadniczej sprzeczności z hierarchią wartości systemu prawa, to dopuszczalne są inne metody wykładni prawa. Sąd Najwyższy podkreślił, że występująca w dotychczasowym orzecznictwie kontrowersja wywołująca rozbieżność, a w konsekwencji powodująca poważne wątpliwości i kreująca to zagadnienie prawne, nie dotyczy wykładni całego art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, ale użytego w tym przepisie zwrotu: „emerytura (...) obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych”, który określa wyjątki od niewątpliwie obowiązującej w polskim prawie zabezpieczenia społecznego zasady prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka, zwanej też zasadą niekumulacji świadczeń. W ocenie Sądu Najwyższego w powiększonym składzie, wykładnia będącego przedmiotem analizy zwrotu, dokonywana z uwzględnieniem reguł gramatycznych, musi prowadzić do wniosku, że uprawnione jest zarówno przyjęcie, że w art. 95 ust. 2 chodzi wyłącznie o odesłanie do zasad, a więc jedynie do sposobów obliczenia emerytury wojskowej określonych w art. 15a i art. 18e ustawy zaopatrzeniowej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17), jak i uznanie, że owe zasady nie mogą abstrahować od dwóch odrębnych kręgów adresatów owych zasad, gdyż są one odnoszone tylko do nich, skoro unormowane w powołanych przepisach zasady obliczenia emerytur wojskowych dotyczą jedynie „żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r.” oraz „żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 2012 r.” (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 2013 r., II UK 223/13), natomiast z całą pewnością nie żołnierzy, którzy pozostawali w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., gdyż zasady obliczania przysługującej im emerytury wojskowej określają art. 14 i art. 15 ustawy zaopatrzeniowej, przewidujące między innymi możliwość doliczenia do wysługi emerytalnej okresów „stażu cywilnego”. To drugie stanowisko zyskuje zresztą wsparcie w wykładni gramatycznej kontekstowej, która nakazuje odwołanie się do tekstu, którego część stanowi zwrot podlegający interpretacji (kontekstu), a zatem każe uwzględniać także miejsce (otoczenie), w którym ustawodawca ów zwrot umieścił. W świetle uregulowań zawartych w powołanych przepisach, wspólnym mianownikiem dla wszystkich wymienionych grup żołnierzy zawodowych jest natomiast tylko maksymalna i minimalna kwota emerytury, która nie może przekroczyć 75% podstawy jej wymiaru (art. 18 ust. 1 oraz art. 18h ust. 1), a także nie może być niższa od kwoty najniższej emerytury (art. 18 ust. 2 i 3 oraz art. 18h ust. 2), ale już nie przyjęte w nich reguły obliczania emerytury. Wątpliwości w ramach tej metody wykładni dotyczą również sposobu rozumienia art. 15a ustawy zaopatrzeniowej w zakresie, w jakim co do samych zasad obliczenia emerytury przepis ten nakazuje stosować wyłącznie art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-5, a co za tym idzie eliminuje możliwość uwzględnienia okresów „stażu cywilnego” zarówno poprzedzających służbę (art. 15 ust. 1), jak i przypadających po zwolnieniu ze służby (art. 14). Sąd Najwyższy wyraził przy tym pogląd, że interpretacja budzącego wątpliwości zwrotu, użytego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, przeprowadzona z uwzględnieniem językowych metod wykładniczych nie pozwala na uznanie, iż jego znaczenie jest na tyle jednoznaczne i jasne, że nie wymaga sięgnięcia do reguł pozajęzykowych. Przechodząc więc do wykładni systemowej, Sąd Najwyższy stwierdził, że może ona posłużyć potwierdzeniu obowiązywania w polskim prawie zabezpieczenia społecznego zasady prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka ubezpieczeniowego, zwanej też zasadą niekumulacji świadczeń. W systemie powszechnym zasada ta znajduje potwierdzenie w regulacji art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej, który stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, a także w art. 95 ust. 2 in principio tej ustawy, zgodnie z którym przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, to jest żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej. Analogiczne przepisy znajdują się w ustawie zaopatrzeniowej (art. 7) oraz w ustawie z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (także art. 7), które przewidują, że w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty w nich przewidzianych z prawem do emerytury lub renty albo do uposażenia w stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zdaniem Sądu Najwyższego w powiększonym składzie, przy stosowaniu wykładni systemowej konieczne jest również sięgnięcie do kwestii temporalnych, które spowodowały, że doszło do zróżnicowania zasad obliczania emerytur wojskowych w zależności od daty powołania do służby. Sąd Najwyższy przypomniał, że na mocy pierwotnego brzmienia ustawy emerytalnej żołnierze zawodowi, którzy rozpoczęli służbę po dniu wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1999 r.), zostali włączeni do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, natomiast uprawnienia emerytalne żołnierzy pozostających w służbie w tym dniu były określane nadal przez przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób (art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej w jej pierwotnym brzmieniu). Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadziła jednak do systemu emerytalnego zmiany polegające na ponownym objęciu żołnierzy zawodowych, którzy wstąpili do służby po dniu 1 stycznia 1999 r., zaopatrzeniowym systemem emerytalnym oraz wyłączeniu ich z ubezpieczeń społecznych, co stanowiło „rewizję” rozwiązania uprzednio przyjętego przez ustawodawcę. Poczynając od dnia 1 października 2003 r., wszyscy żołnierze zawodowi są zatem objęci systemem zaopatrzeniowym, bez względu na datę podjęcia służby. Wejście w życie ustawy zmieniającej z dnia 23 lipca 2003 r. doprowadziło równocześnie do zróżnicowania zasad obliczania emerytur wojskowych w odniesieniu do żołnierzy zawodowych, którzy służbę podjęli przed dniem 2 stycznia 2003 r. oraz poczynając od tego dnia. O ile bowiem ci pierwsi zachowali prawo do obliczenia wysokości emerytury wojskowej na dotychczasowych zasadach (art. 15 z uwzględnieniem art. 14 ustawy zaopatrzeniowej), o tyle dla tych drugich, to jest tych, którzy zostali powołani do służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r., emerytura wojskowa wynosząca także 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby wzrastała „według zasad określonych w art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-5”, a zatem wzrost przysługującej im emerytury nie mógł już uwzględniać okresów składkowych i nieskładkowych poprzedzających służbę wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ustawy oraz przypadających po zwolnieniu ze służby (art. 14 ustawy). Opisana regulacja wyraźnie wskazuje na to, że wskutek zmian dokonanych ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. doszło do wprowadzenia nowego modelu obliczania emerytur wojskowych dla „nowych” żołnierzy zawodowych, powołanych do służby po dniu 1 stycznia 1999 r., przy czym zmiany te miały obowiązywać na przyszłość i ziścić się w nie wcześniej niż po dniu 31 grudnia 2013 r., gdy pierwsi powołani do służby żołnierze zawodowi osiągną minimalny 15-letni okres tej służby. Tacy żołnierze już w chwili powołania ich do służby znali swoją sytuację prawną po osiągnięciu tego stażu. Wiedzieli między innymi, że wprawdzie nie będą mogli uwzględnić sobie w stażu emerytalnym mającym wpływ zwiększenie świadczenia jakiegokolwiek stażu „cywilnego”, zarówno poprzedzającego służbę, jak i uzyskanego po zwolnieniu ze służby, jednakże z drugiej strony nabędą prawo do emerytury powszechnej, jeśli zdecydują się na podleganie ubezpieczeniom społecznym i zgromadzą kapitał składkowy, który zostanie „skonsumowany” po osiągnięciu przez nich powszechnego wieku emerytalnego bez względu na długość okresu opłacania składek. Sąd Najwyższy uznał, że systemowa wykładnia użytego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zwrotu „z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (…) została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy (zaopatrzeniowej) …” daje podstawę do przyjęcia, że ów wyjątek należy interpretować nie tylko przedmiotowo, to znaczy wyłącznie przez pryzmat zasad obliczania emerytury wojskowej wynikających z art. 15a albo 18e ustawy zaopatrzeniowej, ale także podmiotowo, co oznacza konieczność wzięcia pod uwagę adresatów tych przepisów. To dla nich ustawodawca wprowadził bowiem (na przyszłość) możliwość równoczesnego pobierania emerytury wojskowej i emerytury powszechnej, odbierając im równocześnie prawo do wzrostu emerytury wojskowej z tytułu doliczenia stażu „cywilnego” i pozostawiając jednak taką samą możliwość (prawo wyboru) także dla żołnierzy powołanych do służby przed dniem 2 stycznia 1999 r., po spełnieniu (poczynając od dnia 1 stycznia 2025 r.) przesłanek określonych w art. 18i ustawy zaopatrzeniowej. Rezultat wykładni systemowej znajduje potwierdzenie również w wykładni funkcjonalnej (celowościowej) art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej. Pośrednio na cel uregulowania zawartego w tym przepisie wskazują bowiem uzasadnienia projektów zmian ustawowych, z których wynika, że projektodawca nie zakładał możliwości kumulacyjnego pobierania świadczeń z obu systemów. Przyjął bowiem, a założenie to zostało następnie w pełni zaakceptowane i zrealizowane w toku procesu legislacyjnego, że w każdym przypadku osoba uprawniona do emerytury wojskowej oraz emerytury powszechnej, która pozostawała w zawodowej służbie wojskowej w dniu 1 stycznia 1999 r. musi dokonać wyboru świadczenia, które ma być jej wypłacane, również wtedy, gdy wysokość emerytury wojskowej została obliczona wyłącznie na podstawie okresów tej służby, bez „uzupełnienia” jej o zwiększenie wynikające z przebytych okresów składkowych i nieskładkowych. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie podzielił także stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17 (Legalis nr 1866677), zgodnie z którym dla analizy ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zbiegu świadczeń nie ma znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu do wynikającego z tego przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca dysponuje dużą swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym wyroku orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Uzupełniająco Sąd Najwyższy stwierdził, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z dnia 11 grudnia 2018 r., Nr 39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX nr 2627060) uznał uprawnienie państwa – strony Konwencji o ochronie prawa człowieka - do samodzielnego kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego, w tym do wprowadzenia zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Podsumowując, Sąd Najwyższy w powiększonym składzie stanął na stanowisku, że budzący wątpliwości interpretacyjne zwrot „z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (…) została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy (zaopatrzeniowej) …” użyty w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, wykładany z uwzględnieniem reguł gramatycznych, systemowych i funkcjonalnych, powinien być rozumiany jako odnoszący się tylko do żołnierzy, których emerytury są obliczane na podstawie tych przepisów, a zatem do żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej, odpowiednio po dniu 1 stycznia 1999 r. oraz po dniu 31 grudnia 2012 r. Pogląd prawny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r. (sygn. III UZP 7/21) znajduje zastosowanie także w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Odmienna wykładnia powołanych przepisów dokonana przez Sąd Apelacyjny oraz przez Sąd Okręgowy przemawia za uwzględnieniem skargi kasacyjnej organu rentowego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, z mocy art. 39816 k.p.c., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 265).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI